Taha Toros Arşivi, Dosya No: 62-Enver Paşa Aile ve Çevresi.

Not: Gazetenin "Politika ve Ötesi" köşesinde yayımlanmıştır

Mehmed Kemal

Istanbul Sehir University Repository

12 AĞUSTOS 1996 PAZARTESİ
POLİTİKA VE ÖTESİ
MEHMED KEMAL --- ^  g
Enver Paşa...
Enver Paşa için üç ciltlik bir kitap yazan Şevket 
Süreyya Aydemir, onun için “kendiniyaratan adam” 
der. Bu adam kaderine Makedonya'dan başlamış, 
Orta Asya’da bitirmiştir. Enver Paşa’nın serüvenlerle 
dolu bir yaşamı vardır.
Talat Paşa’nın naaşım Celal Bayar, cumhurbaş­
kanı olduğunda Almanya’dan alıp Hürriyet-i Ebediye 
Tepesi’ne gömdürmüştür. Gösterilen, büyük İttihatçı 
gayretidir.
Ne olsa Talat Paşa İttihatçıların büyük efendisidir. 
Enver Paşa’nın cenazesini getirmeye kim önayak ol­
muştur?
Enver’in serüven dolu yaşamı daha yüzbaşılık dö­
neminde başlar. Selanik’te postaneyi basması, Res- 
neli Niyazi'yle dağa çıkması yılmaz ataklarıdır. En­
ver, Niyazi kadar Resneli’nin geyiği de ünlüdür. Genç­
lik atakları saray damatlığına kadar uzanır. Gün gelir 
hırsına kimse gem vuramaz. İttihatçıdır, ama bu ör­
gütün askeri kanadındandır. Ziya Gökalp gibi ilmiye 
kanadından değildir.
Babıâli baskınından sonra göze girmiştir; Naciye 
Sultan’a nişanlı adayı olmuştur. Naciye Sultan padi­
şahın hemşiresidir.
Nişanlandıktan sonra rütbeleri de artmıştır. Yüzba­
şılıktan albaylığa, albaylıktan da generalliğe yükseli- 
vermiştir. Tez elden ordu komutanı olmuş, ardından 
başkomutanlığa çıkmıştır. Ne demek başkomutanlık? 
Orduların başına geçmiştir; Osmanlı ordularının ba­
şı...
Yılmamış, durmadan yukarı tırmanmıştır.
Mustafa Kemal’le hep karşı karşıya gelmiş, göze 
batmıştır. Enver, orduyu kimi subaylardan temizlemek 
isteğinde; bunların arasında Mustafa Kemal de var­
dır. Ancak Fethi (Okyar), bu temizliğe engel olmuş, 
“Ver bana, Sofya’ya ataşemiliter olarak götüreyim; 
ileride işe yarar” demiştir. Fethi, elçi olarak Sofya’ya 
gitmektedir, Mustafa Kemal ataşemiliter.
Enver’in ömrü hep cephelerde savaşmakla geç­
miştir: Trablusgarp, Balkan, Sarıkamış savaşlan. Bun­
ca cephede savaşmış, fakat bir tek savaş kazanama­
mıştır. ismet Paşa’nın bir sözü vardır:
“Enver hep yitireceği savaşlara girmiştir” der. En 
önemli savaşı Sarıkamış’tır. Allahuekber Dağları etek­
lerinde çorapsız, postalsız, gömleksiz, kaputsuz 90 
bin şehit verilmiştir. Sonunda cepheyi Hafız Hakkı 
Paşa’ya bırakıp yüz geri İstanbul’a kaçmıştır.
Genelkurmay karargâhında Mustafa Kemal’e rast­
lar. Selâmlaşır. Cepheden dönmüştür. Mustafa Ke­
mal,
“Yorulmuşsunuz” der.
“Eh, biraz."
İkisinin gözündeki serzeniş bellidir.
Zaten İttihatçı paşalar hep savaş yılgınıdır.
Sakallı Cemal Paşa da Kanal bölgesinde savaşır.
Koca orduyu Kanal’a (Süveyş’e) sürer, bir sonuç 
alamaz, bırakıp geri döner. Soranlara, “Savaşmadık, 
bir keşif ((istikşaf) hareketinde bulunduk, daha son­
ra savaşacağız” dediği yazılıdır.
Cemal Paşa’nın maiyetinde bulunmuş olan Falih 
Rıfkı Atay, bu kaçışı “Zeytindağı" adlı kitabında çok 
güzel anlatır. Kitaptaki “Ah o üç tabur" parçası hâlâ 
zevkle okunabilir.
Ünlü paşalar her cephede yenilgiye uğrayıp sıra İt­
tihatçıların kaçmasına gelince, her biri kaçacak yol 
arar. Sonunda, bir denizaltıyla kaçmayı tasarlarlar.
Bir motor gelir, Ortaköy’deki Naciye Sultan Koru- 
su’na yanaşır (bu koru halen vardır). Başta Enver, Ta­
lat, Cemal olmak üzere birçok İttihatçıyı alır ve açılır. 
Denizaltıya binerler ve Köstence’ye yollanırlar. Gemi 
üç kez batacak olur, uçak üç kez düşecek olur. So­
nunda her biri yurtdışında can verir.
Enver, Pamir Dağları eteklerinde Bolşeviklerle ma­
ceralı bir çatışmada can verir.
Her cephede yenilen general, şimdi Özgürlük Te- 
pesi’nde yatacaktır. İyi ki Atatürk Samsun’a çıkmış­
tır.
Elimizde ne kalırdı?
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 1 4 8 2 9 0 0 6 *


Enver Paşa...

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository