Taha Toros Arşivi, Dosya No: 87-Refik Halit Kara

Çalışlar, Oral

Istanbul Sehir University Repository

Refik Halid, cBir Ömür Boyunca \'da yitip giden bir dönemi anlatıyor
Kimine hoş, kimine boş...
Bir Ömür Boyunca /  Refik Halid Karay
/  İletişim Yayınları /  298 s. / ___________
12.000 TL. /  Kod No: 066.113__________
ORAL ÇALIŞLAR
Refik Halid, siyasi kimliğiyle, ya­
zarlığıyla Osmanlı imparatorluğu’- 
nun çöküş ve Cumhuriyet’in kuru­
luş yıllarının tanınmış isimlerinden- 
dir. Ama, onun yaşamına asıl ren­
gini veren, bir gün iktidar olan, bir 
gün muhalefete düşen bir siyasi eği­
limin, o çalkantılı yıllarda başına 
açtığı dertler ve tabii bu dertlerin 
sonucu diyar diyar dolaşmasına yol 
açan sürgünlerdir. Refik Halid Karay’ın kalemi de hep 
özlem, hep sürgün doludur.
Minelbab îlelmihrab adını verdiği mütareke döne­
mi anılarını Bir Ömür Boyunca isimli hatıra kitabıy­
la sürdürür. Karay kendi yaşamöyküsüne ilişkin değer­
lendirmesini bu kitapta şöyle noktalar: “ Peki ben ne 
oldum?”  __
“ Dokuz köyden kovulduğum, yani çeşitli maceralar 
geçirip epeyce hırpalandığım halde, nasılsa -dört diye­
mezsek de- daima üçbuçuk ayağımın üstüne düşebildim. 
Şu satırları yazdığım 1964 yılı başında başımızı soktu­
ğumuz bir evimiz, misafirlerime açık, tadı tuzu yerin­
de yemekler çıkaran bir soframız, kıymetli dostlarımız, 
baskıları tekrarlanan kitaplarımla, hatırat ve romanla­
rımın sağladığı, şöyle böyle bizi kimseye minnet ettir­
meyen bir geçim kaynağımız yok mu? Bu kadarcığı bel­
ki çok kimseye yetmez, ama atlattığım vartalardan son­
ra bana yeter de artar bile!
“ Bir Ömür Boyunca” isimli hatıratımın ikinci kıs­
mı şu -kiminin boş kiminin hoş bulacağı- teselli ile bi­
tiriyorum: Tanrı nasip ederse, üçüncü belki dördüncü 
kısımları da yazacağım. Yazacak daha neler nelerim 
var.”
Refik Halid, anılarının devamını yazamadı. Ama, yaz­
dıklarıyla bir ömrün nasıl geçtiğini, bir kuşağın neler 
gördüğünü bizlere aktarabildi. Refik Halid, Hürriyet 
ve Itilaf’çıdır. Bu yüzden onlar iktidara gelince, hemen 
bir önemli göreve getiriliyor, onlar iktidardan uzakla­
şınca ver elini gurbetler, sürgünler. Bir gün Posta Telg­
raf İdaresi Genel Müdürü’dür, ertesi gün Sinop’ta ka­
lebenttir. Bir gün Belediye Başkâtibidir, ertesi gün Ha­
lep’te sürgündür. Tabii en büyük sürgün Cumhuriyet’­
in kurulmasıyla başlar. Kurtuluş Savaşı’na karşı çıkan
Refik Halid Karay siyasi kimliğiyle, yazarlığıyla Osmanlı Imparatorluğu'nun çöküş ve cumhuriyetin kuruluş yıllarının tanınmış İsimlerinden 
biridir. (Ortada, elinde kadeh olan.)
ve bu yüzden ülkeden kovulan 150’lik listenin içinde 
Refik Halid de vardır. O, Kurtuluş’un hemen ardın­
dan ülkeyi terk eder ve adı listelere daha sonra yazılır.
Bir Ömür Boyunca, işte böyle yaşamın iniş çıkışla­
rının, renkliliğinin, hüzünlerinin tasviridir. Bir arka­
daşım, 1800’lerin sonlarında doğan ve dünyanın büyük 
altüst oluşu içinde büyüyen bir kuşağın, çağımızın en 
büyük liderlerini yarattığını anlatmış ve örnekler ver­
mişti. Atatürk, Roosvelt, Churchill, Mao, Lenin, Gand­
hi bu isimlerden bazılarıdır. Karay’ın anılarını okur­
ken bu ortamın nasıl oluştuğunu ve nasıl büyük bir dö­
nüşüm yaşandığını gözlüyorsunuz.
Kitap, Ayestafanos’la başlar. Bugün adı Yeşilköy, olan 
o zamanın İstanbulu’nun dışındaki köyün yaşamı, bi­
ze eski ve solgun bir film gibi geliyor. Tamamı, azın­
lıklardan oluşan bu uzak banliyö, Balkan Savaşı facia­
sıyla bir anda koleralıların köyü haline dönüşür. O  köy­
de yaşayan Batı kültürü almış Türk aydınlarının ruh 
hali ise bizi sanki yüzyıllar ötesine götürür.
Karay’ın anılarını okurken, bir eski İstanbul gezisi 
de yapıyorsunuz. Yandan çarklı vapurlar, haremağala­
rı, köşklerde saltanat süren Osmanlı paşaları, bütün kar­
maşasıyla Babıali, kitabın içinde arzı endam ediyorlar. 
Sıcak, akıcı ve canlı bir üslup. Bir gazetecinin gözlem­
ciliği ve çekiciliği içinde sayfalar kısa sürede tükenive- 
riyor. Büyük adamlar, büyük altüst oluşlardan çıkıyor, 
Karay da bunun son örneklerinden biri.
Karay, başlangıçta karşı çıktığı Kurtuluş Savaşı’na, 
cumhuriyetin kuruluşuyla birlikte sempati gösterir, 
yurtdışından Kemalist yönetimi destekleyen yazılar ya­
zar. 1938 yılında Atatürk’ün önerisiyle çıkarılan af ka­
nunu uyarınca yurda döner. Gazetecilik yaşamına ül­
kesinde ölünceye dek devam eder. □
Bülent Ecevit’ in dedesi
“ ...Başkâtiplik maaşı (Burada Osmanlı imparatorluğu dö­
neminde Beyoğlu Belediyesi Başkâtibi iken kendi maaşın­
dan söz ediyor), iki bin kuruştu. Kesintileri çıktıktan sonra 
onsekiz altın, birkaç mecidiye, biraz-da zamanın lisaniyle 
‘mağşuşe’ denilen bozuk.para, gümüş çeyrekler ve kuruş­
lar tutardı. Teyzemin kocası Hoca Mustafa Efendi-ki mer­
hum doktor Fahri Ecevit’in babası ve şair Bülent Ecevit’­
in dedesi idi-öfkelendi.
“ — Bu yaşta bir adama o maaş verilmez; ibzal (bol) ve 
israftır.”
dedi, belki de hadis okudu, dünyanın zevaline işaret et­
ti orasını unutmuşum. Haksız sayılmazdı, kendisi altmışa 
yaklaştığı halde ancak bu kadar maaş alıyordu, yahut bir 
miktar fazla...
“ Gözü kaldı”  diyemem, acayibime gitmişti. Yukarıda 
işaret ettiğim gibi o maaşı uzun müddet muhafaza edeme­
dim; yakaladıkları gibi yedinci ayı sürgüne yolladılar. Pa­
radan ayrıldım ama rahata, sıhhate kavuştum. Zira ben kep­
çe, Beyoğlu kazan, gece demem, gündüz demem dolaşır­
dım. Hem eğlenir, hem de müdürüm Servet-i Fünun sa­
hibi Ahmet Ihsan Bey’den aldığım talimatla belediye kont­
rolleri yapardım.
“ ...Bana ‘Başefendi’ diyemediler, ‘Başkâtip Bey’ diye çağ­
rılıyordum. Yirmi üç yaşında, gümüşi redingotlu, ayak­
kabıları iki renkli, güderi eldivenli, balolara uzun kuyruklu 
elbise giyip giden, patinaj salonunda oturup yeşil renkli 
acayip içkiler içen, hatta o salonun bir tarafında en bü­
yük amiri olan Şehremini Operatör Cemil Paşayı bile gör­
mezlikten gelerek istifini bozmayan. Asmalımesçit Soka- 
ğı’nda bir de mantinotası bulunduğu Belediye hıfzıssthha 
memurlarının raporlarıyla sabit bulunan şu züppeye 
‘Başefendi’ gibi ağırbaşlı bir unvan elbette verilemezdi.”
S A Y F A  6 C U M H U R İ Y E T  K İ T A P  S A Y I  15
Taha Toros Arşivi


Refik Halid, 'Bir ömür boyunca'da yitip giden bir dönemi anlatıyor:Kimine hoş, kimine boş...

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository