Taha Toros Arşivi, Dosya No: 109-Hasan Ali-Can Yücel. Not: Gazetenin "Seyahat Notları" köşesinde yayımlanmıştır

Yücel, Hasan Ali

Istanbul Sehir University Repository

CUMHURİYE1
1
I S E Y A H A T
ı ^ n n n n r ,
C
N O T L A R I  I
İtalyaya topla bir bakış
Yazan-
Haşan Ati Y ü c e l 3
«Ankara», Napoli limanına giri­
yor artık. Yolda en çok hoşuma gi­
den şey, biri bizden küçük, öbürü 
bizden büyük iki Türk gemisine te­
sadüfümüz oldu. Karşılıklı seslenen 
düdüklerin hecesiz selâmlaşmaları, 
hafızamı yavaş yavaş gerilere çek­
tikçe içim hüzünlü bir gururla dal­
ga dalga çalkandı. Bundan sonra 
Akdenizin açık mavi suları üstünde 
yüzden dövizleri toplamak için dev­
let yanında, özel Türk teşebbüsü­
nün başarılı gezintilerini düşünme­
ğe daldım. Üç yanı su ile çevrili 
Türkiyenin istikbaline, iki «mavi» 
nin fethi yazılmalı: Deniz ve Hava... 
«Güneysu» ve «Tarsus» un her za­
man yolları açık olsun.
1948 de gördüğüm bomba yıkın­
tılarını arayan gözlerim, bu defa 
Napoli’de böyle bir hâdise olmadı­
ğına beni inandırdı. İtalyan gayreti, 
bu harab, korkunç izleri silmiş. 
Gemiden çıkıp eşyamızı yoklatma­
ğa götürdüğümüz gümrük binası, 
yepyeni, muhteşem... Hava o ka­
dar sıcak ki memurlar, hamamdaki 
insanların kayıdsızlığile istemiye is 
temiye hareket ediyorlar. Derhal 
italyancanın musikisine girdik. Ga- 
zetta’sını gazete, Suppa’sım züppe 
(soluk manasile), Cafe latte’sini 
kahvaltı haline sokup aldığımız ve 
daha iskele, masa, hattâ anahtar gi­
bi kelimelerle bir çok şehir isimle­
rini İtalyan söylemesine uydurdu­
ğumuz için bu ahenk, kulağa pek 
yabancı da gelmiyor.
Bina içinde ve sokakta yürürken 
Akdenizli olan İtalyan; tramvayda, 
otomobilde, motosiklette ne kadar 
aceleci!.. Napoli caddeleri, makine 
gürültüsü ile dolu... Nitekim daha 
önce ve bu sefer gördüğüm geniş, 
düz, güzel İtalyan yolları da makine 
akan birer su yolu... Hele akşam 
üzerleri fabrikalardan dönen ame­
lenin bisikletleri, İstanbulun Sirke­
cisini veya Ankaranın Ulus mey­
danını dolduran yayalar kadar ka­
labalık bir akın yapmaktalar. Fran 
sanın pek az yerinde gerçekleştiri­
lebilmiş olan elektrikli trenle Kal­
yanın her tarafını gezmek müm­
kün. Bu derece modem hale geti­
rilmiş olan trenlerin içinde karidor- 
lara boylu boyunca uzanıp yatan 
İtalyanları görmek, insana hayret 
veren bir tezad.
İtalyada Mussolini henüz diri. Bı­
raktığı eserlerle, kurduğu şehirlerle 
İtalyanm gönlündeki yerini kay­
betmemiş. Vesile bulup konuştu­
ğum banka memuru, otel direktörü, 
satıcı, dükkâncı İtalyanlar, onun 
İyiliklerini unutmuyorlar ve bu 
inanlarım apaçık söylüyorlar. Hep­
sinde müşterek olan hüküm, «Hit- 
Jer'le beraber olmasaydı», yahud 
«harbe girmemeliydi», «Almanlar- 
dan ayrılıp demokratlarla birleş- 
seydi» gibi cümlelerde ifadesini 
i buluyor. Sezar’ların, August’lerin 
emrinde o devir dünyasını durma­
dan istilâ eden İtalyan; bugün harb 
1 den başka her medenî şeyi pek gü­
zel yapıp çatmaktadır. Napoli civa­
rında gördüğüm büyük fibrikaların 
evvelce silâh yaptıklarını söyleme­
seler, onları kumaş veya deri fab­
rikaları sanmağa devam edecektim.
Yirmi ÜÇ sene evvel geldiğim 
Napoli’de beni büyüleyen âşık, içli 
müzik sesini bu defa bulamadım. 
Şen, şakrak Galeri Umberta kah­
velerinde yorgun, susamış adamlar 
hararetlerini söndürmek için içiyor­
lar. Eğlenen, şakıyan İtalyan şehri 
artık geçmişte sanki. Harbin, kâh 
saldırarak, kâh müdafaa ederek, 
bütün acılarını çekmiş ihsanlardan 
eski neşeyi beklemek güç. Bu de­
rece makineleşen bir cemiyet, so­
kaklarında zor serenad yapar. Sev­
gisini de, ahlâkını da ister istemez 
makineleştirecektir, Sahildeki lo­
kantalarda «icrayi ahenk» eden kü­
çük orkestralarda bir tek sesi din­
lenebilecek adamı rasigelebildik. 
Bu çalgıcılar yerliden ziyade sey­
yahlara Napoli’nin hususî havasını 
vermek için vazifelendirilmişler gi­
bi... Sazlar ve sesler bile makine­
leşmiş.
İtalyan zenginini bizim gibi ge­
çicilerin görmesi mümkün değil. 
Sahil şehirlerinde, ekseriya, yüksek 
yerleri seçiyorlar. Yazın sayfiyele­
re, plâjlara dağdıyorlarmış. Göre­
bildiklerimiz, ortahaJliler ve fakir­
ler. İtalyan İsviçresinin küçük, şi­
rin Lugano’sundan girip dağlık ara 
zlyi adım adım arabada gezerek or­
ta italyaya gelişimle bu seferki ce- 
nub İtalya görüşlerimi iki yıl için­
de birleştirince diyebilirim ki, şi­
malin hayat seviyesi, aşağıya his- 
betle çok yüksek. Sanayiin daha 
çok vukarıda gelişmiş olması, her­
halde buna sebeb Çizmenin alt 
kısmı, daha yıpranmış, daha eski. 
Napoli kıyılarında rıhtımları dol­
duran, gündüzün ilikleri eritici sı­
cağını su kenarında serinletmek 
için gelmiş fakir ailelerin, üstünde 
ancak bir tek gömleği bulunan ço­
cukları, bu görüşümü doğrulamak­
tadır. Seyyah gelebilecek yerlerde 
dilenenler az değil.
Büyük sanayiin doğup ilerleme­
sinden çıkan bu yaşama farkları, 
İtalyada sosyal meseleleri ön plâ­
na almış. Birinci Dünya Harbinden 
sonra alt ve işçi sınıfının ayaklan­
masını karşılamak üzere çıkan fa­
şist rejim, kendinden başka millet­
leri esir ederek buna çare bulmak 
yolunda eski Romanın istilâcı ru­
hunu canlandırmak istemişti. Tari­
hin her devrinde bu kötü niyetleri 
cezalandıran mukadderat, İtalyan- 
lara da yapacağım yapmıştır. Kim 
derdi ki tunç bir heykel atına ben- 
zlyen iri bir hayvanın üstünde, 
Trablusgarb sahilinde sağ elile kal­
dırdığı kılıca Afrika müslümanla- 
rının büyük koruyucusu işaretini 
veren Mussolini, asfaltladığı sokak­
larda devrilip can verecek ve Haile 
Selâse, beyaz ve dar pantalonu, 
çıplak ayaklarile senelerce gurbet­
te dolaştıktan sonra Habeş tahtına 
eskisinden daha saltanatla gelip o- 
turacak?
İkinci Dünya Harbinden sonra 
İtalyanlar, Mussolini gibi tek bir a- 
dam çıkararak değil, kütle halinde 
bir tepki yaptılar. İtalyan komü­
nistleri, 1945, 46 da büyük bir top­
lama varıyordu. Bugün de az ol­
mamakla beraber o yılların hızım 
ve ehemmiyetini epeyce kaybet­
miştir. 1948 de Genovada tanıştı­
ğım, evvelce İstanbulda bulunmuş 
bir İtalyan polisi, oradaki bir ko­
münist tezahüratını anlatmıştı. On 
bine yakın komünist hükümet ko­
nağını sarmışlar. Aldıkları emir, 
polisin kat’iyyen mukabele etmeme 
si, hattâ silâhlarını almağa teşebbüs 
ederlerse ona bile mukabele etme­
mesidir. Bu kurnaz ve psikolog 
tedbir ertesi sabah bütün ayak­
lananları, başka hiç bir hâdise çı­
karmağa imkân vermeden, kendi 
kendine dağılmağa mecbur etmiş. 
İtalyanlar, kinci dökücü, vurup 
öldürücü olmaktan uzaklaşmışlar. 
Son zamanlarda aldatılıp öldürülen 
SicilyalI eşkiya bile milletlerarası 
bir hovarda şöhreti bırakıp gitti. Bu 
yakışıklı delikanlıya acıyan bir 
Türk hanımının, resmini bir sine­
ma artistininki gibi saklamamasın: 
şaşmamalı idim.
Hükümet, vaziyete hâkim görü­
nüyor. De Gasperi, akıllı bir adam 
İtalyanm her yerinde elle tutuluı 
gibi hissedilen hürriyet havas 
içinde mesele çıkarmadan meseli 
halletmekte. Alt tabakanın kıpır- 
danışlarmı faşist istibdadile değil, 
demokrat bir müsamaha ile karşı­
layarak, mukavemet uyandırmıya- 
cak şekilde idare ediyor. Biz orada 
iken lâfı edilen grev, herhalde ou 
cins tedbirlerle suya düşmüştür. 
Politikada aetion’dan çok reaction- 
ları hesab eden kazanır. Tarih, bu 
marifette her zamanki İngilizleri ve 
Mussolini'den önceki İtalyanları 
üstad göstermiştir. De Gaaperi, bu 
okulun başarılı bir mezunudur, *a- 
nırım,
Son zamanda İtalyanların zihnini 
yoran en mühim dış mesele, Kore 
harbidir. Bunun bu derece ehem­
miyet kazanmasına sebeb, varacağı 
neticedir: Yeni bir dünya harbi pat 
layaeak mı, patlamıyacak mi? İkinci 
Dünya Harbinin acısını çekenler, 
üçüncüsünün ne kadar müthiş ola­
cağını, tabiî daha kolay tahmin 
edebiliyorlar. Onun için de ciddi 
olarak endişededirler. Kahvelerde 
ye her yerde okudukları gazeteler, 
İtalyada alışverişi en çok olan şey­
dir. Sanayileşen, istihsali artan 
memleketler, harble çok daha ya­
kından alâkalanıyorlar. Son yılda 
büyük miktarda yaptıkları bisik­
letleri satmak meselesi, İtalyan 
fabrikacıları için başlıbaşma bir 
dava olmuştur. İç pazarda yapılan­
ları eritmek, İtalyada nisbi bir u- 
cuzluk yaratmıştır. İki yıl önceden 
biraz daha üstün olmakla beraber 
otel, yemek, giymek adamakıllı u- 
cuzdur. Üç buçuk liraya temiz, gü­
zel bir övün yemek yeniyor. Bir 
taraftan iç kalkınma, diğer taraf­
tan Amerikan yardımı; büyük ça­
lışma ve gayretle bugünkü iktisadi 
muvazeneyi kazanan İtalyanlar, bir 
dünya harbi koparsa o muvazene­
nin altüst olacağınoan haklı olarak 
korkmaktadırlar.
İtalyada kilise, en canlı bir sos­
yal organdır. Tamamile millileşmiş 
bir din olan katoliklik, büyük İtal­
yan çokluğu için manevî bir hava­
dır. Evlerde, dükkânlarda ve baz 
sokaklarda, annesi Meryem’in ku­
cağında, çocuk Hz. İsâ; İtalyanır 
hayalini ve hakikatini hâlâ, kend 
hayaline bağlı tutmaktadır. Faka 
burada kilise, itikad bakımından 
günü takib ederek kortıünizmder 
Existentialisme’e kadar yeni fiki 
cereyanları hakkında müminlerin 
uyarmakta olduğu gibi muazgpn 
teşkilâtı ve parasile de kütle içindi 
ve aydınlar arasında yaygın ve 
kuvvetli tesirler yapmaktadır. Sor 
seçimlerde İtalyada komünizme 
darbe vuran başlıca âmil, Papalık 
olmuştur. «Kutsal Yıl» din merke­
zi Roma yolile İtalyaya, belki üç, 
dört milyon seyyahı çekti. Bu ma­
nevî ziyaretin kazandırdığı para ile 
İtalyanlar, herhalde geçen seneden 
daha geniş bir hayat sürebilecek­
lerdir,
İşte görebildiğim kadarile İtalyt
ve İtalyanlar...
LALE -  AR Sinemaları
Yeni mevsimi '¿l Eylül PERŞEMBE 
günü bütün dünyada en güzel film 
mükâfatını kazanan
ALTIN HAZÎNELERİ
(Treasur Of Sierra Madrc) ^
İ Humplııey Uogart - Walter flııston’unyarattığı eşsiz şaheserle açıyor.
D İ K K A T :  AR, Perşembe akşamı 9 da
L Â L E ,  CUMA matinelerden itibaren 
LÂLE’de; Pcıgembo 6,30 ve 9.15 te Montemav Ispanyol Revüsü
Görenleri mesteden zevk ve heyecan veren ^ ® “ *“ **®
ANA ESMERALDA’ «*
MONTEMAR isp anvol Revüsü
danslar ile süslediği güzeller cenneti
Bu aksam 9.15 fe LÂLE Sinemasında
Taha Toros Arşivi
4 4 3 6 0 1 0 *


İtalya'ya toplu bir bakış

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository