Taha Toros Arşivi, Dosya No: 34-Haldun Tane

Akyol, Metin

Istanbul Sehir University Repository

-TT 5-1 U f Í
Basın
Haldun Taner'in öyküsü, 
Almanları sarstı
METE AKYOL
Ünlü ve etkin politikacı H erbert W ehner, yabancılar sorunuyla ilgili 
makalesinde, Taner'in «Şeytantüyü» öyküsünden alıntılar yaptı
Haldun Taner, Berlin’deki evinde Alman sanatçılara Türkiye ve 
Türkler konusunda bilgi vermektedir.
ERLÎN’i, ayı simgeler. Ayı, 
Berlin’in simgesidir.
Berlin’de değer vermişlerdir 
ayıya. O da gelmiş oturmuştur bayrağa.
Ayı, Berlinlilerin sadece yürekleri­
nin içinde değil, bayraklarının üstünde 
bile yer bulmuştur kendine.
berlınlııer, başlan üzerinde dalga­
landırırlar ayıyı.
ûkkeş, işte böylesine hayvansever 
Berlinlilerin Berlin’inde çalışıyordu.
İşi, “ ayılık” idi.
Her sabah belirli saatte gittiği 
Hayvanat Bahçesi’nin kapısı önünde 
ayı görünümlü “ iş tulumu” nu giyiyor, 
gözlerini, başına geçirdiği ayı kafasın­
daki göz boşluklarına hizalıyor, sonra 
da tulumun, bacak arasından boynuna 
kadar uzanan fermuannı çekip kapatı­
yor ve...
Eksiksiz bir Berlin ayısı oluyordu.
Hayvanat Bahçesi’ni gezmeye gelen 
çocuklar, turistler, yoldan gelip geçen 
Berlinliler, kendilerine selam veren, 
kendileriyle ufak tefek el şakaları yapan 
bu sevimli ayı karşısında kayıtsız kal­
mıyorlar, kimi onunla “ Berlin hatırası” 
fotoğraflar çektiriyor, kimi de kendini 
tutamıyor orasını burasını okşuyordu.
Okkeş’in “ patronu”  fotoğrafçı ise, 
bu sevimli modeliyle yan yana ya da 
sarmaş dolaş fotoğraf çektirmek iste­
yenlerden bol bol para kazanıyordu.
Okkeş’in, ayı kılıfı içine kapanarak, 
giysisinin ayı görünümüyle fotoğraf 
çektirmek işinden aldığı para, Berlin’in 
seks dükkânlarında, kendilerini anahtar 
deliğinden seyrettiren anadan doğma 
soyunuk tazelerinin günlüğünden hiç 
de geri kalmıyordu.
Sıcak yaz günlerinde, ayı tüylü ayı 
kılıfı içinde, sıcaktan buram buram ter­
lemesi dışında tek şikâyeti yoktu Ok­
keş’in bu ayılık işinden.
Üstelik, bu giysi içine girdiğinde, 
Berlinülerden gördüğü sıcak ilgi, ya­
kınlık, sevgi ve hatta saygı, aynı kişi­
lerden iş dışında gördüğü aşağılamayı 
umursatmayacak deıüi güçlü idi.
Okkeş, bir aylık tatil için memlekete 
dönmek istediğinde, içinde bir kuşku­
nun da filizlendiğini gördü.
O tatildeyken fotoğrafçı patronu, 
ayılık işi için elbette başka birini bula­
caktı.
Peki Okkeş tatil dönüşü bu işini, ye­
rine geçen kişiden geri alamaz ve ona 
kaptırırsa ne yapacaktı?
Berünülerden sevgi ve saygı görerek 
yaptığı bu işini kaybettikten sonra, 
hangi firmada olursa olsun, ilginin böy- 
lesini görebileceği bir başka iş bulama­
yacağım çok iyi biliyordu.
Okkeş, kendi tatile gittiğinde, bu 
çok sevdiği ve kaybetmekten çok 
korktuğu işini, tatil dönüşü kendisin­
den geri alabileceği bir yakınma emanet 
etmeyi düşündü.
Ve Almanya'nın başka bir kentinde 
çalışan hemşehrisi Hidayet Ağa'ya bir 
mektup yazarak, bu isteğini duyurdu.
Hidayet Ağa, işin ayılık olduğunu 
anladığında mırın kıra etmesin diye de,
O
Basın
işin tüm güzel yanlarım ayrıntılarıyla 
anlattı.
Yabancı işçi gördüklerinde yüzlerini 
buruşturup, burun kıvıran Berlinlile- 
rin, ay m işçi ayı kılığı içine girdiğinde 
ona ne denli yakın ilgi, sevgi ve hatta 
saygı gösterdiklerinden tutun da, ilginç 
bir fotoğrafım çekebilmek için ay parça­
sı Alman güzeli karışım ayının kucağına 
oturtan Alman kocamn bu cömertliğine 
kadar işin tüm çekici yanlarım tek tek 
sıraladı hemşehrisine Okkeş.
Ve Alman toplumunda başlayan ya­
bancı düşmanlığının nedenleri üzerinde 
de, kendi beyinsel çerçevesi içinde 
yorum yaptı.
★ ★ ★
Bir röportaj yazarının, yüzeysel bir 
anlatımla özetlemeye çalıştığı Okkeş’in 
bu öyküsü, ünlü kültür adamımız yazar 
Haldun Taner’in kaleminden iki hafta 
önce Die Zeit gazetesinde yayımlanınca, 
sadece Türk ve Alman toplumları ve sa­
nat çevrelerinde değil, Alman politika 
çevrelerinde de sarsıcı bir etki yarattı.
Almanya'nın en çok okunan ve en et­
kin haftalık gazetesi 470 bin trajlı Die 
Zeit, Berlin’deki “ ayılık işi” nde çalışan 
Okkeş tarafından hemşehrisine yazılan 
mektubu içeren Haldun Taner’in “ Şey- 
tantüyü” öyküsünü yayımlayınca, Al­
man okurlarının mektup yağmuruna tu­
tuldu.
Almanların, Türk işçilere karşı ta­
kındıkları insancıllıktan uzak tutumun 
yeniden gündeme gelmesine neden olan 
“ Şeytantüyü”  öyküsünü kimi Alman­
lar, “ Bizim toplumumuza tutulmuş in­
ce bir hiciv aynası”  olarak nitelendirdi,
sanat çevreleri ise bu öykünün, “ Alman 
insanının dalga uzunluğuna nişan almış 
çok zeki bir taşlama”  olduğunu belirtti­
ler.
Öykü konusunda görüşü gazetede 
yayımlanan bir başka Alman okuru da 
“ sanat yoluyla yapılan bu ince uyarının, 
yüzlerce makaleden ve resmî girişimden 
daha etkili olduğunu”  bildirdi.
Almanya'nın sanat dergileri, “ Şey­
tantüyü” öyküsündeki “ ince taşlama­
lar” ], usta bir sanatçının, ustalığı ölçü­
sünde zarif, fakat hedefi bombardıman 
edecek güçte taşlamalar olarak nitelen­
dirdiler.
Haldun Taner’in “ Şeytantüyü”  öy­
küsünün, Almanya’da sanat çevreleri 
ile Türk ve Alman toplumları içinde ya­
rattığı sarsıcı etki, geçen hafta ortasın­
da politika çevrelerinde de görüldü.
Sosyal Demokrat Parti (SDP)’nin 
teorisyeni ve Federal Parlamento SDP 
Grubu Başkam Herbert Wehner, Ber­
lin’de yayımlanan “ Volksblatt Berlin” 
gazetesinde geçen hafta “ Almanların, 
ülkelerindeki yabancılara karşı tutum­
ları” konusunda bir makale yazdı.
Türkler arasında “ Almanya'nın İs­
met İnönü’sü” olarak anılan 75 yaşın­
daki bu kurt politikacı, makalesinde, 
Haldun Taner’in “ Şeytantüyü” öykü­
süne de değindi ve yazısının birkaç ye­
rinde, bu öyküden alıntılar yaptı.
"Hiçbir zaman unutmamamız gere­
ken nokta, yabancı işçilerin kendilerin­
den ülkemize gelmedikleri gerçeğidir. 
1955’den bu yana ülkemizin yeniden
ekonomik açıdan gelişmesi, yaşam 
düzeyimizin bugünkü çizgiye ulaşması, 
yabancı işçilerin yardımları sayesinde 
gerçekleşmiştir. Bu nedenle yabancı 
hemşehrilerimiz, her zaman bizlerin 
desteğini kazanacaklardır. Hatta bir­
çoğu, işsiz kalsalar bile...”  sözleriyle, 
iktidar partilerinin bu konudaki politi­
kasını eleştiren Herbert Wehner, Ber­
lin’deki tüm radyoların haber bültenle­
rinde birinci haber olarak bildirilen ma- 
kelesinin sonunda Haldun Taner’in 
“ Şeytantüyü”  öyküsünden aldığı şu 
bölüme yer verdi:"
“ Söz misali, bunlar (Almanlar) dur­
duğu yerde mi böyle kaba ve hoyrat 
olmuşlar? İşyerinde olsun, metroda ol­
sun, sokakta olsun, neden hep yabancı­
nın kusurunu hoşgörmez, çemkirir du­
rurlar? Bir insan ki hırçındır, bil ki bir 
kuyruk acısı vardır. Kendinle barışık 
insan diğer insanlara çatsın vaki mi?”
Hicivci öyküsüyle Almanları daha 
insanca bir davramşa uyaran sanat ve 
kültür adamımız Haldun Taner’in bu 
düşüncelerini benimseyen ve kabullenen 
Herbert Wehner, Almanya’da büyük 
bir ilgi uyandıran yazışım şöyle bitirdi:
“ Bu sorun, çevremizdeki insanlarla 
insanca münasebet kurup kuruma­
mamız sorunudur. Ve buna sıkı sıkıya 
bağlı olarak kendi sosyal huzurumuzu 
ve demokrasimizi sağlamamız sorunu­
dur. Politik kültürümüzün olgunluk 
ölçütü, yabancılara karşı tutumumuzda 
belli olacaktır."
Berlin'de Bir Sanat Elcimiz:
M
Ünlü sanat ve kültüradamımız MİLLİYET yazarı Haldun Taner, Alman 
kültür Akademesi’nin davetlisi olarak bir yıldan beri Berlin’de bulun­
maktadır.
Almanya’da, öykülerini okumak için davet edildiği edebiyat toplantı­
larından başka, çeşitli kez, kültür ve sanat konularında konferanslar 
veren ve Türk sanat ve kültürünü temsilen katıldığı açık oturumlarda, 
görüşlerini açıklayan Haldun Taner, bu uğraşlarının dışında, Berlin 
Senatosu’nca düzenlenen seminerlerde tiyatro tarihi dersleri de vermek­
tedir.
Haldun Taner, özel olarak yazdığı skeçlerinin yayınlandığı Berlin 
Radyosu’nda, Türk işçilere hitaben çeşitli konuşmalarda yaptı.
Haldun Taner’in Almanya'da bulunduğu süre içinde, unutulmaz yapıtı 
Keşanlı Ali Destanı, Berlin’de Türkçe olarak oynandıktan bir süre sonra, 
Almanca’ya çevrilerek, Hamburg’da bir ay boyunca her gece kapalı gişe 
oynandı.
Almanya’da bulunduğu bir yıl içinde, sanat ve kültür çalışmaları 
dışında Haldun Taner, özellikle Berlin’deki Türk işçilerle gerek işyer­
lerinde, gerek kahvehanelerde yakın ilişki kurarak, toplumsal çalış­
malar da yaptı.
Nisan ayı başlarında Türkiye’ye dönecek olan Haldun Taner için 
Alman Kültür Akademisi, 31 mart akşamı “Haltun Taner Gecesi” 
düzenlemiştir.
Haldun Taner'in şeref konuğu olarak katılacağı bu kültür ve sanat 
gecesinde Alman sanatçılar, onun yapıtlarından bölümler okuyacaklar 
ve Taner’in sanatçı kişiliği üzerinde konuşmalar yapacaklardır.
Almanca’ya çevrilen öykülerini içeren bir kitabı yakında yayımlana­
cak olan Haldun Taner, bir yıl boyunca Berlin’de, gönüllü bir kültür ve 
sanat büyükelçisi görevi yaptı.
Taha Toros Arşivi


Haldun Taner'in öyküsü Almanları sarstı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository