Taha Toros Arşivi, Dosya No: 169-169/A-Bedrettin Simav

Bayraktaroğlu, Fehmi

Istanbul Sehir University Repository

vr
I w  < -¿'1  EEasvtl&AM-
P L U M
F E H M İ  B A Y R A K T A R O Ğ L U
Tarihe saygı
Kültür Bakanlığı bir süreden beri düşün 
alanındaki yasakların üzerine gidileceğini 
söylüyor. Şeyh Bedreddin’in “mezarı” da 
bu büyük düşün ve kültür değerinin anısını 
yok sayan uygulamalardan sonra, gereken 
özenin gösterilmesini bekliyor.
Ş eyh Bedreddin Serez’de asıldık­tan sonra mezarının olduğu yere bir türbe yapıldı. 1900’lere kadar y  Bedreddin’den geriye kalanlar, 
orada gömülü idi. Kurtuluş Sava- 
şf ndan sonra, sınırlar yeniden çizilince, 
Serez Yunanistan’da kaldı. Lozan An­
laşması sonrasında yapılan mübadele 
(insan değiş - tokuşu) sırasında, Yunan 
hükümetinden de alınan izinle, kemikle­
ri mezarından toprağıyla birlikte alına­
rak 1924’tetstanbul’agetirildi.
Şeyh Bedreddin’in kemikleri, türbe­
sindeki mezarından alındığı 1924’tçn 38 
yıl sonrasına kadar yeniden toprağa gö- 
mülemedi. Bedreddin üzerine yazdığı in­
celeme yazısında Osman Sümer, bu süre­
ci şeyhin “kemiklerinin macerası” diye 
adlandırıyor. Bu yazıdan öğrendiğimize 
göre kemiklerin bu uzun yolculuğu Bed­
reddin’in Serez’deki türbesinden başlı­
yor. 1924 mübadillerinden Osman Ti­
mur Bey, Yunan hükümetinden de izin 
alarak kemikleri mezardan çıkarıyor. 
Beraberinde İstanbul’a getirdiği kemik­
ler, bir çinko kutu içine toprağıyla bir­
likte konularak Sultanah­
met Camii yetkililerine e- 
manet ediliyor. Yetkilile­
in “bilâhare münasip bir 
yere gömülmek üzere” ca­
mide saklanmasına karar verdikleri ke­
mikler, orada 18 yıl kalıyor.
Bu arada Bedreddin’in kişiliği ve sos­
yal kimliği, önderi olduğu köylü isyanı­
nın özelliği konusunda yerli ve yabancı 
birçok araştırmacı ve sanatçının eserleri 
yayımlanmaktadır. Nâzım Hikmet, 
1936’da “Simavne Kadısı Oğlu Şeyh 
Bedreddin DestanCıu yayım lam ıştır. 
Destan, yüzyıllar önce yaşanmış bir sos­
yal mücadelenin ve şeyhin kimliğinin 
daha yakından kavranmasına aracı ol­
muştur. Bedreddin, ölümünden 500 yıl 
sonra da politik kimliği ile gündemde­
dir.
Yıl 1942 olmuştur. Kemiklerin 
“..daha uzun müddet camide durması 
mahzurlu...” görülür. Resmi yazışmalar 
yoğun bir gizlilik perdesi altında sürdü­
rülür. Yeni bulunan yer, Topkapı Müze- 
si’dir. Yine aynı gizlilikle kemikler.
Şeyh Bedreddln’ln kemikleri Cağaloâlu’nda Sultan Mahmut Türbe»! bahçesinde bu köşede gömülü.
Ş E Y H  B E D R E D D İ N
Simavne Kadısı oğlu Şeyh Bedreddin, 
çağının İslam hukuku bilgini, yaşamının 
bir döneminde önce devlet katında üst 
düzey yönetici (kadı-asker), sonra tüm 
yöneticilere karşı ayaklanan binlerce in­
sanın,bir isyanın lideri. Daha genç yaşla­
rında peş peşe onlarca fılçıh eseri yazabi­
lecek. otorite sayılacak bir öğrenim, araş­
tırma kurdu. Fikirleri farklılaşıp kendi de­
yişi ile “adil bir düzen İçin" kitlelerin eyle­
mine, politik mücadelenin önceliğine i- 
nandığında, yazdığı bütün kitapları Nil 
nehrine atacak kadar ateşli bir eylem a- 
damı.
1400'lü yılların başında, Osmanlı hane­
danının iktidar çekişmeleri ile sarsıldığı 
dönemde yandaşlan Böıidüce Mustafa 
ve Torlak Kemal, iki ayrı yerden ayaklan­
ma başlattılar. Bir yandan üzerlerine ge­
len Osmanlı kuvvetleri ile çarpışıyor, di­
ğer yandan Bedreddin’in düşünceleri 
doğrultusunda yeni düzenlemeler yapı­
yorlardı. Yandaşları arasında din ayrımı 
yapmıyorlar, bütün insanların kardeş ol­
duğunu söylüyorlardı. Toprağın işleyenin 
olduğunu, üretilen tüm zenginliklerin or­
takça paylaşılması gerektiğini anlatıyor 
ve uygulamaya çalışıyorlardı.
Hanedan içindeki iktidar çekişmesini 
halleden Osmanlı, bütün gücü ile sosyal 
isyancılara yöneldi. Zaten birkaç kez is­
yancıların üzerine gönderilen kuvvetler 
bozguna uğramış, durumun ciddiyeti or­
taya çıkmıştı. Sultan Mehmet Çelebi, tah­
tından öte sisteme yönelen tehlikenin or­
tadan kaldırılması için kesin emirler ver­
di.
Sonuçta Şeyh Bedreddin ve yandaşları 
davaları uğruna hayatlarını verdiler. Bed­
reddin Serez’de asıldı.
“...çinko mahfazası ve gerekli izahatı 
gösteren levhası ile” müzeye “nakil ve 
teslim” edilir.
Şeyhin kemikleri, Topkapı Sarayı 
Müzesi’nin depolarından birinde, 
1960’lara kadar kalır. Yirmi yıl daha 
geçmiştir. 1960 askeri harekâtının ar­
dından, 1961 yılında müze müdürlüğü 
tarafından Milli Eğitim Bakanlığı’na 
başvurulur. Kemiklerin gömülebilmesi 
için gereğinin yapılması istenir. Bakan­
lık Cağaloğlu’ndaki Sultan Mahmud 
Türbesi’ni kemiklerin gömülmesi için 
uygun bulur. Fakat yürürlükteki yasala­
ra göre Bakanlar Kurulu kararı olmak­
sızın, şehir içindeki herhangi bir türbeye 
gömülme işleminin yapılması olanaklı 
değildir. Durum başbakanlığa iletilir. 
Sonunda, 23.10.1961 tarih ve 5/1840 sa­
yılı Bakanlar Kurulu kararı ile, Bedred­
din’in kemiklerinin Sultan Mahmud 
Türbesi’ne gömülmesi kararlaştırılır.
Yetkililerden oluşan bir heyet eşliğin­
de, 29.11.1961 günü defin işlemi gerçek­
leştirilir. Bedreddin’in kemikleri, 38 yıl 
aradan sonra yeniden toprağa döner... 
Ama “kemiklerin macerası” burada bit­
mez.
Bedreddin’in kemiklerinin gömüldü­
ğü Sultan Mahmud Türbesi, Cağaloğlu 
yokuşunun üst başında, iki caddenin ke­
siştiği köşede. Türbenin avlusunda ol­
dukça eski tarihlilerden daha yenilere 
bir dizi mezar var. Ana girişten ilerleyip 
sola dönüldüğünde duvarın köşesinden 
önceki son mezar, “18 yaşında vefat eden 
Süleyman Bey’”in demir parmaklıklı 
mezarı. Sonra toprak bir boşluk daha 
sonra da parke taşlarla döşeli duvar gi­
bi. Bedreddin’in kemikleri, eldeki fotoğ­
raflardan izlediğimiz gibi, buraya gö­
mülmüş. Orada bir mezar bulunduğuna 
ilişkin hiçbir işaret, belirti yok! Kemik­
ler gömülmüş, toprak düzenlenerek ka­
patılmış. Topkapı Sarayı Müzesi’ne ke­
miklerin saklandığı çinko kutuyla bir­
likte teslim edilen açıklamalı levhanın 
veya bir başka işaretin “mezara” konul­
ması düşünülmemiş. “Mezarın” yerinin 
çevrilmesi, bir lahit veya benzeri bir dü­
zenleme yapılmamış, Şeyh Bedreddin 
hem orada gömülü hem değil. Bedred­
din’in mezarı hem var hem yok! Yetkili­
ler neden böyle davranmışlar? Hakkın­
da yurtdışında onlarca araştırma yapı­
lan, sanat eserleri yazılan bu önemli tari­
hi kimlik, neden belirsiz bir “mezarda” 
gömülü? Tarihe meraklı yabancı ziya­
retçiler, Bedreddin’in mezarını görmek 
isterlerse nereyi göstereceğiz? Bunlar ve 
benzeri soruların cevabı yok. Veya bu 
cevabı sadece yetkililer biliyor...
Türbenin avlusunda, “mezarın” bu­
lunduğu köşe, evvelki yıl çöplük olarak 
kullanılmakta, bahçedeki düzenlemele­
re ait malzemeler ve artıklar oraya yığıl­
makta idi. Şimdi son düzenlemelerden 
sonra, “mezarın” bulunduğu köşenin 
bir kısmı parke taşı ile kaplanmış, yan­
daki mezarla arada düz bir toprak bö­
lüm kalmıştır. Bedreddin’in kemikleri 
parke taşlarının altında mı, yoksa ara­
daki toprak bölümde mi, eldeki bilgilere 
ve fotoğraflara bakarak kestirmek zor. 
Ama Şeyh Bedreddin’in kemikleri ora­
da gömülü! Resmi bilgi ve belgeler, kim- 
bilir hangi depoda saklanan tutanaklar­
da olmalı...
İşte Bedreddin’in kemiklerinin mace­
rası böyle. Bedreddin’in anısını onun ü- 
zerine araştırma yapan düşün ve bilim a- 
damlanmn, sanatçıların yapıdan bu­
günlere taşıyor. Ama bu büyük düşün a- 
damının ve yüzyıllar öncesindeki sosyal 
isyanın hikâyesini bugünlere taşıyan, sa­
dece bu eserler değil. Halk da unutmu­
yor. Yüzyıllann ötesinden bugünlere ge­
len “ben dehalümce Bedreddinem” atalar 
deyimi, halkın da unutmadığının kanı­
tı... <
Taha Toros Arşivi
C U M H U R İ Y E T  DERGİ  23 Ş U B A T  1 9 9 2  S A Y I  311 21


Tarihe saygı

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/148739/3/001514178006.pdf

Tarihe saygı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository