Taha Toros Arşivi, Dosya No: 34-Haldun Taner.

Not: Gazetenin "Bugün Pazar" köşesinde yayımlanmıştır

Hızlan, Doğan

Istanbul Sehir University Repository

e OK kuilandğımız, ama ayrıntısını pek bilmediği­miz bazı kelimelere zaman zaman eğilmeyi çok severim.HJygar adam, münasebetleri medeni deriz, ama bu­
nun kapsamını pek düşünmeyiz. Uygarlığın, uygar in­
sanın nesnel ölçütleri vardır. Mihenk taşına vurduğu­
nuzda o insanın uygarlık çizelgesindeki yerini hemen 
tespit edebilirsiniz.
Sözgelimi, gece yarısından sonra hal hatır soran bir 
dostunuzun, çat kapı size gelip, Allah ne verdiyse yeriz 
diye sofraya çökenin uygarlıkla ilgisi olmadığını hemen 
anlarız.
İşte, Haldun Taner, böyle davranmazdı. Tanıdı­
ğım Haldun Taner'i böyle “tahayyül ve tasavvur” et­
mem mümkün değil.
Ferit Devellioğlu'nun, Osmanlıca-Türkçe Ansik­
lopedik Lugat'mda medeni sözcüğünün karşısında ba­
kalım ne var?
Medeni, medeniyye (medine'den): 1. Medineye, 
şehre mensup, şehirli, şehir halkından olan. 2. 
mec.terbiyeli, görgülü, kibar nazik.
Türkçe Sözlük'teki tanıma gelince:
Uygar: Kültürlü, eğitilmiş, görgü kurallanna uyan, 
çağdaş bir düzeye ulaşmış insan.
Artık kendimizi, başkalannı, özellikle çevremizdeki- 
leri bu ölçütlere göre yeniden bir sınıflamaya tabi tut­
mak gerekecek.
Uygar olmakla uygar görünmek arasındaki korkunç 
farkı, Taner, hikâyelerinde zekâ ve kalem ustalığı ile 
verdi. “Keşanlı Ali DestanT’nda “civilisation” (uy-
Medeniyet, uygarlık 
ve Haldun Taner
garlık) üzerine söyledikleri en güzel örneğidir. Biçimsel 
uygarlığın gülünçlüğünü, zalimane değil de, alimane 
bir dille bize anlatır.
Haldun Taner'in sahte, yapay uygarları nasıl sara­
kaya aldığını izlemek, insana garip bir zevk verirdi. Uy­
garlığı gülmezlik ve çatık kaş sananların amansız düş­
manıydı. Kahkahalardan çok. ince gülümsemeleri se­
ven Haldun Taner'in gazete yazılarında verdiği uy­
garlık dersleri, okuyanları birçok konuda hizaya getir­
miştir.
Gülen bir ulus değiliz. Çok acı yaşadığımızdan mı, 
gülümsemeyi ciddiyetle bağdaştıramadığımızdan mı, 
mizahı edebiyattan bile saymayız.
Haldun Taner'in öykü kahramanlarını başkası 
yazsa nasıl onlan hırpalar, onlara nasıl üstten hitap
T T - T c r h ' Y L
eder diye düşünmüşümdür. Oysa Taner, uygarlığın 
değişmez özelliklerinden hoşgörüye sahip olduğu için 
onlan sever.
Alaycı zekâ, söylediğinin karşıtını da aynı anda dü­
şünen zekâdır. Haldun Taner, kahramanlannı sever. 
Çok şaşınnm, kahramanını sevmeyen yazarlara. Sev­
gisizlik, nefret için bunca çaba niye?
Her kuşak bir yazan değişik yorumlar. Artık o ede­
biyat tarihi içindeki yerini almıştır. Genç kuşak bunu 
okunurluk açısından değerlendirir.
Haldun Taner'in yaşama, topluma ve insana bakı­
şı eskimediğinden, sarakaya aldığı konular ve insanlar, 
azalacağına arttığından, yeni kuşaklar da onda yenilik­
ler buluyor.
Tipleri bugün aynı evcil vahşetle çevremizde yaşı­
yor. Madde servetli, manevi servetsizlerin bir arada va­
rolduğu bir toplumu Haldun Taner kadar kim ustaca 
anlatabilir?
Ayışığında “Çalışkur” öyküsünü okumadıysanız, 
dünyaya, Türk toplumuna eksik ve yanlış bakıyorsu­
nuz. Hele hele, hikâyeye tepkilere de göz atınca, ben­
ce çok keyifleneceksiniz.
İnsanlanmız üzerine de size rehberlik ediyor Hal­
dun Taner. İnanın onun öykülerini zaman zaman bir 
bilmece sözlüğü gibi okursanız, bizden söylemesi, bu 
toplumda yabancılık çekmezsiniz.
En önemlisi,-o, hakaret etmeden uygarlık dersi veri­
yordu. Hep gülerek, hep bağışlayarak, ama uygarlık­
tan asla taviz vermeyerek.


Medeniyet, uygarlık ve Haldun Taner

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository