Taha Toros Arşivi, Dosya No: 20-Mahmut Şevket Paş

Sertoğlu, Midhat

Istanbul Sehir University Repository

,  *  1 • M
CUMHURİYET/2___________________________________________________OLAYLAR VE GÖRÜŞLER
Mustafa Kemal’den 
MahmutŞevket Paşa’ya
MİDHAD SERTOĞLU
Osmanlı Devleti için büyük bir 
felaketle ve Anadolu’nun tabii 
parçalan olan Onikiada ile altı 
yüz yıllık Türk vatanı Rumeli’­
nin —Doğu Trakya hariç— ta­
mamen kaybedilmesiyle sonuçla­
nan Balkan Savaşı başladığı za­
man, aziz Atatürk, yayılmacı 
İtalya’ya karşı yürütülen muka­
vemet harekâtına katılmış olarak 
Trablus’ta bulunuyordu. Balkan 
Savaşı’nın patlak verdiğini haber 
alır almaz, bu yeni savaş alanın­
da da görev yapmak üzere yola 
çıkmıştır. Mısır’a vardığı zaman 
ise Komanova Meydan Savaşı­
nın kaybedildiğini, kendi doğum 
yeri olan pek sevdiği Selanik’in 
düştüğünü ve Bulgar Ordusu’- 
nun Çatalca siperlerine kadar 
ulaştığını öğrendi. Kendisi bu ka­
dar hızlı bir felakete bir türlü 
inanamazken, İstanbul’a varınca 
durumun daha da kötü olduğu­
nu anladı.
Bu sırada, Gelibolu Yarımada­
sı ile Akdeniz Boğazı’nı Yunan 
Ordusu’nun muhtemel bir saldı­
rısından korumak için Bolayır’- 
da bir kolordu olarak kurulmuş 
bulunun “ Bahrisefid Boğazı 
Kuvay-ı Mürettebesi”, yani Ak­
deniz Boğazı Hazır Kuvvetleri’- 
nin Kurmay Başkanlığı emrinde 
Harekât Şubesi Müdürlüğü’ne 
tayin edildi ve görev yerine gitti. 
Bu kolordunun Kurmay Başka­
nı Ali Fethi Bey (rahmetli Fethi 
Okyar), komutanı ise, sonradan 
Birinci Dünya Savaşı’nda Medi­
ne Muhafızı ve kahraman savu­
nucusu olarak ün kazanacak 
olan Fahri Paşa idi.
Bulgar Ordusu 15 Kasım 1912 
tarihinde Çatalca’ya varmış ol­
makla beraber, Şükrü Paşa’nın 
kumandasında kahramanca sa­
vunulan Edirne henüz düşmemiş 
bulunuyordu. Çatalca savunma 
hatlarında ise çok şiddetli savaş­
lar geçmekteydi. Top seslerinin
İstanbul’dan duyulmaya başlan­
ması üzerine saray, Babıâli ve 
halk arasında büyük bir heyecan 
ve Kâmil Paşa başkanlığındaki 
Osmanlı hükümet üyeleri arasın­
da bir panik havası doğmuş bu­
lunuyordu.
19 kasıma (1912) kadar süren 
bu savaşlar sonunda Bulgarlar 
kesin olarak durduruldularsa da 
İstanbul’daki endişe sürmektey­
di. Kâmil Paşa hükümeti , Bul­
garların Çatalca’da uzun süre 
durdurulabileceğine inanmıyor 
ve düşmanın yeni bir saldırı ha­
reketi üzerine başkentin tehlike­
ye düşmesinden korkuyordu. Bu 
yüzden de “Her ne olursa olsun” 
savaşa son verilmesini istemek­
teydi. Sonunda Bulgaristan’a 
aracısız başvurup mütareke is­
tendi ve bu istek, ağır şartlar kar­
şılığında elde edildi. Mütareke­
ye Sırbistan ve Karadağ da katıl- 
dılarsa da Yunanistan kendi he­
sabına teklif ettiği daha ağır şart­
ların  reddedilmesi üzerinde 
bunun dışında kaldı.
Ancak, 16 Aralık 1912 tarihin­
de Londra’da başlayan barış gö­
rüşmeleri sırasında Balkan dev­
letleri, savaşın başlangıcında so­
nuç ne olursa olsun Balkanlar’- 
da toprak statükosunun değiş­
meyeceğine dair büyük devletler 
tarafından alınmış ve ilan edilmiş 
olan karara rağmen, Edirne ve 
Trakya’nın doğusu dahil, bütün 
Rumeli’yi istemeleri üzerine gö­
rüşmeler 6 Ocak 1917 tarihinde 
kesildi. Büyük devletler o kararı 
bu savaşı Osmanlı Devleti’nin 
kazanacağını hesaplayarak al­
mışlardı; ancak, Osmanlı Devle­
ti’nin ağır bir yenilgiye uğrama­
sı üzerine bunu unutmuş görü­
nüp lafını bile etmeyerek 17 
Ocak 1913 tarihinde Babıâli’ye 
bir nota verip Edirne’nin Bulga­
ristan’a terkini, Onikiadalar hak­
kında verilecek kararın kendile­
rine bırakılmasını ve Trakya’da­
ki sınır hattımn Midye-Enez ola­
rak kabulünü kesin bir dille is­
tediler.
Birinci Dünya Savaşı sırasında 
“Harbiye Nazırı ve Başkuman­
dan Vekili” olan Enver Bey (Pa­
şa), bu sırada yarbay rütbesiyle 
İstanbul’da bulunuyordu ve o da 
İtalya savaşından dönüp gelmiş­
ti.
Enver Bey, İkinci Meşrutiyet’- 
in ilanında oynadığı rol dolayı­
sıyla “Hürriyet Kahramanı” di­
ye anılmış, adı bütün yurtta du­
yularak büyük bir şöhret haline 
gelmişti. Kendisi İttihat ve Terak­
ki triumvirasının (Enver-Talât- 
Cemal) en güçlü üyesiydi. An­
cak, particiliği ve günlük politi­
ka çekişmelerini orduya bulaştı­
ranların da başında geliyordu. 
Bu hal ise, Balkan Savaşı yenil­
gisinin başlıca sebeplerinden bi­
ri olmuştu. Meşrutiyetten sonra 
önce Makedonya Müfettişi, son­
ra Berlin Askeri Ataşesi olmuş, 
“31 M art” olayı üzerine İstan­
bul’a dönmüş, İtalyan saldırısı 
başlayınca Bingazi’ye gitmiş ve 
Balkan Savaşı başlayınca yine 
başkente dönmüş bulunuyordu. 
Bu sırada Kâmil Paşa hüküme­
tinin büyük devletlerin istekleri­
ne uyarak Edirne’yi terkedip 
Midye-Enez hattını yeni sınır 
olarak kabulden başka çare dü­
şünememesi ve barışın imzalana­
bilmesi için bu yönde bir karar 
almaya hazırlanması üzerine En­
ver Bey, yanında İttihat ve Terak- 
ki’nin silahlı fedaileri bulundu­
ğu halde 23 Ocak 1913 günü kan­
lı bir hükümet darbesiyle Kâmil 
Paşa’yı iş başından uzaklaştırmış
ve Ittilatçılann isteklerine baş eğ­
mek zorunda kalan V. Mehmet 
Reşat, onunu yerine 31 Mart ola­
yını bastıran eski Hareket Ordu­
su Komutanı ve Harbiye Hazırı 
Mahmut Şevket Paşa’yı atayarak 
kabineyi kurmaya memur etmiş­
tir.
Enver Bey, böylece büyük bir 
siyasi nüfuz sahibi oldu. İttihat 
ve Terakki’ye ve yaygın şöhreti­
ne dayanarak kendisini herkesten 
üstün görüyordu. Ancak, ilerisi 
için çekindiği ve şahsi projeleri 
için engel olarak gördüğü tek bir
kimse vardı: Mustafa Kemal...
Enver Bey, son durumdan fay­
dalanarak yeni Sadrazam ve 
Harbiye Nazırı Mahmut Şevket 
Paşa’ya tesir edip kendisinin İs­
tanbul’da bırakılarak Mustafa 
Kemal Bey’in, onu çok takdir 
eden komutanı Fahri Paşa ve çok 
yakın dostu ve fikir arkadaşı Fet­
hi Bey ile —kendisi için bir teh­
like olarak düşündüğü— bera­
berliklerine son verilip bu iki ar­
kadaştan birisinin —ve tercihan 
Mustafa Kemal Bey’in— Fahri 
Paşa’nın emrindeki kolordudan 
alınarak başka, başkentten daha 
uzak ve pasif bir göreve atanma­
sını sağlamak istedi.
Mahmut Şevket Paşa, evvelce 
Hareket Ordusu Kurmaylığı’nda 
bulunan ve hatta bu orduya bu 
adı vermiş olan Mustafa Kemal 
Bey’i yakından tanımıştı. Bu 
yüzden böyle bir karar vermeden 
önce bu “gayri tabii vaziyete”, ya­
ni Enver Bey’in tek taraflı reka­
betinden doğan duruma son ver­
mek istediğini Fahri Paşa aracı­
lığı ile Bolayır’da bulunan iki ar­
kadaşa özel şekilde duyurdu. 
Mustafa Kemal Bey, Fethi Bey’e 
de imzalattığı şubat 1913 tarihli 
kendi eliyle yazdığı bir mektup­
la bu konudaki düşüncelerini ve 
alınmak istenen kararın hatalı 
olacağını, bulundukları yerden 
kaldırılacaklarsa son derece gü­
vendikleri Fahri Paşa ile birlikte 
kaldırılmalarının doğru olacağı­
nı kendisine cevap olarak bildir­
di.
Bu iş bir sonuç vermeden 
Mahmut Şevket Paşa 11 Haziran 
1913 tarihinde bir suikast sonu­
cu öldürülmüş ve yerine, Birinci 
Dünya Savaşı’nm sonlarına ya­
kın zamana kadar bu görevde 
kalacak olan Mısırlı Prens Sait 
Halim Paşa tayin edilmişti.
Mahmut Şevket Paşa’ya böy­
le bir felakete uğrayabileceğini 
bildiren, ancak onun tarafından 
pek de önemsenmediği anlaşılan 
ve varlığı bilinmeyen Atatürk’ün 
kendi el yazılı bir mektubunu ev­
velce yine ben yayımlamıştım. (*)
Mustafa Kemal Bey ise, 26 
Mart 1913 tarihinde Bulgar işga­
line düşmüş olan Edirne’nin ge­
ri alınıp Balkan Savaşı ’nın fiilen 
sona ererek barışın imzalanma­
sına kadar bu görevinde kalmış 
sonra Sofya Askeri Ataşeliği’ne 
tayin edilmiş (27 Ekim 1913) ve 
Birinci Dünya Savaşı’na kadar 
bu görevi devam etmiştir. Ancak, 
onun Sofya’ya gönderilmesinde 
yine de, nüfuzu bu sırada daha 
da artmış olan Enver Bey’in et­
kisiyle bir uzaklaştırılma havası 
sezmemek mümkün değildir.
Yukarıda adı geçen ve şimdi­
ye kadar bilinmeyen A tatürk’ün 
el yazılı mektubunun fotokopi­
sini ve dili sadeleştirilmiş metni­
ni sayın okurlarımıza sunuyoruz:
Yüksek ve Ulu Huzurlarına, 
Biz, önemsiz kişilerin arzıdır. 
Normal olmayan hal ve duru­
mun ortadan kaldırılması çare­
sinin bir an önce emir buyrula- 
cağı şüpheden uzak olup, ancak 
çarenin kesin olması ve bu nor­
mal olmayan halden asla iz bı­
rakmaması lazımdır.
İşi kolaylaştırmak için bu ko­
nudaki arzlarımızın dikkate alın­
masını arz ve istirham ederiz. So­
runun Enver Bey ile aramızda 
şahsilik şekline konulmamasını 
ve mesela bugün Enver Bey'in bu 
münasebetle söylediği gibi ken­
disinin İstanbul’da ve bizden bi­
rimizin Bolayır Kolordusu’nda 
bırakılıp öbürümüzün de umu­
mi kuvvetlere nakli suretiyle so­
runun çözümlenip düzeleceğine 
inanılinamasmı rica ederiz.Böyle 
bir çözüm yolu, tam tersine so­
runu devam ettirir.
Fahri Paşa hazretlerine olan 
güvenimiz sarsılmaz olduğundan 
ve böyle karşılıklı bir güven var­
ken başka şekiller meydana ge­
tirmek faydasız olacağından bu 
konudaki fikir dengesinin bozul­
masına razı olunmamasını istir­
ham ve Fahri Paşa hazretleriyle 
birlikte kaldırılmamızın en iyi 
çare olacağını zannederek saygı­
larımızı arz ederiz. Şubat 1913. 
Kurmay BinbaşıKurmay Binbaşı 
Ali Fethi M. Kemal
(*) Türk Tarih Kurumu Belleteni, Cilt, 
XXXII, sayı 128, sayfa 459-468. An­
kara, 1968.
Taha Toros Arşivi


Mustafa Kemal'den Mahmut Şevket Paşa'ya

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/132593/3/001584521010.pdf

Mustafa Kemal'den Mahmut Şevket Paşa'ya

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository