Taha Toros Arşivi, Dosya No: 154-İsmail Habib Sevük. Not: Gazetenin "Edebiyat Sohbetleri" köşesinde yayımlanmıştır

Sevük, İsmail Habib

Istanbul Sehir University Repository

CUMrıÜÂİVE'l a,
I
I E D E B İ Y A T
r m ^ ~ m _ r L  L r ' ‘ ‘ ‘ ‘  "
S h °¡ h 7____________________________
—  - n -  - [n _ n,0 l___ n : .  - , . f _
S O H B E T L E R İ  j ----------------------------------- r
Şair ve hükümdar
Yunus Emı-edenberi yedi asırlık 
i Türk şiirinin en büyük şairi oldu­
ğunda şüphe olmıyan Füzulî ger­
çek şairin ne kadar üstün bir mah­
lûk olduğunu da heybetler heybeti 
bir şiirle en yüksek perdeden te­
rennüm etti. Dokuz beyitlik o 
heybetli manzume üç kısımdır. İlk 
kısımda haris hükümdarların hiç­
liğini anlatarak onları yere serer. 
Ne mukaddes bir cihad için, ne 
ulvî bir maksad için, ne milletinin 
yüksek hayrı için değil sadece 
kendi ihtirası uğrunda ülkeler 
fethine kalkışan haris hükümdar­
lar: «Memleketin padişahı hâzine­
sinden altın ve gümüşle rüşvet ve­
rip başka yerleri feth için asker 
hazırladı.»
Pâdişâh-i mülk dinar ü direm rüş­
vet vcrüp
Feth-i kişver kılmağa eyler mü­
heyya leşkeri
Koca şair öyle bir maksadla 
böyle bir ordu hazırlamak için 
harcanan paraya «rüşvet» sıfatını 
yapıştırmak suretile o hareketi 
haram görüyor. Yalnız rüşvet de­
ğil, yüzlerce fesadlar, fitneler, en­
trikalar yapılarak alınan bir ülke­
den hayır gelir mi? Öyle fetihlerin 
emniyeti olamaz:
Yüz fesad ü fitne tahrikiyle bir j 
kişver olur
Ol dahi âsâr-ı emn ü istikametten
heri
Neden böyle? Çünkü o çeşid fe­
tihler şahsidir, fethedenlerin şa- 
hıslarile kaimdir. Şahıslar ki fâni­
dir, feleğin dönüşile inkılâb saati 
çalıp ecel öyle fatihlerin yakasına 
yapıştığı zaman ne kendileri ka­
lır, ne fethettikleri ülkeler, ne o - 
ralan fetheden ordu:
Gösteren saatte devran-ı felek bir
inkılab
Hem özü fâni olur hem leşkeri 
hem kişveri
I ™
I « *
"* * *  Y a z a n :
ISMAIL HABIB SEVUKÜ K İ
■ « ıH T ıı iTıTku
şeye kalkışmasınlar. Onun başın­
da Allahın tevfikile verilmiş öyle 
bir kanaat tacı var ki bu taç ona 
yeter de artar da:
Kılmasıın dünyada sultanlar bana 
teklif-i cûd
Besdürür başımda tevfik-ı kanaat
efseri
Başındaki o pırıl pırıl kanaat 
tacını hükümdarların bütün hâzi­
nelerine neden değişmez? Onlar 
fâni birer zavallıdırlar, halbuki şair 
ebedi bir ölmezliğe mazhar bulu­
nuyor. Böyle bekaya ermiş bir 
bahtiyarlar bahtiyarının rızk uğ- 
■runda öyle fânilere kul' köle o l­
ması; bin kere hâşâ, böyle bir kü­
çüklüğe bin kere lânet olsun:
Rızk için chl-i beka ehl-i fenanın
çâkeri
* * *
Yaratıcı şair ki Tanrıya en ya­
kın olan mahlûktur, o derece yük­
sek tarzda kafa tutmak en çok öy ­
le bir şaire yakışır. Füzulî bu bü­
yük istiğnasını yalnız o manzume­
de değil, sırasını getirdikçe, ga­
zellerinde bile ilân edip durdu. 
«Fakirlik mülkü onun tahtıdır, ve 
âlemi terketmek istiğnası onun 
başında bir tacdır, çünkü Allaha 
bin şükür Füzuliye beka devletini 
nasib etti:
Fakr mülkü taht ü âlem terki ef- 
serdir bana
Her cihetten fâriğım âlemde hâşâ
kim ola
Şükr Lillâh devlet i hâki müyes­
serdir bana
Bu mazhariyete ermenin sırrın 
da pekâlâ bilir: «Şiir denen söz 
sen dirilik ver ki ölümün uykus 
seni yakalayıp fâniliğe gömmek is 
tedikçe dirilttiğin söz de her an se 
ni o uykudan kurtarıp kıyamet 
kadar canlı tutsun» :
Ver söze iiıya ki tuttukça ser 
hâb-i ece
Ede her saat seni ol uyhudan bî
dâr sö
Evet şiire o mahiyeti verenlerdi: 
ki şiirden bu ölmezlik mazhariye­
tini alırlar. Bu yalnız unutulmama! 
değil, yalnız anılmak da değil, bu 
öldükten sonra da konuşmaya de­
vam ediştir. İşte asırlardır dimağ­
lara ışık, ruhlara vecd, kalblert 
heyecan vererek konuşup durar 
Fuzuli İlâhî bir istiğna ile kafa tu-: 
tan o tarz manzumelerde de vic­
danları şahlandırıp duruyor. Ona 
karşı yalnız sevgimizin değil, min­
netimizin de sonsuzluğunu biliyo­
ruz...
Füzulî bu son mısraı kâğıda diz­
dikten sonra gür bir sesle okurken 
şehadet parmağını, bir tehdid ha­
linde, öne doğru üç defa sallamış 
olmalıdır. Çünkü o mısrada yalnız 
kendi zamanının mah olmaktan 
çıkıp ebediyete uzanan bir heybet 
var. Bugün de. yarm da o tarz ih­
tiraslarla harekete geçen dâhi ve 
vâhi nice diktatörleri bekleyen a- 
kıbet o mısraın dilde dünya u -  
fuklaı-ına haykırıhp duruyor:
Hem özü fâni olur hem leşkeıi 
hem kişveri
. İkinci kısımcja şşir kendini ve­
sile yaparak şürin ve şairin ne ol­
duğunu anlatıyor. Onu fakir bir 
derviş sanırsın ama o bambaşka 
bir sultandır. «Söz», yani şiir; e- 
bedî olan o; ona eren öyle bir ik­
bale mazhar olur ki Allah o maz­
hariyete bütün nusretini vermiş -  
tir:
Gör ne sultânım men-i derviş kim 
feyz-i sühan 
Eylemiş ikbâlimi âsâr-ı nusrat 
mazharı
Hükümdarlar pehlivan yapılı as­
kerler gönderip ülkeler alır öyie 
mi? İşte şair de bir fatihtir, 
onun her şiiri bahadır bir pehli­
vandır, bu pehlivanlar Haktan be- j 
şaret bulup narekete geçtiler mi 
denizleri karaları ele geçirerek j 
dünyanın dört bucağını şür salta­
natının tahtında oturan şaire râ- 
meder:
Her sözüm bir pelılevaııdır kim 
bulup te'yid-i Hak 
Âzın kıldıkta tutar teshir de 
bahı- ü beri
Hem hükümdarların fetihleri 
fethedilen yerler için ağır külfetler 
yüklediğinden halka belâ olur. 
Fetih masraflarım çıkarmak kas- 
dile halk soyulur, öyle yerler kar­
gaşalık içinde kalır. Halbuki şair 
fethettiği diyarlarda kimseden bir 
külfet istemez, kimseden vergi al­
maz, onun şür saltanatına ilhak 
ettiği diyarlarda kimseye zarar 
gelmez:
Kandc kim azm etse mersum -u 
mcvacib istemez 
Kangı mülkü tııtsa değmez kimse­
ye şûr-ü şeri
Haris hükümdarlar tarafından 
fitne ve fesadla kurulan saltanatlar 
dönen felek çarkının bir ecel- dar- 
besde yıkılıverdiği halde şairin 
saltanatına felek deveranından hiç 
bir zarar gelemez. Çünkü devran 
çaı-hınm kanadı ona dokunamaz. 
Çünkü o saltanat ebedidir.
Pâymal etmez anı âsîb i devr-i
rüzgâr
Eylemez te’sir ana devran-ı çeı-h 
çemberi
Üçüncü kısım, şairin İlâhî istiğ­
nası, istiğnayı en ulvî dereceye 
çıkarış: O maddî hükümdarlar bu 
manevî sultanın ne olduğunu gö- 
remiyerek onu fakir bir derviş 
zannile ona ihsanlarda bulunmak 
istiyorlar öyle mi? Sakın böyle bir
Taha Toros Arşivi


Şair ve hükümdar

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository