Taha Toros Arşivi, Dosya No: 34-Nahit Sırrı Örik. Not: Gazetenin "Geçmiş Zaman Çehreleri" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Örik, Nahit Sırrı

Istanbul Sehir University Repository

GEÇMİŞ ZAMAN ÇEHRELERİ: h îk a y e
Şam'dan gelen Teyze
r« 4 m m t x « x m ı * » * -x o  x ****** Yazan: Nafait Sim ÖRİK 1 * *#«#** * * *  * * * * * * * * * * * * *
Kendisini gördüğüm güne 
kadar R.„ hanım adında bir 
teyzem, daha doğrusu annemin 
bir teyzezadesi bulunduğundan 
doğrusu h ç haberim yoktu. Ci­
min da yusyuvarlak ve ihtiyar 
paşasının da mevcudiyetlerini 
Hürriyetin ikinci yılına gir 1. 
dikten, yani Sultan Reşat tah­
ta çıktıktan üç dört ay sonra 
ve birdenbire öğrenecektim.
Bu R_ hanım teyzemin ko­
cası Mirliva C... paşa merkezi 
Şam olan beşinci ordunun ku- 
mandanlarındanmış, tekaüde 
sevkedildlği iç'n Sur yeden Is­
tan bu i a gelnrşter, öz teyzem 
B... hanımın Cağaloğlunda, ş m  
di apartman ha ine çevrilmiş 
bulunan evine misafir inmişler. 
Bir ev satın alıp taşınacaklar­
mış, amma henüz münas'p b r 
yer bulamamışlarmış. Yaz ge­
lip çatarak teyzem de yazı an­
nemle birlikte Erenköy'ünde tut 
tuklan köşkte geçirecek o'un, 
ca R... hanım, paşasını ve on 
altı, on yedj yaşarındaki ev­
lâtlığı dahi Erenköyiine gel­
mişler. Hayatın hazin bir c !- 
vesi olarak annemle babanı 
ben beş yaşında iken ayrılmış 
bulunduksan, ben de babamı.ı 
yanında kalmış olup anneme 
arada bir gittiğim iç n, R... üj
mm teyzeyi işte bu ziyaretleri“ j 
m'n birinde gördüm; çehres j 
annemle teyzemin yüzlerine 
hiç benzemiyen ve ikisinden 
de yaşlı olan bu hanımın eti- 
tr «—  İşte Şamdan gelen tey­
zen!» h tabiyle öpmeğe davet 
edlld'm.
Bu yeni teyze hanım o ta­
rihte her ha’de elli beşlik, za­
yıf, fakat gösterişli, kı.lın bo­
yunlu ve kalın bilekli, kuru 
göğüslü, kalınca sesi , gümrah 
kaşlı, saçlan kızıl bir kuru­
ra’ a boyalı,"koyu elâ gözleri 
bol sürmeli, beyaz tenli olma­
sına rağmen yüzü gliserin üze­
rine sürülmüş bol bir pudra 
ile kaplı bir hanımdı. Aynı 
renk ve kumaştan hırka ve 
etekl k giymekte olup saafnin 
pek kalın ve uzun a’ lıı» kordo­
nu kendisine ayrı bir şahsiye! 
veriyor, kulakla-mdaki elmas 
çevrili inci küpelerle sağ eti - 
n n orta parmağındaki hayli 
İri bir yakut yüzük şahsiyet i - 
n'n ehemmiyetini ikmal ediyor 
du.
Etekl ğinin uzun olup yer’e- 
ri süpürüşü ve süpürii: ken ha­
f i f  bir hışırtının yükselişi d-4 
kendisine hususi bir cazibe 
sağlamakta bulunuyordu.
Galiba pek bil&li bir insan
değildi. Arap ve Fars kelime­
lerini her halde pek yerinde 
kullanamıyordu da, Btına rağ­
men ziyadesiyle tumturaklı ko 
nuşuyor, böyle konuşmağı he» 
halde asalet ve necabetin n ta­
bii ve zaruri bir borcu sayı­
yordu. Çünkü Şamdan gelen 
bu teyze k'bariık ve asalet has 
talığına müthiş derecelerde 
müptelâ idi. Kim olduğunu ma 
a’esef hafızamda şimdi bula­
madığım babasından kendis- 
ne hangi had ve miktarda asa­
let int ka] etmişti, bunu kestl- 
remiyo'um. Her halde babasın 
dan ve baba tarafından gelen 
akrabasından pek bahsetmiyor, 
buna mukabil müşterek büyük 
annem': olan Çerkeş H-. paşa 
hemşiresi H... hanımın uzak v** 
yakın akrabasını, kardeşlerini, 
yeğenlerini ve bunların koca­
larını, en ıneşhtr ları olan Ser 
darı ekrem başta ge’mek üzere 
h:ç dilinden düşürmüyordu. 
Bunlar sayesinde hanımefendi 
îiğin şahikalarında karar kıl­
mıştı.
Bir düzineden fazla akraba 
İsmi her an en şatafatlı şekil­
lerde zikredilmek .üzere emre 
müheyya bekleş!yorlardı.
«—  Merhum .... paşanın ha­
remi olan büyük teyzem... ha­
nımefendi.» *—  Dayım ... pa­
şa merhumun ortanca kerime- 
s! ... hanımefendi», «Büyük da 
yızadem „.. beyefendi mer­
hum», Bu şekil tarifler hele mi 
safir bulunursa türlü sebep v» 
bahane İcadedilerek tekrar olu 
nuyordu.
Hattâ eslilerle Innnmıyan R. 
hanım teyze o eski dayı ve 
teyzelerin evlâtları ve torunla­
rı arasından seçil'p alınmağa, 
bellenip zikredilmeğe lâvıfe 
kimseler bulunup bu'unmadığı 
nı tahkike de büyük b;r ehem­
miyet veriyordu. Babam yeni 
Rüsumat Emin! tayin çdRmlş 
olduğundan, annemin geçim« ' ı  
Hk dolayısiyle kendisinden vıl 
larca evvel ayrılmış bulunma­
sını affedemiyor, bu İşin âdeta 
matemin' tutuyordu. Şu kadar 
kİ. arada iki çocuk, yani mer. 
hume ablamla ben bırunduğn 
muz için daima zikredilen şe­
ref üstesinde babama hususi 
bir yer vermemiş de değ'ldi: 
«—  Eniştem Rüsumat Emini 
Sırrı beyefendi» sözleri en sık 
zikrett ği kiliselerdendi.
Bahasının da, büyük annemin 
öz hemşiresi olmasına rağmen 
annesinin de adlarını maalesef 
hatırlayamadığım R._ hanımı, 
annesinin annesi ve annemin 
anneannesi H.. hanım büyüt­
müş, henüz on İki on üç yaşın­
da iken de zamanımızın pek 
meşhur şairlerinden birinin de 
desiyle evlendire-ek damadı Sa 
matya taraf arında pembe ko­
nak dlve anılan evine içgüve- 
y : almışmış. Sonra da bu adam 
dan her nedense hnzzetmtve- 
rek: «—  Yüzüne kafiyen bak-
mıyacaksın, konuşursa cevap 
vermiyeceksin!» diye R^. tey­
zeye mânâsız tenbihlerde bu­
lunup dururmuş, torunu bulû­
ğa erer ermez de şer’an key­
fiyete cevaz o duğu için kendi­
sinden boş düşürmüşmüş,
R.„ hanım teyzen n bunları 
anlatırken teessür duyduğu p-*k 
behiydi. Zira bu ilk kocası Sul 
tan Hamil devrinde bâ.â paye­
sine yükselmişti ve hâlâ Adli­
ye Nezareti erkânından bulu­
nuyordu. Vâkıa kinci kocası 
da Liva, yani paşa, bugünkü 
ifade ile generaldi amma, sivil 
rütbelerin asker! rütbelerle a- 
yarianması takdirinde bâlâ hi- 
r nc( ferikliğe, yanj orgeneral 
üğe muadil olduğuna göre hu 
paşa ilk kocadan iki derece 
aşağıda kalıyordu. R.~ hanım 
Samda ... kumandanı C. paşa 
hazretlerinin haremleri olarak 
sahip bulunmuş olduğu yük­
sek mevkii h ç unutmamakla 
ve daima hatırlatmakla bera­
ber, bu paşayı hiç değilse te­
kaüt addedilişlnden heri pek 
hor gördüğü besbelliydi. Gaf- 
ba çok mütevazj bir aileye 
mensup olan, her halde ne ba­
bası, ne de başka bir kimsesi 
zikredilmeyen adamcağızı sür­
meli gözlerinde bazan pek fe­
na bir ışık yanarak kendileri­
ne tahsis edilm ş odaya götü­
rüyor, kapıyı hışımla kapıyor, 
kapı kapandıktan sonra da söy 
lendiğine göre fasıla çimdik­
ten başlıya-nk havi ilerilere 
kadar vardırıyor, kocosını eni 
konu hırpaüvo-du.
Şişman, kısadan z'vede or­
taya yakın boylu, tamamen a.
8
garmış saç ve bıyıklı, ziyade- I 
siyle iri kafa ı ve esmer yiizlii I 
olan paşa da doğrusunu söy­
lemek lâzımsa hayli bön, pek 
basit bir adamdı. Konuşması 
da bir tuhaftı, kel meler ağzın 
dan acele çıkıyor, bu acele 
acele çıkan kelimelerle d'kkı- 
te lâyık tek cümle söylediği de 
olmuyordu.
Erenköy'ündeki köşkün diğer 
mütekait paşası, yani öz teyze­
min kocası olan Erkânıharbi- 
ye M rlivalığından emekli ve 
Tasavvufa düşkün B... paşa 
kendisiyle âfâki sohbet ere da 
hi pek isteksiz rağbet etmek­
te idi.
Karısının karşısında daima 
et pençe divan durup ona an­
cak ve ancak «Hanımefendi 
diye h tap eden C... paşanın 
en mühim lâfı, 10 temmuzdan 
kısa bir müddet sonra Şamd t 
bir ayaklanma ihtimalleri be­
lirince Vali paşanın vdâyet ve 
ordu erkânını top'ıynrak mee- 
i s komşuna, daha doğrusu hu 
mecliste oynadığına kafiyen 
inanmakta odtığıı role taafûk 
etmekte idi. Toplantıda herkes 
bir türlü konuşur ve müzake­
reler uzayıp giderken o aya­
ğa kalkmış: « —  K... ları sar­
malı. basmalı topıı. basmalı to­
pu!» d yerek dâvayı h.ıfediver 
miş, gailey bitirivermişti.
Çocukları bu tınmadığı için 
hizmetç den ziyade evlâtlık va 
ziyetinde olan genç kıza gelin­
ce. konuşmasından hiç Arap 
ş vesi farkedilmedîftine göre 
onu her halde Samda tedarik 
etmenfş o'acaklardı. tsmi N.. 
olan bu genç kız dolgun vücut
lu, buğday bentz’ i, kumral saç 
lı ve enikonu güzel yüzlüydü. 
Civar komşuların delikanlıla­
rına uzaktan işaretler etmek 
hattâ kendisine bakkal çırakla 
n  vasıtas yle nâme’er gclmex 
gibi âdeta c:navete benzer ka­
bahatlerle sık sık itham edilip 
hakkında büyük tedip harek'-t 
leri tatbik olunuyor, fakat bu 
hareketlere maruz kalması uza 
dığı takdirde de zivades yle şı­
marıp hadd'ni bi'-mez bir ho­
le geliyor, hanımefendilerin 
meclislerinde kahkaha le gül • 
mek, avaz avaz şarkı söylemek, 
hattâ R... hanımın sözlerini ya 
lanlamak dereoe'erinde işi a/ı 
tıyordu. Dunun üzerine R... hi­
nim teyzenin yüzü düzgününün 
a!tında bi-den al çuha gib: kı 
zararak evlâtlık C... paşanın da 
götürüldüğü odaya sürükleni­
yor ve genç kız ihtiyardan cok 
daha şirret olduğu, hem canı 
da her halde daha fazla yakıl­
dığı için feryat ve figan her 
sefer ayyuka çıkıyor, çok kere 
teyzem:n yahut annemin şefa­
ate g tme'eri zarıın o’ ııvordu.
O zaman N... birkaç gün se­
ze karışmadan uslu us’u o‘ıı- 
rup kendisine her emredile­
ni yap-vor. gözlerinin kıza-ti - 
sı ve ötesinin b'rsin n varası 
beresi geçinceye kadar hu edi- 
bane ve akılâne elvan de­
vam ediyordu.
R... hanım teyzenin misaf’r- 
liğ: Erenköviinde d- iki buçuk 
ay kadar sürdfı, nihayet tem­
muz sonta-mda, annemle tev- 
zemin köşk'eri vak-n-nda, hat 
boyunda, be'-az bovalı ve altı 
yedi odalı, hayli gen'ş bahçeli
bir köşkü dokuz yüz elli altına 
satın alıp bir kısmını Şamdan 
gefrdiği, bir kısmını yeniden 
tedarik ett ği eşya ile döşeyip 
dayadı, yerleşti; yerleşmesin­
den on beş gün sonra da, an­
nemle teyzemi bazı pek yakın 
dostlarla birlikte bir sabah üç­
üzün arabaya bredirerek Bos­
tancıya götürdü. Sahil boyun­
daki gazinonun evve-den ayrı­
lıp hazırlanmış bir kısmında he 
pimiz; yedirip içird', sandal­
larla ve arabalarla gezdirip do' 
taştırdı. Akşama kadar devam 
eden hu eğ ence ve âlemle de 
Şamdan ga'iba hiç b;r hediye 
yi hâmil olmaksızın ge’ ip epey 
ıızun sayılmış —ve bezginliği 
artık g zlenemez olmuş—  mi- 1 
şairliğine asaletle, cömetl'k- 
le nefsini mukabele etmiş sav­
dı.
Bununla beraber, ve artık 
tamamen yerleşmiş, annem.t 
teyzemin delâletleri saves n- 
de birçok ailelerle de tanışmış 
bulunmasına rağmen R... hanı 
mm yeni hayatından pek mem­
nun olmadığı da besbelüvdı. 
Bu civa~ın pc.nbe veya mavi 
boya’arı henüz ka-armamış ah 
şap ve rahat köşklerinin pek 
çoğunda müteka t veya tekaüt 
edilmeğe namzet paşaların 
beyefendilerin hanımefendileri 
öylesine mebzuldü ki, (Beşinci 
G"du topçu kıımandanlığ-nda.ı 
mütekait Mirliva C... paşanın 
haremi hanımefendi) arnk 
Şamda işgal ettiği yere, tâ ha, 
köşelere geçemîvor. lâa:ettayiıı 
bir hanımefendi, dördüncü sı­
nıftan b r hanımefendi halin­
de kalıyordu. Mizaç itibariyle 
de hatırı sayılır cimrilerden 
olup kimseyi evrede yedirip 
:çirmeğe yanaşmadığı için et­
rafında pervane gibi dönecek 
kimsesi, gedikl- misafir de yok 
tu. Tek bir nedime veya dalka­
vuk edinebilin ştj ki, o da ab­
lamdan anneme intikal eden, 
ismi de bilmem hangi istilı.ı. 
leler netices nde, Katinalıktan 
Çiçirlaki şekline intikal etm-ş 
bulunan gayetle çirkre ve es­
mer bir giindel kçi Rum terzi 
karısıydı. Bu Çiçirlaki bir ye­
re gittiği, ev’ât'ık da gazaba 
uğrayıp odasına hapsedild-ği 
takd rde, koca R... hanımefen­
di sokağa maiyetsiz, tek başı­
na çıkmak zo unda kalıyordu.
Erenköy, kendisini takdir e- 
dememiş, hiç takdir edemenı-ş 
f .  Annem ve teyzemle birlik*? 
bir yere gU f kleri takdirde, her 
ikisinin büyükleri o'masma rağ 
men üçüncü vaziyetinde kalı­
şı da arada küçük k-rg-nlık!.! 
rı muc p olmuyor deği'di. O 
kadar k*, artık sonbahar i:er- 
lediği ve göçe hazırlanıldığ' 
sırada, tam üç hafta görünme­
mişti.
Sonra bir sabah gayet neşe­
li, bir hayli de esrarlı bir eia 
içinde ge'ecek ve sırrını der­
hal bildirecek*i. Köşkü ald-ğ- 
fiata. dokuz yüz elli altına ala­
cak biri ile anlaşmıştı, eşyayı 
da ona devrediyor ve on on 
iki giin son-a drn’z. vo'ly'e. 
yani Bevruttan geçerek, Şama 
dönüvo-dıı.
Evet. îstanbulu sevemem'«;- 
ti. îstanbulun, sade bu Erenkö-
yünde değil, baştan başa tek- 
m | tstanbulda edep, erkân kal 
mamıştı. Bu hayata tahammül 
edemiyordu.
Bildirdiği tarihte Pake kum­
panyasına. ->..mem haııgi va- 
puriyle Beyruta müteveccihen 
paşasiyle ve evlâtlığiyle be- 
raber hakikaten yoia çıkacak, 
bütün akraba hanımefend lerlş 
konu komşuya ayrı ayrı, teker 
teker veda edip mükellef bir 
teşyi merasimi hazıriumasına 
rağmen de günde'ikçi Bu m ter 
zi Çiçi. lakiden gayr bir Allah 
kulu kendisrei uğurlaınıyacak- 
tı.
O da pek haklı olarak art'k 
hiç kimseye Şamdan iki satır­
lık b r mektup dahi yollama­
dı. Birinci cihan ha-brein ye­
ni başlamış bulunduğu sıra'ar 
da da, Suriyeden gelmiş birin 
den üç ay kadar evvel ve b'ı 
kaç günlük bir hastalık sonun 
da Şamda öldüğü ve ölümün­
den iki hafta geçmeden paşa­
sının mukadderat arkadaşı o- 
lan, yani aynı dayakları yiyen 
taze evlâtlığı nikâhla almış ol­
duğu haber alındı, ölümüne 
pek de hayıflanmıyan teyzem­
le annem izdivaç havadisine 
gü'ecekler:
—  Her halde bu kadar ça- 
bük evleniş işin bazı mukadde 
matı bulunduğunu haber ver­
miyor değil. Zavallı kadın iki­
sini de boşuna dövmüyo-muş!
Bundan sonra da aradan yıl - 
lar, uzun y'il'ar, b r ömür geç­
tikten ve böyle söy!eyip gü­
lenler dt> ton-akta ton-nk o’- 
(Devam ı 14. sayfada)
7
hlfcay e
(Baştarafı 7. sayfada)
duktan sonra, geçen gün, R-, 
hanım teyze hafızamda birden 
bire canlanacak, aynı zamanda 
hayatının bütün bir safhası ba 
na malam olacaktı. Meğer R _  
hanımın paşası ik'nci koca de 
ğilmiş. Meğer Adi ye erkânın­
dan ve bâ â rütbeli ilk koca- 
siyle bu mütekait paşa arasın­
da bir başka koca, şanına lâ­
yık olmadığı için kafiyen giz 
led ği, adını ağzına almaktan 
şiddetle kaçındığı diğer bir er 
kek varmış. Çünkü bu koca bir 
kolağası, yani paşa değil, hat­
tâ bey değ;l de sadece bir efen 
di im ş. Bunu bir dost evinde 
rastladığım, en az yetmiş beş­
lik, fakat zinde ve cevval, hâ- 
fızası da tamamen yerinde bir 
eski a bay anlattı. Bu eski as­
ker Rumelin n, Makedonyanın 
bilmem hangi kasabasında ve 
yarım asrı aşkın bir zaman 5a 
ce bulunduğu sırada R... hanım 
teyzenin bu ikincj kocasiyle 
pek samîmi ahbap, canc ğer ol 
muşlarmış. 0 kadar ki, o şid­
detli kaç göç devrinde adam* 
cağız, tabii başını bir namaz 
beziyle sımsıkı örtmek ve sır­
tına bir maşlah giyd rmek şar- 
t’yle, teyzeyi kendisine bir iki 
kere çıkartmış imiş...
Henüz kısa pantaton’u bir 
çocuk olmaklığıma rağmen ba 
na da büyük bir ciddiyette 
tNakid bey» diyen ve kendisi­
ne «Teyzem hanımefend i  d i­
ye hitap etfğim  için terbiye 
ve nezaketimi hususî takdirle­
re lâyık gören zavallı R... ha­
nım, en uzak nice akrabayı, 
hattâ bunların damatlarını her
gün anıp dururken belki bir 
hayli yıl harem} olduğunuz 
utanç verici adamı gizlemek 
için kim bilir ne gayretler sar- 
federd niz, bir kolağası karısı 
olarak dolaştığınız Makedonya 
kasabalarındaki hayatın bir 
şahidi çıkarsa diye kim hi’ ir 
nasıl ve ne derecelerde üzülüp 
korkardınız? Bu zaafınızdan 
do'ayı siz; takb h etmeğe, ayıp 
'amağa kıyamıyor ve 'çimde 
bir acı ile acaba Şamda da 
bir bayal kır kl-ğ-na uğradınız 
mı? Erenköyündeki yeni ve gü­
zel köşkünüzü bırakıp Şama 
dönmekten de acaba pişman ol 
dunuz mu d ye düşünüyo-um.
Evet, belkj de yeni devrin 
veni hanımefendileri o uzak 
Samda da baş köşeleri işgal 
ederek bilmem kaç paşanın ye 
ğeni, to-ıınu ve sa resi siz ha­
nımefendiyi aşağı'a-da bırak- 
tfar. Siz de umduğunuzu, bek- 
’ed'ğinizi h;ç bulamadınız da 
koşa koşa döndüğünüz o uzak 
diyarda h'crandan, kederden 
eridiniz, bu sebeple öyle çar­
çabuk ölüp gittiniz!..
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Şam'dan gelen teyze

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository