Taha Toros Arşivi, Dosya No: 33-İnas Sanayi Nefise Mektebiİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Ekinci, Oktay

Istanbul Sehir University Repository

Mimar Sinan Üniversitesi, Sanayi-i Nefise Mektebi olarak 3 Mart 1883’te eğitime başlamıştı
4Akadem i’ 1 1 6 . yılım dolduruyor
1950’li yıllarda Akademi’de resim ve heykel atölyeleri... Sanata ve aydınlanmaya kanat geren bir eğitim. (Cumhuriyet Arşivi)
X  eni bir yüzyılı Mimar Sinan Üniversitesi olarak karşılamaya hazırlanan Güzel Sanatlar Akademisi, 
kurucusu Osman Hamdi Bey 1916’da öldükten sonra ‘sahipsiz’ kalıp binasını bile yitirmişken, Cumhuriyet 
devrimiyle birlikte yeniden güç kazanmıştı.. MSÜ de bugün yine bina sorununu yaşıyor ve İstanbul’u daha 
fazla kucaklamak için devletten istediği yapılar ise hep “özel vakıf üniversitelerine” tahsis ediliyor...
OKTAY EKÎNCt__________
Bizde “akademi” denilince ilk 
akla gelen okul hiç kuşkusuz hâ­
lâ Mimar Sinan Üniversitesidir 
(MSÜ). “Hâlâ” diyorum, çünkü 
Güzel Sanatlar Akademisi'nin 
üniversiteye dönüştürüldüğü 1982 
yılından bu yana 17 yıl geçme­
sine rağmen tarihsel kimliğinin 
“toplumsal belleğimizdeki” var­
lığı sürüyor. “Akademili” olma­
nın farklı bir eğitimi simgeleme­
si de aynı nedenle bugünlerde 
tam “116. yılını” dolduruyor...
19. yüzyılın son çeyreğinde 
“aydınlanma” düşüncesini kül­
tür ve sanat alanında Osmanlı 
dünyasına taşıyanların en çalış­
kanı hiç kuşkusuz ressam Os­
man Hamdi Beydi.
Aynı zamanda çağdaş müze­
ciliğimizin önderi ve bugünkü 
İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nin 
de kurucusu olan Osman Ham­
di Bey, “Müze-i Humayun”un 
müdürlüğünü yaptığı 1882 yı­
lında “Mekteb-i Sanayi-i Nefıse- 
i Şahane”nin kurucu müdürlüğü­
ne atanır. 1883 yılında yine bu­
günkü Arkeoloji Müzesi bahçe­
sinde, dönemin ünlü mimarla­
rından Alexandre Vallaury’nin 
yapıtı olan binasında öğretime 
başlayan Sanayi-i Nefise Mek­
tebinin ilk bölümleri ise “re­
sim”, “hevkeltıraşhk”, “hakkâk- 
hk” ve “mimarlık” olarak belir­
lenir...
Prof. Feridun Akozan, Akade­
mi ’nin 90. yılı nedeniyle 1974’te 
yayımlanan belletenin önsözün­
de, Sanayi-i Nefise Mektebi ’nin 
Cumhuriyet’e kadar olan 40 yıl­
lık Osmanlı dönemini, “Güzel 
sanatlara karşı dirençle müca- 
dele edilen ve yıkılmakta olan im- 
paratorluğun sıkıntılarının ya­
şandığı yıllar” şeklinde özetli­
yor.
Gerçekten 1916’da Osman 
Hamdi Bey öldükten sonra gö­
zü gibi koruduğu “mektebini” 
binasından bile çıkartırlar ve yak­
laşık 10 yıl farklı binalarda do­
laşılarak “göçebe” bir eğitim ya­
pılır. 1923’te Cumhuriyet devri­
miyle birlikte ise aydınlanma« 
kadrolar okula sahip çıkarlar, da­
ha 1926yılında Fındıklı Çifte Sa­
raylarından Cemile Sultan Sahil- 
sarayı’na (bugünkü binasına) yer­
leşerek “Güzel Sanatlar Akade­
misi” adıyla yeni öğretim döne­
mine başlar. Bölümleri ise 
1980’lere dek sürecek olan mi­
marlık, resim, heykel ve “tezyi­
nat” (dekoratif sanatlar) şeklin­
dedir.
İlerleyen yıllarda ilk kurumsal 
gelişme, 1937 yılında Atatürk’ün 
talimatıyla Dolmabahçe Sara- 
y ı’nın Veliaht Dairesi’nde Aka­
demi’ye bağlı olarak Resim ve 
Heykel Müzesi’nin kurulması ol­
du. 1948’de Fındıklıdaki bina ya­
nınca mimarlık bölümü 5 yıl ka­
dar Yıldız Sarayı binalarında ba­
rındı, 1953 ’te onarım bitince ye­
niden ana binaya dönüldü.
Klasik sanat dallarının yanı sı­
ra ülkemizde “sinema sanatına” 
ilk bilimsel sahiplenmeyi başla­
tan ve Türk Sinemasına hem “bel­
lek” hem de “birikim” kazan­
dırma bakımından çok önemli 
katkıda bulunan Türk Film Ar- 
şivi’nin 1968’deki ilk resmi ku­
ruluşu da yine Akademi ’ye bağ­
lı olarak gerçekleşmişti. 1969’da 
ise 1172 sayılı Devlet Güzel Sa­
natlar Akademileri Kanunu ile 
Akademi sadece özel bir kanu­
na değil, hukuksal güvencelere 
bağlanmış “bilimsel özerkliğine” 
de kavuşmuş oluyordu...
Demokratik eğitim
Bizler, 1970’li yıllarda Akade­
mi’de “öğrenci temsilcisi” olarak 
hem okuyup hem de öğrenim so­
runlarımızla ilgilendiğimizde, 
işte bu bilimsel özerkliğin getir­
diği demokratik kazanımlarla 
hem Akademi Yönetim Kuru- 
lu’nda hem de Bölüm Yönetim 
Kurullan’nda yasal güvenceler­
le görev alıyorduk.
O kadar ki her iki yönetim ku­
rulunda da seçilmiş öğrenci tem­
silcileri kimliğimizle toplantıla­
ra katılırken, sadece söz hakkı­
na değil, “oy hakkına” da sahip­
tik.
1980’lere doğru, aynı kurullar­
da çoğu öğretim üyeleriyle bir­
likte hep “ret” oyu verdiğimiz ko­
nuların başında ise Akademi’nin 
“üniversite” olmasına yönelik 
girişimler geliyordu. Çünkü kül­
tür ve sanat eğitiminde “Akade­
mi ortamının” üniversite kalıp­
ları içinde “zedeleneceği” kay­
gısı içindeydik...
Nitekim 1982 ’den sonra bu kez 
“Mimar Sinan Üniversitesi” dö­
nemi başladığında, özellikle 
YÖK’le birlikte ne o eski “de- 
mokratik-katılımcı akademi yö­
netimi” kaldı, ne de o öğrenci 
ve hoca “arkadaşlığı” üzerine 
kurulmuş, saygılı ve coşkulu 
“atölye” eğitimi...
Şimdi Mimar Sinan Üniversi­
tesindeki “öğretim ortamı” yi­
ne de öbür bazı üniversitelere 
göre çok daha demokratik ve 
çağdaş bir anlayışla sürüyor. An­
cak bu, yeni yasal yapılanmadan 
değil, bütün bir Cumhuriyet dö­
nemini kucaklayan “akademi ge­
leneğinden” geliyor. Aynı gele­
neğin kazanımlanyla yetişen öğ­
retim üyelerinin yine akademi 
yıllarında edindikleri davranış 
ve eğitim kültürü kapısında “üni­
versite” yazsa bile bu tarihi sa­
nat okulumuzun eski havasını” 
sürdürmesine hâlâ katkıda bu­
lunuyor...
Kültür ve sanat üretimi
Akademi, işte böylesi bir 116 
yıllık birikimle şimdi 21. yüzyı­
lı karşılamaya hazırlanırken, Fen- 
Edebiyat Fakültesi, Güzel Sanat­
lar Fakültesi, Mimarlık Fakülte­
si, Fen ve Sosyal Bilimler Ens­
titüleri, Devlet Konservatuvan, 
Meslek Yüksek Okulu, Resim 
ve Heykel Müzesi ve Sinema-
TV Merkezi gibi bölüm ve birim­
leriyle de ülkemizin gelişkin yük­
seköğrenim kuruluşları arasın­
da yer alıyor.
Ne var ki son yıllarda yayım­
lanan ve üniversitelerimizdeki 
“bilimsel makale, yayın, araştır­
ma” vb. çalışmaların sayılarına 
göre düzenlenen kimi listelerde 
ise MSÜ olarak hep “alt sıralar­
da” görünüyor...
Bunun temel nedeni, MSÜ’de 
doğal ve ağırlıklı olarak “kültür 
ve sanat ürünlerinin” üretilmek­
te olması. Her yıl gerek diploma 
çalışması şeklinde, gerek yük­
sek lisans ve doktora tezleri an­
lamında, gerekse akademik ka­
riyerler için üretilen resimler, 
heykeller, grafik tasarımlar, si­
nema-TV yapımları, mimarlık 
ve şehircilik projeleri, fotoğraf 
çalışmaları, geleneksel el sanatla­
rı ürünleri, cilt, eski çini onarım- 
ları, halı-kilim-kumaş desenleri, 
moda ve konfeksiyon tasarımla­
rı, mimari rölöve-restitüsyon-res- 
torasyon çalışmaları, endüstri 
ürünleri tasarımlan, müzik da­
lındaki kompozisyonlar, beste ve 
seslendirme çalışmalan, tiyatro 
dekorlan ve kostümleri tasanm- 
ları, tekstil, seramik, tezhip sa­
natı, opera ve bale, orkestra şef­
liği-.gibi sanatsal çalışmalar, üni­
versitelerdeki bilimsel makalele­
ri içeren listelere girmediğinden, 
MSÜ haksız ve “yanıltıcı” bir şe­
kilde hep alt sıralara yazılıyor.
Oysa ki yine “akademi” kim­
liğiyle Türkiye’nin sanat ve ta­
sarım eğitimi alanında en önem­
li ve köklü kurumu olarak ken­
di alanındaki bilimsel hizmetini 
geliştirerek sürdürüyor. Bu neden­
le MSÜ’nün, belki de o tür lis­
telerde hiç yer almaması gereki­
yor...
Bir “kent” üniversitesi...
MSÜ, bütün bu kültür ve sa­
nat yoğunluklu eğitim ilişkileri 
içinde daha da büyüyebilmesi 
için, öğretimin niteliği gereği yi­
ne “kent içinde” kalması ve kent­
le bütünleşen konumlardaki bi­
nalarda hizmet vermesi gereken 
bir üniversite. “Kampus” kavra­
mı, bu tür bir eğitim için “körel­
tiri” bir ortamı tanımlıyor. Çün­
kü kültür ve sanat, kent ve top­
lumla birlikte “yaşanarak” öğ- 
renilebiliyor...
Ne var ki hükümetler kent için­
deki birçok tarihi kamu binasını 
MSÜ’nün bu gereksinmesine 
sunmak yerine, her seferinde hep 
başka “özel” üniversitelere ver­
meyi yeğlediler. Hatta MSÜ’nün 
resmen istediği yapılan bile...
MSÜ ise son yıllarda Değir­
menden! Belediyesi ile Zühtü Mü- 
ridoğlu Ahşap Heykel Sempoz­
yumu düzenleyerek, Avşa Beledi­
yesi ile Hadi Bora Taş Heykel 
Sempozyumlarını yaparak, Birgi 
(İzmir- Ödemiş) Belediyesi ile 
mimarlık ve şehircilik yaz okul­
ları organize ederek, Tophanc-i 
Amire binasını İstanbul'un kül­
tür ortamına kazandırarak, top­
lumla sanatı kucaklaştırmaya dö­
nük “aydınlanma«’ ’misyonunu 
yaşama geçirmeye çalışıyor...
Tıpkı, 100 yıl önce de Osman 
Hamdi Bey’in, resim ve heykel 
düşmanlarının engellemelerine 
karşı direnerek, Sanayi-i Nefise 
Mektebi’ni özveriyle yaşattığı 
gibi...
Duygusal olanın peşindeki resimler
Kültür Servisi - Cuma Ocakiı’nın resim 
sergisi 8 Mart tarihine dek Antik Sanat 
Galerisi'nde izleyicilere sunuluyor. 
“Yaratma yetkinliği sürecinde eser ve 
sanatçı beraber oluşurlar. Yaratma 
eyleminin önkoşulu ise bu bilgi ve 
becerilerin en içtenlikli kullanımı ve her 
yapılanın bir diğeriyle ardışık bütünleven 
ve yeni olmasıdır. Yeni olduğu kadar içinde 
geçmişi barındırmasıdır” diyen Ocaklı, 
dış gözlemle içsel olanın bileşiminden 
türeyen bir resim serüveninin içinden 
geliyor. 1971 ’de İstanbul Atatürk Eğitim 
Enstitüsü Resim Bölümü’nü bitiren 
sanatçı, 1985’te Marmara Üniversitesi 
Güzel Sanatlar Fakültesi’nde lisansını 
tamamladı. Halen Dokuz Eylül 
Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi’nde 
resim bölümü başkanı olarak görevini 
sürdüren Ocaklı, yurtiçi ve yurtdışında 
çeşitli kişisel sergilere de imza attı. 
Mümtaz Sağlam’ın, her şeyden önce 
figüratif yönsemeli ifade seçeneğinin bir 
temsilcisi olarak tanımladığı Ocaklı, 
figürün betimleyici değil temsili işlevini 
öne çıkaran bir anlatımla oluşturuyor 
resimlerini. Mümtaz Sağlam, Ocaklı’nın 
resimleri için şunlansöylüyor:“Ocaklı’nın 
resimleri, süzülmemiş Batılı referansların 
ağırlığında değil, kendini ve dış dünyayı 
kuşatan bir algılama doğrultusunda 
gelişim yönünü belirler. Zaten sanatçı 
baştan bu yana, duygusal olanın ve 
coşkularına karşılık gelenin peşinde 
olmuştur. Böylece sanatçının resimlerinin 
kökeninde, varlığa ilişkin tartışmaların 
düşüncesi ya da tüm boyutlarıyla sevgi gibi 
insanal durumları bulmak mümkündür.”
Bahar / Dizisi (gülhatmili), tuval 
üzerine yağlıboya
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Mimar Sinan Üniversitesi, Sanayi-i Nefise Mektebi olarak 3 Mart 1883'te eğitime başlamıştı:'Akademi' 116. yılını dolduruyor

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/165576/3/001510895006.pdf

Mimar Sinan Üniversitesi, Sanayi-i Nefise Mektebi olarak 3 Mart 1883'te eğitime başlamıştı:'Akademi' 116. yılını dolduruyor

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository