Taha Toros Arşivi, Dosya No: 7-Aliye Bergerİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Oran, Fatma

Istanbul Sehir University Repository

Hayat düşsel bir sarhoşluktu onun İçin, am a...
Aliye Berger, ciddi bir insandı
Ünlü ressamımız Aliye Berger, İstanbul’da Büyükada’da doğdu. Aile 
çevresinin edebiyat ve sanata dönük ortamında büyüdü. Resme, 
ablası, ressam Fahrünnisa Zeid’ten etkilenerek başladı.
Fatma Oran
on derece ciddi bir insandı Aliye Ber-
Sger... Biliyorum, bu düşüncem onu ta­nımış olan pek çok kimse için şaşırtıcı gelecek. “AÎyoşa” ve ciddiyet nasıl bağ­
daşır, diyecekler. İlk bakışta bu itiraz haklı 
da görülebilir. Gerçekten de Aliye Berger gi­
bi sıcakkanlı, insancıl, en yalın, en gündelik 
eylemlerde bile, sözgelimi su içer, kapıcıya şu­
nu bunu ısmarlar ya da penceresini açarken 
bile, kendine özgü o değişik romantizmiyle 
bir rüyada yaşarmışçasına davranan, üstüne 
vazife olsun olmasın, en ayrıntısal bir olay­
da insancıl bir yan bulup buna bütün ruhu 
ve zihniyle katılan bir kişilik, “ciddiyet” de­
nilen buz gibi bir kavramla açıklanabilir mi?
Peki ama bir tutkuyu, bir inanç ve ilkeyi 
bütünüyle hayatına geçiren, hiçbir ödün ver­
meden onları hayatıyla özdeşleştiren bir in­
sanın tutumuna ne ad verilebilir?
Tutku, inanç, ilke sözcüklerini gelişigüzel 
kullanmıyorum. Bu üç öğe Aliye Berger’in 
hayatında sonuna dek birlikte sürüp gitmiş­
tir. Hıtku derken, proffessor (Aliye’nin deyi­
şiyle) Cari Berger’e karşı duyduğu tutkudan 
söz ediyorum:
Aliye, on yedi - on sekiz yaşlarındayken, 
İstanbul’a ‘Avrupa’da isim yapmış’ ünlü bir 
virtüöz olarak gelen musiki hocası Car! Ber­
ger’e âşık oiur. Bu tutkunun en ilginç yanı, 
bütün bir ömrü kaplamasıdır. Oysa bunu yok 
edecek binbir çeşit neden vardır: O günkü 
toplumun tepkileri, gelenekler, kör inançlar, 
maddi zorunluklar... Kaldı ki, Aliye o döne­
min en güzel kadınlarından biri. Gözlerinin 
o ormanları.. Okyanusları aşan rengi bile baş­
lı başına bir konu. Zeki, iyi eğitim görmüş, 
çocukluktan İngilizce ve Fransızcayla dona­
tılmış biri. Çevresinde kendisine âşık olan ola­
na. Bunlar arasında da Türkiye dışında etkin­
likleri olan ünlü kişiler de var. Ama ne za­
manının ünlüleri ne de yakışıklıları onu ilgi­
lendirmez. Tek istediği, Tünel’de, Narmanlı 
Yurdu’nun küçük bir dairesinde oturan ve ke­
man dersleriyle geçinmeye uğraşan Cari Ber- 
ger’le özgürce birlikte yaşayabilmek...
Aliye, bu özlemine tam yirmi beş yıl sonra 
kavuşur. Çeşitli zorlukları aşarak evlenirler. 
Büyükada’nm tepelerinden birinde, çamlar 
arasında kendi fantezilerine uygun eski bir 
köşkü kiralarlar. Gelecek için planları vardır; 
Bay Berger yaz mevsimini nazırlıkla geçirdik­
ten sonra, Avrupa’ya keman turnesine çıka­
caklardır. Ama işte evliliklerinin sekizinci 
ayında Cari Berger, Büyükada’nın iskele ga­
zinolarından birinde bir kalp krizi sonucu 
ölür...
Gazinodan, uzun zamandır içinde oturul­
mayan Şakir Paşa köşküne gidilir. Aliye Ber­
ger, Carl’ın ölümüne bir türlü inanamadığı 
için onu bir kanapeye yatırıp, suni teneffüs 
yaptırır. Akraba olarak bir ben varım. Ama 
ne ben, ne de salona doluşmuş olan yabancı 
insanlar hiçbir şey yapamıyoruz. Kalakalmı­
şız. “Bay Berger öldü” diyemiyoruz, yaşaya­
cağına öyle inanmış bir hali var ki...
Öbür akrabalar İstanbul’dan Ada’ya üç 
dört saat sonra gelebildiklerinde artık her şe­
yin bittiğine inanan Aliye Berger o ânın ge­
tirdiği üzüntünün üstüne çıkmayı başararak, 
ikinci bir görev yüklenir. Bu ikinci görevi çe­
şitli biçimlerde ömrünün sonuna kadar da 
sürdürecektir: Bu görevi, Cari Berger’in anı­
sını yaşatmak diye özetleyebiliriz... Ama ilk 
aşamada yapılacak işlem, Bay Berger’in hu-
kitabı bırakarak genç yaşta ölmüştür. Anne­
si, resim eğitimi görmediği halde yağlıboya, 
suluboya tablolar yapmaktadır. Ağabeyi Ce- 
vat Şakir (Halikarnas Balıkçısı), Avrupa’dan 
her gelişinde koridorları opera şarkılarıyla in­
letmekte, resim atölyesine çevirdiği bahçıvan 
odasına kapandı mı yemek ve uyku zaman­
larım bile unutmaktadır. Aliye’nin çocuklu­
ğunu bütün bu üretkenlik çabaları kavramış, 
yaşama biçimini bu üretkenlik ilkesi belirle­
miştir. Bay Berger’le yaşadığı sürece de onu 
yitirdikten sonra da...
Son olarak inancı konusuna değinmek is­
tiyorum. Bu kavramla belirtmeyi çalıştığım, 
Aliye Berger’in yaşamaya, yaşamanın eşitsiz­
liğine olan duygusal ve düşünsel bağıdır. El­
bette ki, eşitsizliklerin, çirkinliklerin, çevre­
sinin kokuşmuş ilişkilerinin bilincindeydi. 
Ama bunların ötesinde yaşamak denen ger­
çek, olağanüstü bir olaydır onun için: Yürü­
mek demek, bir tür danstı, konuşmak demek, 
şarkı söylemekti. Hayat, düşsel bir sarhoşluk­
tu.
Bu hayat felsefesi, dünyaya gelişigüzel bir 
bakışın mı yoksa hayatla, ölümle, insanla il­
gili her şeyi inceden inceye düşünmüş, hepsi­
ni ciddi bir biçimde ele almış tutumun ürü­
nü müdür?
Aliye Berger bunu ölümün eşiğindeyken 
daha somut kanıtlamıştı:
Damar içi tüpler, serumlar, şişeler, kont­
rol cihazlarıyla dolu hastanenin bunaltıcı bir 
odasında son kertesine gelmiş bronşlektazi so­
nucu sürekli kanama geçirirken, neşesi, ken­
dine özgü muziplikleriyle bu durumu olağan 
bir hale getirmişti. Öyle ki, odada kahkaha, 
şenlik gırla gidiyordu. Durumunun ağırlığı zi­
yaretçilere ancak dışarı çıktıkları zaman bı­
çak gibi saplanıyordu. Ölümün çok yakının­
da olduğunu biliyordu elbet, ama bunun için 
somurtmak, gelenleri tedirgin etmek neyi de­
ğiştirirdi? Eş-dostla şen şakrak paylaşılan za­
man dilimleri ölümden kopartılmış yaşamlar­
dı.
Aliye Berger’in 1950 yılında yaptığı otoportresi
yuna, zevkine göre bir cenaze evi ve töreni ha­
zırlamaktır; geceyarısı olmasına rağmen der­
hal çiçekler ısmarlanır, kefen ve tabut için be­
yaz ipekliler, sadakor kumaşlar sağlanır. 
Uzun zamandır kullanılmayan köşkün eşya­
ları ve ortalık temizlenir, düzene sokulur. Nice 
dramlar yaşamış baba ocağımızın bu tarih­
sel salonu bir anda çiçeklere, ipeklilere gömü­
lür ve bütün bu saydıklarımı Aliye Berger tek 
başına yapar, çünkü herkes tuhaf bir şaşkın­
lık içindedir...
Bütün ışıklar yakılıp, her yer pırıl pırıl, ışıl 
ışıl olduğunda, Bay Berger tabutun içine, çi­
çeklere yatırılır. Tabutu ışığa, gölgelere, salo­
nun durumuna göre güzel bir yere koymak 
için çeşitli denemeler yapılır. Her şey Cari 
Berger’in beğeneceği bir düzene getirildikten 
sonradır ki, Aliye Berger yatışır ve derhal ken­
dini başka bir işe adar. Bu da, gün ışıymcaya 
dek eşinin karakalem portrelerini çizmektir.^
Yazının başında bir ilkeden söz ettik. Ali­
ye Berger için, onun en yalın deyişiyle, dün­
yaya bir şeyler verebilmek, diye özetliyebili- 
riz bunu. Ortaya koyduğu eserler bu ilkenin 
somut kanıtlarıdır...
Büyükada’da kitaplar yazmak, çeviriler yap- Aliye Berger son derece ciddi bir insan- 
mak peşindedir. Amcası Sadrazam Cevat Pa- dı...D 
şa ardından birçok çeviri ve basılı bir tarih
ortamı da böyle bir yaklaşıma teşvik ünlü piyanistimiz İdil Biret (solda). Bir dönem “ harika çocuk” olarak adlandırılan Bedri Baykam
edicidir: Babası Şakır Paşa uzlete çekildiği (küçük çocuk) ve Aliye Berger. Bedri Baykam’ın resim sergisinde.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 8 2 8 5 7 0 1 0 *


Hayat düşsel bir sarhoşluktu onun için ama:Aliye Berger, ciddi bir insandı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository