Taha Toros Arşivi, Dosya No: 142-Zekeriya-Yıldız-Sabiha Sertel. Not: Gazetenin "Bir Bakıma" köşesinde yayımlanmıştır

Tanilli, Server

Istanbul Sehir University Repository

S -  I H i
27 TEMMUZ 2001 CUMA
BİR BAKIMA
SERVER TANÎLLİ
Yıldız'ın Annesi...
Yıldız dediğim bizim Yıldız Sertel; gazetemiz­
de zaman zaman güzel yazılarını izlediğiniz, ki­
taplarından yararlandığınız değerli araştırmacı-ya- 
zar. Annesi de, ünlü gazeteci, düşünür ve demok­
rasi savaşçısı Sabiha Sertel. Yıldız, Belge Yayın- 
ları’nda 3. basısı çıkan Annem adlı eserinde, işte 
onun yaşamını anlatıyor. Selânik’te başlayan öy­
kü İstanbul’a uzanıyor; bir ufak Amerika parante­
zinin arkasından yine yurda varıyor; orada, uzun 
ve onurlu bir fikir mücadelesinden sonra, karanlık 
güçlerin zorlamasıyla yurtdışına savruluyor ve 
1968’de Bakü’de gözyaşlarıyla noktalanıyor.
Bir romansı biyografi bu; ama tarihle iç içe.
İçinde bütün yakın tarih, yakın tarihimiz var.
Anlatılanlardan kalkıp günümüze kadar da uza­
nabiliyorsunuz ki, ne yönünden alsanız ilginç...
★
Sabiha Sertel’in genç kızlığı Selânik’te geçti 
(1902-1913). Orada yetişti, uyandı ve Jöntürk Dev- 
rimi’ne katılacak kadar bilinçlendi. Selânik’in çağ­
daş tarihimizdeki yeri biraz daha berraklaşıyor zih­
ninizde: Toplumumuzu arkasından alıp götürecek 
“Devrim” in merkezi gerçekten orası olmuştur.
Balkan Savaşı’nın ardından kent işgale uğrayıp 
da aile İstanbul’a göçtüğünde (1913), yeni bir sa­
vaş ve mütareke ortamında, genç Sabiha’nın -bu 
kez kocasıyla- Direniş Hareketi’nde yer almaların­
dan daha doğal ne olabilirdi?
Sonra, Sabiha ve Zekeriya Sertel’in, eğitimle­
rini tamamlamak üzere Amerika’ya gidişleri ve Lo­
zan Antlaşmasının arifesinde yurda dönüşleri 
(1919- 1923), ileriki mücadeleleri için bir başka 
hazırlık gibidir: Zekeriya Bey gazeteci, Sabiha Ha­
nım sosyolog olarak döner oradan.
Her ikisinin, yeni Türkiye’nin fikir yaşamına ka­
tılışı, bizzat basın etkinliği içinde (1923-1930) böy­
le başlayacaktır: Resimli Ay dergisi, bir büyük du­
rak noktasıdır. İlk sayısı 1924’te çıkan derginin asıl 
yeniliği, kaymak tabakaya değil halka seslenme­
si, halkın diliyle halkın sorunlarını ele almasıydı. İs­
tanbul’da dilencilerin beş yüz liraya çocuk sattık­
ları yıllarda bu tavır önemlidir. Sosyolog olarak ye­
tişmiş Sabiha Sertel kalemini bu acı gerçeklik için­
de bileyler. Nâzım Hikmet’in ve başka aydınlann 
da katıldığı dergi büyük yankılar yapar. Elbet, işin 
içine mahkemeler, yasaklamalar ve hapishaneler 
de girer.
Ama asıl kıyamet 40’lı yıllarda kopar: İkinci Dün­
ya Savaşı başlamıştır; demokrasi ile faşizmin mü­
cadelesidir bu. Başta sol ve “Türk basınının en ce­
sur kalemi” olup çıkan Sabiha Sertel, faşizme 
karşı barışı ve demokrasiyi savunurlar. Ne var ki, 
Alman yandaşlığının hükümete kadar gelip bulaş­
tığı bir ortamda, bu savunma büyük tepkiler top­
lar.
Faşizm yenilip de Türkiye’de çok partili demok­
rasiye doğru kıpırdanışlar başlayınca, bu kez ger­
çek bir Batı demokrasisinin koşullarına uyulması­
nı savunurlar.
Bütün bunlarda başı çeken, Tan gazetesidir.
Ne var ki 4 Aralık 1945’te, “Kahrolsun Komü­
nistler", “Kahrolsun SerteTier” haykınşları içinde, 
hiç kuşkusuz iktidarın da göz yummasıyla, bir gü- 
rûh gelir Tan Matbaasını yerle bir eder ve aynı şe­
yi bütün öteki sol yayınlara uygularlar.
Ertesi yıl Demokrat Parti kurulacak, ama hükü­
met sol partileri de kapatacaktır. Sol’suz demok­
rasi olamayacağını bile biie “Demokrasiye geçi­
yoruz” denilecektir. 1950’de de, Demokrat Parti, 
elini kolunu sallaya sallaya iktidara gelecek ve 
sol’a bir darbeyi de o vuracaktır.
Tan olayının arkasından -dava, şu bu derken- bir 
süre daha beklenir; ama Türkiye’de yaşam koşul­
ları yoktur Sertel’ler için, yurtdışına çıkmak zorun­
da kalırlar: Paris’ten başlayıp döne dolaşa Ba- 
kü’ye gelirler.
Kitapta, bütün bu dolaşmalar boyunca ve hele 
Sovyetler Birliği için pek ilginç gözlemler var. Ay­
rıca, gurbet yaşamının nasıl bir “zorzanaat” oldu­
ğunu da görüyorsunuz. Ancak, bu kitapla yetin­
mez de, Yıldız Sertel’in -İletişim Yayınları’nda ye­
ni bir baskısı çıkan- Ardımdaki YıllaT\ da okursa­
nız daha tam bir tabloyla karşılaşacaksınız.
Yıldız Sertel’i bu kitapları yazdığı için kutlanz; an­
nesini, ülkemizde kadınlığın bu onurlu simgesini 
daha yakından tanımak fırsatını verdi bize.
Sabiha Sertel’in ölmeden az önce söylediği bir 
söz de var ki, doğrusu içime oturdu: “Yazık demiş, 
daha yazacak şeylerim vardı!”.
Onca zulmü ona reva görenler utansın!
Taha Toros Arşivi


Yıldız'ın annesi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository