Taha Toros Arşivi, Dosya No: 173-Malta Sürgünler

Özakman, Turgut

Istanbul Sehir University Repository

77-
<7J
\ . y , s  \ r ,-j t -V z 3 < r j  a  -^ >  -ü
İngiliz hükümeti, 51 Türk’ü, 
kurulacak özel hir müttefiklerarası 
siyasi mahkemede yargılamayı 
düşünüyordu. Oysa Ermeni Patrikhanesi, 
İngiliz ajanları, Damat Ferit Paşa 
hükümetleri ile Hürriyet ve İtila f Partisi 
yöneticilerinin iki yılı aşkın ortak ve 
hummalı çabalarına rağmen, Ermeni ı
kırımı iddiasını doğrulayacak hir |
tek ciddi kanıt bulunamamıştı.
Malta Sürgünleri
•Turgut Özakman - “Şu Çılgın Türkler*”•
K apı gürültüyle açıldı, Kü­tahya Milletvekili Besim Atalay içeri girdi, loş ya­takhanenin ortasına ka­
dar yürüdü, dik sesiyle bağırdı: 
“Beyler...”
Takunyalılar, terlikliler, takkeli­
ler, başı açıklar, sakallılar, sakalsız­
lar, bütün milletvekilleri durdular.
“ ...Dışişleri Bakanlığından 
geliyorum...”
Oturanlar, önemli bir haber ol­
duğunu anlayarak ayağa kalktılar.
“...Bekir Sami Bey, İngilizler 
ile esir değişimi için bir sözleşme 
imzalamış.”
Bir sevinç uğultusu yükseldi. 
Besim Atalay’ın çevresine üşüştü­
ler. Manisa Milletvekili Süreyya Yi­
ğit, neşeyle “Bravo Bekir Sami'ye...” 
diye haykırdı, “Öyleyse Malta’daki 
bütün Türkler serbest bırakılacak!” 
Besim Bey soğuk bir sesle, 
“Hayır!” dedi.
“Ya?”
“Biz elimizdeki bütün İngiliz 
esirlerini geri veriyoruz...” 
“İngilizler?”
“Onlar, yalnız uygun gördükle­
ri Türkler’i serbest bırakacaklar.” 
Süreyya Yiğit, “Böyle şey ol­
maz” diye isyan etti, “Eşitliğe de 
aykın bu, haysiyetimize de... Bekir 
Sami iyice şaşırmış!”
Malta’daki kafa dengi arkadaş- 
lanna bir an önce kavuşmak iste­
49
Bütün Dünya « E ylül 2005
yen birkaç koyu İttihatçı, bu tepki­
yi iyi karşılamamıştı. İçlerinden bi­
ri, “Canım, ne koparsak kârdır” di­
ye söylendi. Tunalı Hilmi Bey ya­
takhaneye gelmeden önce, içki ya­
sağına rağmen harıl harıl çalışan 
Dayko’nun dükkanına uğrayıp iki 
kadeh parlatmıştı, köpürdü:
“Sen ne diyorsun efendi? İstik­
lal mücadelesi bu, ticaret değil!”
B eyaz sakallı, babacan bir milletvekili öne çıktı, “Çocuklar, Allah aşkına sakin olun!” diye yalvar­
dı, ortalık durulunca, düşüncesi­
ni açıkladı:
“Bana da öyle geliyor ki aşırı 
gidersek, bu işi sonuna vardıranla­
yız. Bugün öğrendim, ordunun 
elinde pek az ağrı kesici kalmış. 
Ancak büyük ameliyatlarda kulla­
nıyor, öteki ameliyatları hissi iptal 
etmeden yapıyorlarmış.”
Koyu bir sessizlik oldu.
Malta Valisi Lord Plumer, 24 
Mart’ta Edirne Milletvekilleri Faik 
Kaltakkıran ve Şeref Aykut ile 
birlikte İttihat ve Terakki Partisi­
nin Bolu teşkilatı başkanını ser­
best bırakmış, öbür Malta sür­
günleri, sıranın kendilerine gele­
ceği ümidi içinde üçünü de ne­
şeyle uğurlamışlardı.
Tel örgü ile çevrili Polvarista 
kışlasında 115 Türk sürgünü kal­
mıştı. Dört savaş yılı boyunca Os­
manlI İmparatorluğunu yönetmiş 
ve yönlendirmiş olan Sadrazam 
Sait Halim Paşa, nazırlar, bazı mil­
letvekilleri, belediye başkanları, 
valiler, mutasarrıflar, paşalar, su­
baylar, bürokratlar ile birkaç ya­
zar, iki yıla yakın süredir Malta’da, 
hapis hayatı yaşıyordu. Çoğu kaba
kuvvetle evinden alınmış, yolcu­
luk sırasında horlanmış, Malta’da 
aşağılanarak karşılanmış ama Ga­
ziantep Milletvekili Ali Cenani ile 
eski İzmir Valisi Rahmi dışında, 
hepsi onurunu korumuş, hiçbiri 
İngilizler’e yaltaklanmamıştı.
Bekir Sami Bey’in görüşme 
masasına, bu gibi durumlarda ge­
çerli olan genel kurala uyarak 
“Tüm Türkler'e karşılık tüm İngi- 
lizler" diye oturacağını sanıyorlar­
dı. Gerçi Bekir Sami Bey de masa­
ya bu niyetle oturmuştu ama so­
nunda 29 İngiliz esirine karşılık, 
64 Türk sürgünün serbest bırakıl­
masına razı olmuştu.
İngiliz hükümeti, geri kalan 51 
Türk’ü ise. kurulacak özel bir müt- 
tefiklerarası siyasi mahkemede 
yargılamayı düşünüyordu. Oysa 
Ermeni Patrikhanesi, İngiliz ajanla­
rı, Damat Ferit Paşa hükümetleri 
ile Hürriyet ve İtilaf Partisi yöneti­
cilerinin iki yılı aşkın ortak ve 
hummalı çabalarına rağmen, Er­
meni kırımı iddiasını doğrulayacak 
bir tek ciddi kanıt bulunamamıştı.
Sadece 64 kişinin serbest bıra­
kılacağı haberi Malta’ya bomba 
gibi düştü.
(Sayfa: 52-54)
P olvarista’dakiler bir kere daha sarsıldılar. Yunan ta­arruzu başlayınca, Türk sürgünlerin bırakılmasını 
erteleyen İngilizler, 64 kişilik gru­
bu da ikiye böldüklerini bildirdi­
ler. Önce 37 sürgün serbest bıra­
kılacaktı, belirsiz bir süre sonra 
da kalan 27 kişi. Kısacası Türkler 
ile oynuyorlardı.
Çoğu bezginlik içinde rutubet­
li ve haşaratla dolu odalara ka­
50
M a lta  Sürg-üxüeri
pandı. Bazı sürgünler kışlanın ar­
ka bahçesinde bir tenis kortu ya­
parak oyalanmaya karar verdiler. 
Çökmemek için daha o gün hırsla 
işe koyuldular.
(Sayfa: 77-78J
Malta sürgünleri, geceli gündüzlü bir çalışma­dan sonra yapımı bitin­ce, derme çatma tenis 
kortunun tantanalı bir törenle açıl­
masına karar vermişlerdi. Ama Pol- 
varista komutanının verdiği haber, 
açılış hazırlığını baltaladı. 37 kişinin 
vizeleri gelmişti. Ertesi gün İtalya’ya 
hareket etmeleri gerekiyordu. Son 
geceyi burada kalacak sürgünleri 
incitmemek için sessiz geçirdiler.
(Sayfa-, 82 J 
İngiliz Yüksek Komiseri Sir 
Rumbold, Müsteşarı Rattigan’a, az 
önce General Harington’un telefon­
la bildirdiği şaşırtıcı haberi verdi: 
“Ankara hükümeti esir değişimi 
sözleşmesini de reddetmiş.” 
Rattigan sapsarı kesildi:
“Bir yanlışlık olmasın?”
“Haber Ankara’daki ajanımız­
dan geliyor.”
“29 İngiliz’e karşı 64 Türk’ü 
serbest bırakıyoruz. Daha ne isti­
yor Ankara?”
Rumbold sükunetle, “Malta’da- 
ki bütün Türkler’i” dedi.
Rattigan ayaklandı:
“Bunu kabul edemeyiz! Geri ka­
lanlar Ermeni kıyımından sorumlu. 
Bunları yargılamak zorundayız.” 
Rumbold, “Heyecanınızı anlı­
yorum” dedi bezgin bir sesle, 
“Çünkü bu konuda çok iddialı ko­
nuştuk. Ama gerçeği birbirimize 
itiraf edebiliriz, değil mi? İki yıldır 
bütün imkanlar elimizde. Buna
rağmen Ermeni kıyımı hakkında 
bir tek ciddi kanıt bulamadık.
Müsteşar terini silerek, “Yine 
de Mustafa Kemal’in iradesi önün­
de geri çekilmemiz doğru olmaz!” 
dedi. Rumbold hak verdi. İngiliz 
İmparatorluğu’nun, askerlerine 
giydirecek üniforma bulamayan 
bir generalin inadına boyun eğme­
si düşünülemezdi bile.
Haber Londra’ya tellendi.
(Sayfa: 91-92) 
Lord Curzon kalın bastonuna 
yaslanarak durdu:
“Bunun üzerinde Washington 
elçiliğimize talimat vererek. Ameri­
kan hükümetinin elinde, Türkler'in 
Ermeni kıyımı yaptığına dair belge 
olup olmadığını öğrenmesini iste­
dim. Amerikalılar, ellerindeki bütün 
dosyaları incelememize açtılar.” 
“Güzel.”
“Ama büyükelçiden gelen ce­
vap beni hayal kırıklığına uğrattı. 
Dosyalarda, Türkler aleyhine ka­
nıt olarak kullanılabilecek hiçbir 
belge olmadığını’ bildiriyor.”
“Şu halde, Malta’da bulunan 
hiçbir Türk’ü yargılamamız müm­
kün değil.”
“Evet. Başsavcılık da bu kanıda.” 
“Öyleyse tümünü serbest bırak­
mamız gerekecek.”
££ -w- - r  ukuk açısından, 
i  I  evet... Ama prestiji­
miz bakımından bu- 
nun doğru olmadığı­
nı düşünüyorum.”
Lloyd George, bir şey söyleme­
den yürümeye başladı. Lord Cur­
zon haklıydı. Bir çıkış yolu bulmak 
zorundaydılar. Birden durup Lord 
Curzon’u bekledi:
“Kanıt bulamadığımızı açıkla­
51
Bütün Dünya • Eylül 2005
madan, bu olayı dünya kamuoyu­
na şöyle takdim edemez miyiz: 
‘Ankara, İngiliz esirlerini serbest 
bırakmadı, biz de haklı olarak, ge­
ri kalan Türkler’in serbest bırakıl­
masını erteledik.’ Ne dersiniz?” 
Kuşkuyla baktı. Curzon mem­
nunlukla başbakanı destekledi:
“O zaman olay, hukuki anlam­
dan çıkar, siyasi nitelik kazanır.” 
Lloyd George’un yüzü gevşedi: 
“Böylece biz de oyunu, kendi 
alanımızda ve kendi kurallarımız­
la oynarız.”
Olayı sürüncemede bırakmayı 
kararlaştırdılar.
Bu yaklaşım, Ermeni kıyımın­
dan sorumlu tutulan 51 sürgünle 
birlikte, her an serbest bırakılma­
yı bekleyen 27 sürgünün de daha 
uzun süre Malta’da kalmasına yol 
açacak, İngiliz baskısına boyun 
eğmeyen Ankara da belli başlı 
İngiliz esirlerini elinde tutmayı 
sürdürecektir. •
CSayfa: 93)
'Bilgi Yayınevi, 2005
h
¥
^  Y a ş lı adam, yeni aldığı işitme aygıtını komşusuna gösterir­
ken, bir yandan da uzun uzun övünüyordu:
“O denli çok becerisi var ki bu aygıtın ” dedi. "Yirmi metre ötede­
ki iki kişinin kendi aralarındaki konuşmalarını bile dinleyebilirsin. 
Yalnızca şu düğmesine dokunman yeterli... Şu aşağıdaki düğmeye 
dokunduğunda ise, kadın sesleriyle erkek seslerini ayırabiliyorsun... 
Harika bir aygıt bu, harika..."
Komşusu, böylesi becerisi olan işitme cihazının markasını da öğ­
renmek istedi:
“Belki ben de ondan alabilirim ” dedi. "Markası nedir?"
Yaşlı adam koluna baktı ve hemen yanıt verdi: 
“Onikiye çeyrek var... ”•
-------- ♦--------
Büyükanne ve büyükbabasının evlenmelerinin altmışıncı yıl­
dönümünde ailenin çocukları ve torunları, onlara “ bizim zamanı­
mızda” diye anlattıkları günleriyle ilgili sorular soruyorlardı.
Büyükanne ve büyükbaba da büyük bir özlemle o “bizim zama­
nımızda”^  günlerini anlatıyorlar, şimdiki günleri ise hiç beğenme­
diklerini belki de onuncu kez yineliyorlardı.
Bir ara büyükbaba, delikanlılık günlerine değin uzandı:
“Bizim zamanımızda bir erkek tarafından öpülmek kızlar için o 
denli önemliydi ki ” dedi. “Onları bir kez öptüğümüzde dayanamaz­
lar, hemen kendilerinden geçerler, bayılırlardı."
Büyükanne “Aaaah, ah o günler" diyerek iç geçirdi ve eşinin 
anısını o tamamladı:
“Bizim zamanımızda da öyle yakışıklı delikanlılar vardı k i” de­
di. “Bizi öper öpmez kendimizden geçirir, bayıltırlardı. .. ”•
Taha Toros Arşivi
3 2 7 4 0
52


Malta sürgünleri

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/173107/3/001513274006.pdf

Malta sürgünleri

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository