Taha Toros Arşivi, Dosya No: 77/A-Ermeniler.



Not: Gazetenin “Arada Bir” köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

İstepanyan, Torkom

Istanbul Sehir University Repository

ARADA BİR
TORKOM İSTEPANYAN
Bir Sürgün ve Ermeni 
Annelerine Duyuru , /ç
1915 yılında, biz gayri müslim Türk yurttaşları, dış tahrik ve 
etkiler sonucu vuku bulan olaylar nedeniyle sürgün olarak S i­
mav’a geldiğimiz gün ora halkından işittiğimiz ilk cümle aynen 
şöyle olmuştu:
— “Abuuu Uma bacı baksana, gâvur, gâvur dedikleri de bi­
zim gibi insanlarmış”.
Asaletini ırkından almış olan bu saf ve temiz insanlar, dört 
küsur senelik sürgün yaşamımız süresince bizleri yalnız bir kar­
deş gibi bağırlarına basmakla kalmadı. Aristo’nun çok evvel 
söylemiş olduğu, “İşbirliği demokratik yaşamın mutlak koşul­
larından biridir” sözlerini de lâyıkıyla gerçekleştirmesini bildi­
ler. Şöyle ki: Kafilemiz Simav’a geldiği gün zaptiyeler bizi es­
kiden böceklik olan bir hana yerleştirdiler. Burada tahminen 
altı ay kaldığımız halde henüz yerel halkla hiçbir temas sağla­
mış değildik. Bizleri ilk defa birbirimize kaynaştıran şu olaylar 
oldu.
Bir gün yalnız başıma hanın önünde oynarken üç Müslüman 
çocuğu yanıma geldiler ve beni oyuna davet ettiler. Ben ise on­
larla oynamamakta direniyor, bir taraftan da "Ben sizinle oy­
namam” diye bağırıyordum. O sırada sesimi duyup hanın ka­
pısında görünen annem bana:
— Oğlum, onlar da senin kardeşlerindir. Neden onlarla oy­
namak istemiyorsun? dedikten sonra bizi yanına çağırıp, ha­
nın iç durumunu işaret etti ve şöyle konuştu:
— Şayet sizler büyüdüğünüz zaman çocuklarınızın böyle 
acıklı manzaraları görmelerini istemiyorsanız bu yaşta birbiri­
nize sımsıkı sarılınız ki, bir daha hiçbir yabancı tahrik ve etki 
sizleri birbirinizden asla koparamasın .
Annem konuşmasını bitirince ben de çocuklarla elele tutu­
şup alana doğru koşmaya başladım. Bugün bütün samimiye­
timle ifade edebilirim ki, beni çocuklarla oynamaya yönelten 
âmil, annemin sadece “onlar da senin kardeşlerindir” cümle­
si olmuştu.Çünkü henüz diğer sözlerini değerlendirecek yaş­
ta değildim. Bir süre sonra hana geldiğim zaman, annemi han­
da bulamadım. Teyzeme annemin nerede olduğunu soracak­
tım ki, o an bir bando arabası gelip hanın kapısında durdu ve 
arabanın asker olan sürücüsü hana girip ismen teyzemi ça­
ğırdı. Teyzem dışarı çıkıp arabada oturmakta olan bir hanıme­
fendiyle bir müddet görüştükten sonra geri gelip ailemizi top­
ladı ve arabaya bindirdi. Hareket eden arabamız bir süre son­
ra önü bahçeli çok güzel bir evin önünde durdu. O ana kadar 
olanlardan hiçbir şey anlamamıştım. Ancak eve girince annem 
olanları şöyle özetledi: Bir müddet önce annemin konuşması­
nı hanın kapısındaki garnizon komutanı Muşta Bey’in ailesi ara­
badan dinliyor ve annemin sözlerinden o derece etkileniyor ki 
bu durumu derhal gidip beye anlatıyor. Bunun üzerine bey de 
ailemizi evinde misafir etmeye karar veriyor. Bizim bu eve ta­
şınmamızdan bir hafta sonra da zaptiyelerle, bizden bir genç 
kadın arasında müessif bir olay cereyan etti.
Bu olaya tanık olan halk, önce bu olaya neden olan iki zap­
tiyeyi bir hayli tartakladıktan sonra, doğruca garnizon komu­
tanlığına gidip bu olayı şu sözlerle protesto ettiler:
— Dış tahrik ve etkiler sonucu acıklı bir duruma düşmüş olan 
bu perişan insanlar, biz Simavlılara emanet edilmişlerdir. Bu 
nedenle onlara yapılacak herhangi bir tecavüz ve hareketi bi­
ze yapılmış sayacağız. Kısacası emanetimize asla ihanet et­
meme azim ve kararındayız.
Bu konuşmalardan sonra Simav halkını etrafına toplayan 
Garnizon Itomutanı, bugün dahi kelimesi kelimesine hatırla­
dığım şu konuşmayı yaptı:
— Aziz ve muhterem Simavlılar, bu asil davranışlarınızdan 
dolayı şu anda sîzlerle ne kadar övünsem az olacaktır, esa­
sen biz Türklerden de böyle bir hareket beklenirdi. Çünkü Türk­
ün en büyük hasletlerinden biri zayıfa yardım, diğeri ise ko­
nukseverliktir. Şimdi her türlü övgünün üstünde olan bu tutu­
munuzdan cesaret alarak diyorum ki, arzu edenler benim gibi 
onlardan bir aileyi evinde misafir edebilir; bu kararımı da on­
ların ileride kasabamıza yararlı bir unsur olabileceklerine inan­
mış bir kimse olarak alıyorum.
Komutanın bu konuşmasından sonra handa tek bir aile kal­
mamıştı. Artık müslim ve gayri müslim iki toplum da aynı çatı 
altında yaşamaya başlamıştı. Yerli halkın bu Türk’e has tutu­
mu ise bizleri bütün gücümüzle iş alanlarına çekti. O tarihte 
erkekler askere alınmış olduğundan birçok işler kadınlara bı­
rakılmıştı. İşe önce tarlalardan başlandı. Artık hergün Ayşe’yi 
ve Hermine’yi tarlalarda yan yana çapa vururken görürdünüz. 
Her ne kadar ellerinde ayrı ayrı çapaları vardıysa da, bu ayrı 
çapalar bir tek ideal uğruna vuruluyordu. O ideal de her şeyin 
üstünde olan ülkenin kurtuluşu idi.
Bu kardeşlik havası böylece sürüp giderken, bir gün Genel 
Merkezin “Gayri müslim vatandaşlar üç gün içinde vilâyetleri­
ne dönmek mecburiyetindedirler” genelgesi, Simav’da bir ma­
tem havası yaratmıştı. Matem havası yaratmıştı diyorum, çün­
kü bu emrin ilânından sonra, Simav’da gülebilen bir çehreye 
rastlamak mümkün değildi. Acaba neden bu emir yerli halkı 
da bu kadar üzmüştü?
Çünkü her ne kadar aramızda din farkı vardı ise de, onlar 
bu farklılığın iki toplum arasında kısa zamanda yer etmiş olan 
bu kardeşlik havasını yok etmeye asla yeterli bir neden olma­
dığına iman etmiş kimselerdi.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Bir sürgün ve Ermeni annelerine duyuru

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/166415/3/001510718006.pdf

Bir sürgün ve Ermeni annelerine duyuru

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository