Taha Toros Arşivi, Dosya No: 22-Haluk Yusuf Şehsuvaroğlu.



Not: Gazetenin "Tarihten Sahifeler" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Şehsuvaroğlu, Haluk Yusuf

Istanbul Sehir University Repository

«¡ÍS
TARİHTEN SAHİFELER
« i «
Bir sarayın tarihi
Abdülmecit öldüğü sabah harem 
çığhklarla dolmuş, koridorlarda ka­
dınlar, kızlar döğünüp ağlamışlardı.
Bu koridorlardan geçerken ölenin 
son hâtıraları düşünülüyor; Abdül­
mecit ölümünden kısa bir zaman ev­
vel at üzerinde güçlükle tutunarak 
bayram alayına çıkmış ve Topkapı 
sarayından Dolmabahçeye büsbütün 
yorgun ve dermansız bir halde dön­
müştü.
Bu dönüşten sonra Padişah, bira­
deri Abdülâziz efendiyi istetti. Şimdi 
önünden geçtiğiniz odalardan kint 
bilir hangisinde Padişahla Veliahdı 
bütün fani şa’şanları, arzulan, hırslan 
unutarak ve yalnız İki kardeş olarak 
bir saat başbaşa konuştular.
Abdülmecit Vellahdine (Birader, 
benden artık hayır yok, * ben muaye- 
deye dahi ancak vükelâ ve sairleri ile 
vedâ İçki gittim. İşte herşey sana ka­
lacak inşaallahüteâlâ mufavvak olur­
sun, evlâtlarımı sana emanet ettim, 
zaruret çektirme) diyor. Abdülâziz 
ağlıyor, Padişah dolan gözleriyle (Vü­
kelâm bana İhanet elti, seninle kar­
deşliğimi bildirmediler) deyince Vell- 
ahdin teessürü artıyor ve kendisine 
fenalık gelerek huzurdan çıkıyordu.
Abdülâziz dairesine dalgın gitti, yol­
da başı dönüp düşmek tehlikesi geçir­
di, Fertevniyal Kadın oğlunu böyle 
perişan görünce telâşlanıp bayıldı. 
Demevî bünyeli olan Vellahddan kar. 
almak lüzumu görüldü.
Abdülmecit. bazı kadmlarile de ve- 
dâlasmış, onlara (Sizin evlâdınız var, 
size blrşey olmaz ve buradan çıkarıl­
mazsınız) diye teselli vermşiti. Sonra 
Padişahı en son gayretile, kollarda ve 
yardımla büyük harem rotasında gö­
rüyoruz. Bayramlarda harem takımı­
nın tebriklerini kabul ettiği ve hazi­
nedar ustanın torbalarla altın dök­
tüğü sofada Abdülmecit bir hayalet 
halinde duruyor.
Kadınların ve kızların teessürlerde 
•eşen hava içinde ne hazinedar 
he de diğer kızlar altınlara e! 
aeden bekleşlyorlar. Padişah bu 
mi susuşu bir müddet seyrediyor. 
x AMülftzlzin validesi Pertevnlyal 
* oı çağırarak ona da biraderine 
■u gibi nasihatlerde bulunuyor 
yitin serpmek resminin İcrasın) 
Sisinden istiyor. Pertevnlyal Ka- 
da teessür ve telâş içindedir, bu 
feyi göremeyince kızlardan biri 
torbalara daldırıp Abdülme-iMIn 
yram bahşişlerini büyük sofaya 
.eye başlıyor. (Lâkin ne alan var, 
.apan var, kadınlar gibi hep ea- 
lerl dahi yeis ve hayret İstilâ et- 
¿le mütehayyırane bakıp durmuş- 
1ı. Elhasıl bu sene sarayı tınma­
ca merasim yerine bir büyük ma- 
( edilmiştir.)
m bayramdan sonra kadınlar hep 
saydılar ve bir gün beklenen 
Abdülmecidi Dolmabahçe sa- 
•n Roğaziçine bakan, tavanları 
l ı  bir odasında kolaylıkla bııldu. 
.ayda yeni bir devir başlamış 
oluyordu. Sabah erkenden Dolmabah­
çeye gelen Serasker Riza paşa. Sadrı- 
âzamın hali nezîde bulunan Padişa­
hın yanma sokulmamasını İstemişti. 
Fakat daha evvel sarayın ve etrafmır. 
kumandası Namık paşaya verilmiş 
bulunduğundan Seraskerin bu tembi­
hinin bir faydası olmadı.
Sadnâzam Kıbrıslı Mehmet paşa 
Mabeyne gelir gelmez İçeri alınmış ve 
Padişahın son dakikalarını yaşadığı 
odada Sadnâzamla, Kaptanı derya 
damat Mehmet Ali paşa ve Serasker 
buluşmuşlardı.
Padişah ruhunu teslim eder etmez, 
üç vezir cenaze odasının kapısında 
Hasip paşayı bırakıp birlikte Abdiiı- 
ftziz efendinin dairesine gittiler. Ka­
palı bulunan kapıyı çalmaya başladı­
lar. Kaptanı derya Mehmet Ali pasa 
telâş içinde (Kapıyı kırmız) diye ba­
ğırıyordu. (D
Biraz sonra kapı açıklığı vakit üç 
paşa yeni hükümdarı sakosunıı giy­
miş bir halde merdiven başında hazır 
buldular.
Sadrıâzanı Kıbrıslı Mehmet paşa 
(Efendimiz başınız sağ olsun, birade­
riniz vefat etti, taht ve saltanat teş­
rifinize muntazırdır, buyurun) dedi. 
Abdülâziz (Vah, birader vefat etti mİ? 
Ne vakit vefat etti?) diye ağlamaya 
başladı. Sadnâzam derhal su getirip 
İçirmekle biraz açıldı.
Yeni hükümdarın ilk teessürü dağı­
lınca ne yapılmak lâzım geldiğini ve­
zirlerden sonra. Onlar kendisini (Da- 
İrel hümayuna) davet ettiler. Sultan 
Aziz paşalarla yürümeye başlayınca 
Pertevnlyal Kadın telâşla arkalann- 
dan (Aman oğlumu almayınız, bana 
bırakınız) diye bağırıyordu. (2)
Paşalar yeni Hükümdarı (Dairel 
hümayuna) getirip biraz oturttular 
ve kayıklar hazırlandığı vakit keniıi- 
sile beraber (sandalı hümayuna) bi­
nerek Topkapı sarayına geçtiler.
Diğer taraftan Abdümecidin ölümü 
ve Abdülâzlzin cülûs edeceği İstan- 
bulda bulunan vükelâya tezkerelerle
r Y azan  :
HALÛK Y. ŞEHSUVAROĞLU
----------- — I — -------- 1
bildirilmişti. Vükelânın bir kısmı da 
Bofaziçinde bulunuyordu. Hepsinin 
gelişine kadar Sultan Aziz, Topkapı 
sarayında bir odada lstirahate çekildi. 
Pertevnlyal Kadın bu müddet içinde 
endişe ve telâşını yenemlyerek oğ’ u- 
nun arkasından Topkapı sarayına 
gitmiş ve istirahat odasında kendisini 
görerek rahatlamıştı.
O gün vükelâ vapuru mûtat saatin­
de Emirgândan kalktı. Bu vapurda 
bulunanlardan Cevdet paşa vaziyeti 
şu şekilde anlatıyor;
(Vükelâ vapuruna raklben İstaııbu- 
la inerken Sarayı hümayun önünde 
karakol sandallarının görülmesi mu­
cibi tefekkür olup Âli paşanın rengi 
ruyü attı. Daha aşağı irildikte uzak 
tan Topkapı sarayı sahilinde saltanat 
kayıklarının seçilmesi ve biraz daha 
gidildikte asker dizilmiş olduğunun 
görülmesi bize vaziyeti hali anlattı. 
Bunun üzerine cümleyi hayret istilâ 
etti. Yalı köşküne yanaşıidıkta teşri­
fatçılar tarafından kubbe altına gidi­
leceği haber verildi. Hemen kubbe al­
tına varıldı, muayedelerde olduğu gibi 
Babüsaade pişgâhinde tahtı hüma­
yun kuruldu. Saat altıyı beş altı da­
kika geçe (3) Abdülâziz efendi haz­
retleri câlisi tahtı ftît Oidu ) (4)
Sultan Aziz biatten sonra Dolma­
bahçe sarayına dönerek Abdümecidin 
oğullarını huzuruna davet etti. Hep­
sine birden (Size bir veçhile sıkıntı 
çektirmem, pederinizin zamanında 
ben nasıl gezdi isem, siz de öylece 
Padişahzadeliğe yakışacak surette 
gezmensiniz, cuma günleri İstediğiniz 
camiye gidip namaz kılınız, sair günler 
okuyup yazınız) dedikten sonra Mu­
rat efendiye dönüp (Benden sonra 
bu tahta sen geçeceksin, çalışıp kesbii 
terbiye ve malûmat etmelisin) demiş 
ve bu sırada kendi oğlu olup o tarihe 
kadar resmen gizli tutulmuş olan beş 
yaşındaki Yusuf İzzettin efendiyi ge­
tirtip kardeşinin oğullarının ellerini 
öptürtmüş ve küçük şehzadeyi onların 
alt taraflarına geçirterek (Bu da sîz­
dendir, merhum efendimiz de bilirdi, 
buna da bakıverin) demişti. (5)
Bu görüşmelerden sonra sarayda 
yeni daire taksimleri yapılmıştı. Veli­
aht Aziz efendi dairesi Murat efendi 
İle Abdülhamit efendilere verilmiş 
ve Veliaht vapuru da Murat efeııdive 
tahsis olunmuştu.
Dolmabahçe sarayında en uzun 
oturmuş bulunan Hükümdar Abdtil- 
âzizdlr. Yeni Çırağan ve Beylerbeyi 
saraylarmı İnşa ettirmiş olmasına 
rağmen bu sarayda oturmayı ihtiyar 
etmişti.
Şimdi Mabeyinden itibaren ömrü 
asra yaklaşan binanın salonlarını ve 
odalarını bu devrin tarihini düşüne­
rek dolaşıyoruz. (Sefirler kabul salo­
nunda) insan, zayif yüzü ile, İnce 
uzun boyu ile İngiliz sefiri (Sir Hanri 
Bulver) 1 hayal ediyor.
Sefir bu salonda Abdülâzlzin cü.û- 
sunu tebrik ederken bir nutuk söyle­
mişti. Nutkunda Türk - İngiliz dost­
luğunun eskiliğinden bahsediyor, ka­
ra, deniz kuvvetlerimizin tekemmülü 
arzusunda olduğunu ve mülki terak­
kiler hususunda da kudret sarfoluna- 
cağım (bir lisanı ihtiram ile) bildi­
riyordu.
Sefir cülûs tebrikine geldiği vakit 
büyük bir rahatcizbkt.cn yeni kalk­
mıştı. Esasen zayıf bünyeli olması da 
nazarı dikkate alınarak paşa dairesi 
yolundan bahçeyi yaya geçmesi doğ­
ru görülmedi ve Padişah İngiliz el­
çisinin beş çiftesiyle geldiğinde ken­
disine mahsus saltanat, kapısından 
içeri alınmasını irade etti.
Bitmedi
(1) Kaptanıderya damat Mehmet 
Ali paşa bu hareketleriyle Sadrâzam­
la, Seraskere oyun hazırlıyordu. Ni­
tekim sonradan Sadrâzam ve Seras­
ker Murat efendi tarafına gidecek­
lerdi, onları ben çevirdim dediğini 
Cevdet paşa Tezakirde zikrediyor.
(2) Daha evvel Murat efendinin 
tahta geçirileceği haberleri çıkarıldığı 
İçin Pertevnlyal Valide Sultan kork­
muş ve paşalar gelip oğlunu aldıkla­
rında Murat efendi Padişah oldu, 
Abdülâzizi de tevkif edip götürüyor­
lar zannetmiş.
(3) Alaturka saat.
(4) Cevdet paşanın neşredilmemiş 
hâtıraları.
(5) Cevdet paşa eski şehzadelerin 
vaziyetini naklederken Yusuf İzzed- 
dln efendinin gizli doğup büyütül­
mesini de anlatmaktadır; (Filasıî 
şehzadeler kafeste mevkuf olarak bir 
mahalle çıkıp gezemezlerken Abdül­
mecit han hazretleri biraderine müs- 
takilen daire verip serbes olarak 
gezmesine ruhsat vermişti, bu usulü 
haseneden şimdi kendi şehzadeleri 
dahi müstefit olmuşlardır. Ve şehza­
deler teehhül edemedikleri cihette ço-
«MMiııiMiıııııımıiHiımtıııiHtmımifiııııiMiıııııufiıııııiHiııit
cukları olamazdı. Halbuki Abdülâziz 
hanın efendiliğinde odalığından mü­
şarünileyh Yusuf İzzeddin erendi te­
vellüt edip egerçi kendi onu Eyiif 
tarafında gizleyip ve tiraz mürurun 
da sarayı hümayuna getüıüp kö’ ı 
diyerek kendi dairesinde terbiye ev 
lerdi. Saray halkı dahi onu köle bi­
lirdi. Lâkin Abdülmecit han hazret­
leri heyeti ha Te vakıf olduğu halde 
tecahül ederdi, Abdülâziz han haz­
retleri bu kere cülûsunds ber minval, 
meşruh anı blraderzadeterine İbraz 
etmiştir. Badehu Babıâliye bir kıta 
hattı hümayun İrsaliyle Hânı keyfi­
yet buyurmuştur.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Bir sarayın tarihi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository