Taha Toros Arşivi, Dosya No: 42-Hamdullah Suphi Tanrıöve

Tanrıöver, Hamdullah Suphi

Istanbul Sehir University Repository

r— ---- ------------;— \
Eminönü Halkevinde
Dünya devleti için 
konferanslar 
varildi
T'Zr A l t, Mİ
((Dünya, cumhuriyet namı al­
tında imparatorluklar, yine 
cumhuriyet namı altında 
mutlakiyetler görmüştür»
lanrıöver kürsüde 
Dün akşam Eminönü Halkevinde 
Hamdullah Suphi Tanrıöver tarafın­
dan «Dünya devleti» mevzulu bir kon 
(Devamı 7 inci Sayfada)
Eminönü Halkevinde
O S T A  cJs* i
(Baçtarafı 1 inci Sayfada)
ferans verilmiş ve koııferası takiben 
hazır bulunanlarla Hamdullah Suphi 
ve Ahmet Emin Yalman arasında su. 
alil cevaplı bir konuşma yapılmıştır.
Konferansı ve konuşmaları Büyük 
Millet Meclisi Başkanı Ali Fuat Cebe, 
soy, Adnan Adıvar, bir kısım üniver­
site öğretim üyeleri ile kalabalık bir 
gençlik ve halk topluluğu takip etmiş 
tir.
TANR1ÖVERİN KONUŞMASI
Tanrıöver konuşmasına başlama, 
dan önce, mensup olduğu neslin ba. 
şnıdan geçenleri anlatmış, Tıablus- 
gaıp, Balkan harpleri, birinci dünya 
harbinin cereyan tarzı ve sebepleri ü. 
zerinde durmuş ve o zaman ile bu za­
man arasında insanları birbirleri ile 
vuruşturan sebeplerin değişmiş bulun 
madiğini izah ederek demiştir ki:
«— Peşine düşülecek bir fikir, hür 
bir maksat vardır. Ve dikkat edilecek 
olursa insan elinden çıkmış ne kadar 
eser varsa, büyük fikrin ve maksadın 
ifadesidir. Biz de hür bir fikrin peşin 
deyiz. Kendimizi düşünelim: Biz Bal. 
kan itlfakı diye bir fikir ortaya attık. 
Balkanlılar lâzımgeldiği şekilde kuv­
vetli hareket etse idiler bir netice ve­
rebilirdi. Ben o zaman bu hâdisenin 
içinde yaşıyordum. Tehlikeyi görmek 
mümkündü. Teklif ettim, toplanalım 
ve konuşalım, Erkânıharbiyeler vazi. 
yeti tetkik etsin. Moskovaya soralım,. 
Londraya soralım dediler. Peki sordu, 
nuz dedim, Moskova yayın dedi, zaten 
yapacak değil mi idi? Yapmayın ceva­
bını verdi, bu cevap bizi ayrı ayrı av­
lamak niyetini taşımaz mı? tekrar 
ediyorum Balkanlılar müttehit ve kuv 
vetli görünse idi, yakın zamanların hâ 
diseleri herhalde daha başka türlü te. 
celli edecekti.
Biı misal daha: Sâdâbâd paktı ya­
pıldı. fikir güzeldi fakat coğrafyanın 
şartları bu fikre hizmet edemiyordu, 
yürümedi.
Ve bir misal daha: Selçuklarm Ana- 
doluya yerleşmelerindenberi bir elen 
mücadelesi başladı. Atina üniversite­
sinde de söyledim, .burada da söylüyo­
rum, bugün Türk . Yunan dostluğu 
Okyanusların ötesine kadar aksetmiş 
tir, yayılmıştır. Ve bu dostluk cidden 
tutmuştur. Halbuki Elenizm mücade. 
leşi iddialarını yürütmek istediği dev­
relerde daima Elenizmin aleyhinde ol­
muştur. Bugün, vaktiyle bir Elen mer 
kezi olan her nereye baksanız Eieııi bu 
lamazsımz. Devamlı husumetler, mu. 
haşebeler bu neticeyi vermiştir. .Ve bu 
nun içindir ki Türk - Yunan devlet, 
terinin başında bulunanlar dürünu».- 
Ierdir. Biz mücadele edioruz, kaybet, 
tiğimiz yeri başkaları dolduruyor. Şu 
halde neden? Türk . Yunan meselesi 
bugün yoktur ve artık olamaz.
Şayanı dikkat bir misal daha: 
i *ran tarihi, boyunca garptan gelen- 
j Ierle mücadele etmiştir.
Bu arada dünkü devletimiz OsmanlI 
imparatorluğu da İranla mücadele et
dostur. Ve anlamışlardır ki aralarında 
vuku bulacak her mücadelenin boşlu­
ğunu başkaları dolduracaktır. Şu hal­
de mücadele neden? Dostluk kuvvet­
lenmiştir. O kadar kuvvetlenmiştir ki 
İranda sona eren iç mücadelenin bay­
ramı burada yapılmıştır, başlıyan iç 
mücadelenin ıstırabı burada duyul­
muştur.
Bizim için, Türkiye için huzur ve 
sulh fikri daima yeşerecek saha arar 
haldedir, ve bu yol bize fayda temin 
j  etmiştir.
1 Hamdullah Suphi, milletlerin bir­
birleri ile olan eski meselelerinin ne 
suretle hallolunabileceğine dair biz­
zat Türkiyeyi ele alarak yaptı bu iza­
hı takiben, bugüne ve bugünün dün­
ya manzarasına temas etmiş ve şöyle 
konuşmuştur:
—- Devrimizin gayet nazik ve ehem­
miyetli bir noktasında bulunuyoruz. 
Avrupa, küçük fakat mânası büyük 
kıta akmlara saha olmuştur. Bir Al­
man akmı olmuştur. Almanlar bu kı­
taya ve daha sonra da dünyaya yeni 
bir nizam getirmek istemişlerdir. Çe­
koslovakya, Lehistan, Avusturya, Bal­
kanlar istilâ edilmiştir ve bugün ayni 
manzara karşısında değil miyiz? As- 
yada ikinci dünya harbine tekaüdüm 
eden devrede gördüğümüz iç mücade­
le sona ermiş midir? Endonezyada, 
Çinde, Hindistanda, İranda iç müca­
dele yok mudur? Dünyanın manzara­
sı düne nazaran farklı değildir. O kai­
de bir idare aramak lâzım! Azız din­
leyicilerim, küçük büyük farkı baki­
dir. Dünya cumhuriyet namı altında 
imparatorluklar, yine cumhuriyet na 
mı altında mutlakıyetler görmüştür.. 
Milletlerin talihinin gülmesi, büyük 
küçük bütün mücadelelerin hal yolu­
na konulması için tek yoi var: Millet­
lerin tesanüdü.. Bwnu dünya devleti 
temin edebilir. Dünya devletinin mâ­
liyesi, icra organı olacaktır, 
j Genç arkadaşlar, sizler bu fikrin bü 
yümesine yer tutmasına çalışmalısı­
nız.
Tanrıöver, İsviçre'nin içinde ayrı 
dilleri konuşan, ayn dinleri olan in­
sanların ne güzel geçindiklerini söyle 
iniş ve Amerikayı da bu arada bir bü- 
!yük misal olarak zikretmiştir.
Tannöver konuşması sona erince 
¡kendisine sual sormak istiyenierin 
'sormalarım, talep etmiştir.
I Söz alan birkaç dinleyici milliyetei- 
1 ligin buna mâııi olup olamıvacağmı 
ve ideolojilerin nasıl telif edileceğini, 
milletlerarası büyük meselelerin ne 
suretle hallolunabileceğin! sormuşlar 
dır.
I Ahmet Emin Yalman iktisadi fark­
ların ortadan kalkmasmm ve ideoloji 
leriıı medenî ölçüler içinde halli kabil 
olabileceğini ve esas olan şeyin iyi ni­
yet olduğunu söylemiştir. Tanrıöver 
milliyetçiliğe ait suali şöyle cevaplan- 
| dırmıştır:
— Biz milliyetçilik deyince hayva­
n at bahçelerinde olduğu gibi demir 
bölmeleri kastetmiyoruz. Vicdanlarda 
; duyrulan milliyetçilikten bahsediyo­
ruz.
iniştir. Fakat Türkiye - Iran bugün i Toplantı, geç vakit sona ermiştir.


Eminönü halkevinde

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository