Taha Toros Arşivi, Dosya No: 257-Rıza Tevfik Bölükbaş

Orhon, Orhan Seyfi

Istanbul Sehir University Repository

Bir bakıma:
RIZA TEVFİK
Filozof R us Tevfik’in ölümüne 
iki yüzden acımalıyız: Birincisi, 
halk (¡irinin her çeşit lezzetini bi­
ze tattıran çok kıymetli bir şairi­
mizi kaybettiğimiz için. İkincisi, 
hayatını boşyere heder edişine!
İnsanların arasında sıhhatini, 
servetini israf edenler olduğu gibi, 
zekisini, kaabiliyetini de israf eden, 
ler vardır. Rıza Tevfik, bu İkinci­
lerin başında gelir!
Bütün hayatı boyunca ne yapma­
ması gerekse yapmıştır, ne yapma­
sı gerekse yapmadı. Mütarekede 
Ferit Paşa Kabinesinde Maarif Na­
zırlığına tenezzül eden Rıza Tev- 
fik’ten, bunu unutturacak yüksek 
bir _ ruh hamlesi beklenirdi, tam 
tersini yaptı: Osmanlı Devletinin
ipini eliyle çekmek için Sevr Mua­
hedesini imzaya koştu. Sonra da 
bu şerefsiz kalemi İstanbul’a geti­
rip Robert Kolleje hediye etmiştir.
Balkan Harbinden sonra bir gün, 
Rıza Tevfik, üniversitede büyük 
Türk Şairi Fuzulî hakkında bir 
konferans verecekti. Düşünüyordum 
ki, bu konferans, daha ziyade millî 
gururumuzu okşamak için verili­
yor. Fuzulî’nin sanatını anlatacak 
sözlerde kırılmış duygularımızın 
tesellisini bulacağız.
Birçoklan gibi ben de bu kon­
feransı dinlemeğe koştum. Salon
Orhan Seyfi ORHON
hıncahınç doluydu. Rıza Tevfik al­
kışlarla kürsüye çıktı. Fakat, o- 
rada müdafaa ettiği tez şu oldu t 
Fuzulî Türk değildir!
★
Doktordu, doktor olmadı, filo­
zoftu, filozof olmadı. Fikir ve sa­
nat adamıydı. Gençliğe bu yolda 
da rehber olmadı. Bize ondan ka­
lan yalnız bir şiir kitabıdır.
Son basılan “Serab-ı ömrüm” U 
karıştırıyordum. Az kalsın, bu ki­
tapla şairliğin! de mahvedecekmiş. 
Çünkü bir şiir kitabına ancak bu 
kadar yersiz ve değersiz şeyler dol­
durulabilir!
Eserin başında, duıvar afişine 
benziyen çerçeveli bir sayfa varı 
Tahdisi nimet ve arzı şükran. Ney­
miş? Kitabın bastırılması için bir 
zat para vermiş. Bunu, mutlaka 
okuyucuya da söylemek l&zımsa, 
saygılı, samimi, nazik birkaç satır­
la teşekkür etmek mümkündü. Yok­
sa, böyle bir duacı hâfız diliyle, 
hediye sahibinin hasep ve nesebin­
den, semahatinden, asalet ve ne- 
cabetinden, hayrat ve hasenatından 
bahsetmek - yapanı da yaptığına 
pişman edeceği bir tarafa - sanat­
kâr gururuna yakışmıyor.
Bir iki sayfa daha çeviriyorsu-
★  Sonu 5 inci S. 4 üncü sütunda
nuı. Bu sefer de Cenap Şahabet- 
tin’in bir mektubunun klişesi. Me­
sele şu: Birinci Harbde, Harbiye
Nezareti Hâmit’i, Nazif’i, Cenap’ı 
çağırmış. Askere şevk ye cesaret 
verecek eserler yazmalarını istemiş. 
Bunlara bol yazı ücretleri verile­
cekmiş. Enver Paşa da, Rıza Tev- 
fik’ten hamasî destanlar rica edi­
yormuş.
Filozof, işte bu mektubu tariz 
yollu bir dille vesika diye neşredi­
yor. “Ben, öyle parayla ısmarla­
ma şiir yazmam!” diyor. Ama, 
Harbiye Nezaretine gidip Enver 
Paşayı aramayı da ihmal etmemiş! 
Bir defa, bir şairin, memleket mii- 
dafası için kendisinden istenen şiiri 
yazması ısmarlama sayılmaz. Bu­
na takdir edilen ücreti almakta da 
yüz kızartıcı birşey yoktur. Fakat 
haydi, bunu Filozofun sanat ahlâ­
kındaki taassubuna verelim. Ya, 
kitabın içinde bir Arap Emîrine 
yazılan caizelik kasideler ne oluyor? 
Ne de olsa bir Osmanlı Devleti 
Nazırının, daha dün tebaasında o- 
lan bir zata (hem de bu yerlerin 
nasıl ayrıldığı malûm!):
"Kapında bir bedevi abdı canfe- 
dayım beri'’
diye kulluk, kölelik etmesine ne de­
meli?
Filozofu, vatana dönüşünde se­
vimli yapan, gurbet illerinde çek­
tiği mihnetlerdi. Bu duyguyu da 
öldürmek için: “Ben orada rahat­
tım. Gelmiyecektim ya..” gibi söz­
lerden sonra şu kıtayı da kitabına 
koymayı ihmal etmemiş.
“Gurbet illerinde zelil olmadan 
Gününü gün etmek bayii hünerdir 
Atalar süzünce insana vatan; 
Doğduğu yer değil, doyduğu yer­
dir."
Fakat, asıl okuyana hayretinden 
parmak ısırtan “Rumeli için” adlı 
şiirindeki mısralar. Balkan Harbin­
den sonra, çetin parti mücadelele­
ri sırasında Rıza Tevfik Rumeli'ye 
gitmişti. Orada bir münakaşa ol­
muştu. Filozofa tecavüz etmişler, 
sövmüşlerdi. Sonra Balkan Harbi 
çıktı, Rumeli’nin bir kısmı da Bul­
garların eline geçti. Rıza Tevfik, 
o vakanın öcünü almak için yazıyor:
"Anama sevenin kızı, avratı 
Domuz çobanından döl aldı git­
ti.” (x)
Bunu nasıl söylerdi? Filozof o 
kadar kinci miydi? O derece millî 
duygulardan mahrum muydu? Ha­
yır, sadece ayarsızlık!
Şiirlerinin yanma, söyleniş se­
beplerini anlatan notlar koymuş:
“Seni ilk gördüğüm o güııdenberi 
Gamla geçirdiğim günleri savdım.
diye başlıyan o güzel koşmanın, 
kimin için söylendiğini bu notlar­
dan öğreniyoruz. Karisiyle Bursa’ 
da imişler. Bir muhacir arabasın­
da, banyodan acele çıkmış, saçları­
nı gelişigüzel toplamış, peçesini bir 
yana atmış bir kadına rasgelmiş. 
Onun için söylemiş:
"Matemi hicrana attın Rızayı, 
Bilmezsin çektiğim cevrü ezayı. 
Ben sana nakledip bu macerayı, 
Dizinde ağlasam, ah ağlasaydım!”
Yaşma başına dua etsin! Eğer 
genç olsaydı, sinirli, kıskanç bir 
hanımla da evli bulunsaydı, bunu 
böyle açıkladıktan sonra saçından, 
sakalından eser kalmazdı.
“Serab-ı ömrüm” deki aruz şi­
irlerinin pek meşhur olan bir iki­
si müstesna, öbürleri Serveti Fü- 
nun edebiyatı taklitlerinden ibaret. 
Kıtalar, gelişigüzel söylenmiş lâf­
lardan başka birşey değil. Mersi­
yeler, tarihler de öyle.
Fakat, bütün bunlara rağmen 
Filozof şairdir. Onun sözlerinde i- 
çimizde gizli bir noktaya dokunan 
birşey var. Ara sıra bu ince nok­
tayı buluyor, ruhumuzdan tatlı, 
esrarlı bir cereyan geçiriyor. Za­
ten şiir de bu değil mi? Kaabili- 
yetini yoketmeğe o kadar uğraştı­
ğı halde muvaffak olamamış. Koş­
malarında bir ışık çizgisi gibi te­
miz Türkçeyi tattıran mısraları- 
nın üstüne, inadına, terkipler, kli­
şeler doldurmuş:
— Peymanı canı Iep, goncai sev­
da, mahmuru hülya, aşk. daha ne­
ler! Hem de bunların çoğunu dil­
den artık bu türlü şeyler atılmaya 
başladıktan sonra yapmıştır.
“Göksu’da flört” şiirindeki gibi 
hafiflikler, veyahut:
"Ulvi Anahita!.. dilber sitare’” 
gibi, Serveti Fünun edebiyatının te­
reddisini hatırlatan mısralar, has­
tabakıcılara ilânı aşklar, hiçbiri, 
hiç biri bu işi yapmaya muvaffak 
olamamış!
-sür
ölüm, bütün bunları tasfiye ede­
cektir. Filozof, doktor, politikacı, 
Nazır, uzun sakallı resimleriyle 
kendisini Tolstoy’a benzeten Rıza 
Tevfik unutulacak, Tevfik Fikret’ 
in dediği gibi, hayal ve his dolu 
mısralariyle şair Rıza Tevfik ka­
lacaktır.
Zaten, cezasını nefsinde ödediği 
işlerinin hesabını sormaya hakkı­
mız yoktur. Bizim üzüntümüz, bu 
müstesna yaratılmış insanın, bek­
lendiği kadarını veremeyişinden ge­
liyor. Yapabileceği çok şey vardı.
ötedenheri hissetmiş olacak ki 
son şiirini kendine acımakla bitir­
miştir. O kadar övündüğü sıhhati 
ölümünden önce bozulmuş, ağır 
bir ameliyattan sonra bir felç, ge­
çirmişti. O zaman şunu yazmış:
"Darbei felç ile büküldü belim, 
"Kalem tutmaz oldu artık sağ elim, 
"Ben o feylesofu şairim, lâkin 
"Bilfiil hizmet kaadir değilim.
"Kusursuz ve temiz bir özüm kaldı. 
"Yaşamakta arzum ve gözüm kaldı 
"Çok teessüf ederim, bu millete 
"Henüz söylemedik çok sözüm
kaldı!
Gene içimizdeki o noktayı arıyor, 
gene ruhumuzdan o esrarlı cereyanı 
geçiriyor, gene ona göklerin kapı­
larını açıyor, gene onu seviyoruz.
Orhan Seyfi Orhon
(x) Hatırımda kaldığına göre bu 
şiirin ilk şeklinde“ domuz çobanı” 
değil, “Bulgar Gâvuru” idi. Sonra 
Bulgarlarla dost olduk diye, siya­
si nezaket mi, yoksa “gâvur” tâ ­
birini vicdan hürriyetine mi uygun 
bulmadı, her nedense» böyle yap- 
»»»• —
Taha Toros Arşivi


Bir bakıma:Rıza Tevfik

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/158288/3/001514552006.pdf

Bir bakıma:Rıza Tevfik

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository