Taha Toros Arşivi, Dosya No: 242-Ali Kemal-Zeki-Sinan Kuneral

Balkı, Şakir

Istanbul Sehir University Repository

CUMHURİYET DERGİ
Ayağını dışarı 
atar atmaz 
kalabalığı gördü. 
Geri dönmek 
istedi; gizli eller 
demir kapıyı 
yüzüne kapattı. 
Halk ona hücum 
etti, ayağına ip 
bağlamışlardı... 
Ali Kemal’in 
son günleri...
Linç edilen 
başyazar...
ŞAKIR BALKI
ŞairNedim’in, O. Veli’nin ve Y. Kemal’in 
İstanbul’u çok çalkantılı, çok vurucu bir hı­
yanet denizi içinde soluk alıp vermekteydi. 
İstanbul halkı bu hıyanet denizi içinde, her 
günün şafağında, “İşgal İstanbul'unun o 
karanlık/bulanık havasıyla karşılaşıyordu. 
Te v fık Fikret ’ in o “ S is ” i hâlâ De rsaadet ’ in 
üzerindeydi çünkü. İşgalcilerin o dayanıl­
maz ağırlıkları ve yerli işbirlikçilerin heze­
yanları sürüp gidiyordu. İstanbul’un o “ma­
kûs” talihi henüz yenilmemişti. Ankara’ya 
karşı olanlar hâlâ “düş” arenasında dans 
ediyorlardı.
Peyam-ı Sabah gazetesinde (31 Mart 
1920) şu satırlar yer alıyordu: “Kuvay-ı Mil- 
liye’ye aldanmayınız. Bolşeviklerin kafası­
nı taşıyan yurtsuz serserilerdir.”
Ünlü başyazar, o gün Beyoğ- 
îu’nda Cercle d’orient’in (Büyük 
Kulüp) altındaki bir berberde tıraş 
olurken; Cem’i Bey, Serkomiser 
Mazlum Bey, gizli polis memurla­
rından Mehmet ve Emin Bey Terin, 
kendisini yaka paça tutııklay acakla- 
nnın acaba farkında mıydı? O gece 
başını yastığa koyduktan sonra, sa­
bahın alacasına dek, kimi düşler 
görmüş müydü? Çanların artık ken­
disi için çalacağım duyumsamış 
mıydı? Yazgısının onu nerelere sü­
rükleyeceğini ve nelerle karşılaşa­
cağım acaba algılayabilmiş miydi?
Ama artık ne olursa olsun, çanlar 
onun için çalıyordu.
Ünlü başyazan önce yakaladı 1ar; 
sonra da ellerinden kaçırdılar. Be­
yoğlu ’ nda bir koşuşturmadır başla­
mıştı. Sonuç olarak, onu yakalama­
yı başarmışlardı. Kendisini bir oto­
mobile koydular ve Beyoğlu’ndan 
Tophane’ye doğru yola koyuldular.
O gün 5 Kasım 1922’yi gösteri­
yordu takvim yaprakları. Onu bir
deniz motoruna aldılar. Bu deniz motoru, 
Mülazim Cevat Bey’in kaptanlığında yola 
çıktı. Ama nereye doğru? Acayip yolculuk­
tan sonra, İzmit’e ulaştılar.
Başyazar Ali Kemal’in yakalanıp kaçırıl­
ması, bir korku ırmağı oluşturmuştu îstan- 
bul’da. Buna bir panik havası demek de 
mümkündü. Çünkü artık her şey değişmeye 
başlamıştı. İstanbul; Ankara ve TBMM ’nin 
emrine geçmişti. O korku yeli “ Saray’Yda 
derinden etkilemişti. Kimi politikacılar ve 
yazarlar da ürkmüşlerdi. Ali Kemal’inyaka- 
lanmış olduğunun haberini alan Mihran 
Efendi, “ Sabah’Yn o son sayısını çıkarmış 
ve ertesi günü de ülkeyi terk etmişti. O öteki­
ler de, (Refik Halit Karay, Refi (Cevat Ulu- 
nay) bu yazarlar da bir yerlere sığınmışlardı.
Kent, 28 Haziran 1921 günü düşman işga­
linin o ağır baskısından henüz kurtulmuştu. 
Kurtuluşdan hemen önce de, akıl dışı bir kat- 
liama tanık olmuştu. Katliamın ağıtları ve 
acılan hâlâ sürüp giderken, biryıl sonra kent 
halkı, acı ile sevinci bir arada yaşamıştı.
Takvim yaprakları 17 Haziran 1922’yi 
işaret ederken, Gazi Mustafa Kemal Paşa 
kenti onurlandırmıştı. Gazi’yi istasyonda İz­
mit Kumandam Hüseyin Bey ile Belediye 
Başkanı Abidin Bey (Aral) ve diğer erkan 
karşılamıştı. Bu yüzdendir ki kent halkın; o 
“gün”, o ağıtlannı/acılannı unutarak, bir se­
vinç rüzgân içinde bulmuştu kendisini. Ga­
zi Paşa o gün, ya da ertesi gün Fransız yazar 
Glaude Farrere’i kabul edecekti, onunla bir­
likte yemek yiyecek ve konuşacaktı. Bu ye­
mekli sohbet toplantısı ve görüşmesi, 
“Köşk”ün denize nazır bahçesinde, çam 
ağaçlan, çiçeklerle bezeli mekânında ger­
çekleşmişti. Gazi Mustafa Kemal’in kente 
onur verişi, kent halkını derinden etkilemiş­
ti. Halk, yüksek bir moral bulmuştu.
Bu mutlu günün esintileri sürüp giderken, 
kent insanı, beklenmedik bir olayla karşı 
karşıya gelir. Beş ya da altı ay sonra, söz ko­
nusu köşk, bir başka konuğa evsahipliği ya­
par. 6 Kasım 1922 günü, Damat Ferit hükü­
metinin ünlü M aarif ve Dahiliye Nazırı Ali 
Kemal bu köşkün konuğu olur.
Beyoğlu’nda tutuklanmıştı...
Onu İstanbul’dan İzmit’e getirmiş olan de­
niz motoru Tersane İskelesi’ne yanaşmış, 
buradan da büyük bir gizlilik içinde çarşıda­
ki inzibat Karakolu’na getirilmiş; karakol­
dan alınıp hemen Köşk’e çıkarılmıştı. Bu 
çok kısa süreler dahilinde olup bitenler o 
denli gizli tutulduğu halde, kimi fısıldaşma- 
lan; Ali Kemal’in Beyoğlu’nda tutuklanıp 
kente getirilmiş olduğunu duyurmaya yet­
mişti. Bu zaman akışı içinde de Ali Kemal, 
acı bir gerçekle karşılaşmış, kendisini Sakal­
lı Nurettin Paşa’nın huzurunda bulmuştu!
Kader ağlarını mı örüyordu? Bu karşılaş­
ma, her iki taraf için akla ve hayale gelmeye­
cek bir durumdu. Soğuk ve buruk. Ama ne 
var ki, başyazarın kişiliği ve kimliği ortaday­
dı. Onun yaşamı kimi ruhsal ve düşünsel çe­
lişkilerle yüklüydü. Kaleminden akan o kin 
ırmağı, siyasal yaşamını oluşturan tezatlar 
onun fotoğrafını oluşturmuştu. Saray’a bağ­
lıydı. Jön T ürklere ve ittihat Terakki ’ ye düş­
mandı. Gün ve umur görmesine karşın, ru­
hunu ve düşüncelerini oluşturan o “fikr-i sa- 
bit’Tiği, belki de onun geleceğini, yazgısını 
oluşturmuştu. Yazılan ve sözleriyle, Ulusal 
Kurtuluş hareketine karşı koymuş, Türk hal­
kının moralini bozmuştu. O, Mütareke îs- 
tanbulu’nun bulanık suyunda kulaç atan 
adamdı. Tipik bir işbirlikçiydi.
Başyazar yorgun ve şaşkın gözüküyordu. 
Köşk’ün batı yakasına bakan küçük bir oda­
sında idiler. Gözler ve bakışlar, kimi kuşku 
ve tedirginlikleri yansıtıyordu. Odada üç ki­
şiydiler, belki de dört. Nurettin Paşa, Ali Ke­
mal ve Necip Ali Bey (Küçüka). Necip Ali 
Bey, Türk Devrim Tarihi’nde yer etmiş üç 
“Ali’Terden biriydi. Kel Ali (Çetinkaya), 
Kılıç Ali ve Necip Ali. O kasvetli atmosfer­
de Necip Ali Bey, Paşa’nın sorularıyla Ali 
Kemal’in yanıtlannı elindeki küçük deftere 
geçirmekteydi. Rahmi Apak, “Yetmişlik Bir 
Subayın Anıları ”nda bu olayı şöyle değer­
lendirmişti: “Yüzbaşı Sait’i çağırttım. ‘Pa- 
şa’nın yanına git. Sana önemli bir emir vere­
cekmiş,’ dedim. Ben, Paşa’nın emrini ver­
mek istemiyordum. Kel Sait, tertibatını al­
mak üzere gitti. Necip Ali hiçbir şeyden ha­
beri olmaksızın notlannı alıyordu.”
O soruların ve yanıtların içeriği hiçbir za­
man gün yüzüne çıkmayacaktı. Çünkü, Ne­
cip Ali ’ nin bu defteri İzmit’te kaybolmuştu.
Ali Kemal’in oğlu Zeki Kuneralp..
ALİ KEMAL /  Laroussetan
Mülkiye Mektebi’de okudu. Paris ve 
Cenevre’de kaldı. Cenevre’de gördüğü 
öğrenci derneklerinin bir benzerini kurmaya 
girişince kovuşturmaya uğradı. Halep’e 
vilayet maiyetine memur olarak sürüldü . 
Halep Idadisi’nde Fransızca ve edebiyat 
dersleri verdi llm-i ahlak adlı ders kitabını, 
Bir safha-i şebab adlı romanını yayımladı. 
Yeniden Avrupa’ya gitti Paris’te Siyasal 
Bilimler okudu. İkdam gazetesine Paris’ten 
haftalık yazılar yazdı. Yazıları sarayca 
yasaklandı. Mısır’a gitti. Meşrutiyet’le 
İstanbul’a döndü. Ikdam’a başyazar oldu. 
Mülkiye’de Darülfünun'da hocalık yaptı. 
Hürriyet va İtilaf Fırkası’na girdi. İttihat ve 
Terakki’ye eleştirileri dolayısıyla 31 Mart’tan 
sonra Paris’e kaçtı. Yönetim değişince 
döndü. Peyam gazetesini yayımlamaya 
başladı. Ancak gazetesi kapatıldı, yazı 
yazması yasaklandı. Damat Ferit Paşa 
kabinelerinde maarif ve dahiliye 
nazırlıklarında bulundu.
26 MAYIS 2002. SAYI 844
Bu kayboluşun da ilginç bir hikâyesi vardır.
II. Meşrutiyet günlerinde Denizli’den İz­
m it’e bir polis memuru atanır. Necip Ali Bey 
de yıllar sonra yedek subay olarak İzmit’e ge­
lir ve “ Radif Kışlası ” nda göreve başlar. Necip 
Ali İzmit’ e atanınca, Denizli ’deki babası ona 
bir mektup yazar ve der ki, “Benim Deniz­
li ’den İzmit’e atanmış olan çok samimi bir po­
lis arkadaşım var. Onlara uğra ve benim sela­
mımı söyle. Çünkü o dost kişi bizim hemşeri- 
miz olur.” Mektubun meali böyledir. Necip 
Bey, bu aileye gidip gelmeye başlar. Hukukçu 
yedek teğmen Necip Ali, Ali Kemal olayının 
ardından, onlara gelir ve cebinden bir defter 
çıkarır. Polis Kazım Bey’e uzatır. “Aman” di­
ye konuşur sonra, “bu defterin içinde Ali Ke­
mal ’in ifadesi var. Defter sizde muhafaza edil­
sin. Çünkü şu günlerde bizim kışla çok karı­
şık. Birinin eline geçer diye korkuyorum. Gü­
nü gelince alırım.”
Bu tür konuşmalar sürüp giderken, Polis 
memurunun oğlu da onların yanındaydı. Son­
raları İzmit’te “ Foto Ekrem” olarak anılacak 
olan bu kişi, odefteri yıllar boyu sakladı. Kimi 
yerlerine de göz attı. Ekrem Önsoy (1905- 
1988), günün birinde bu defteri gün yüzüne 
çıkarmak için aradı, ama, bir türlü bulamadı. 
Bu defter, bir ev taşınması sırasından, kimi ki­
taplarla birlikte, o denli özenle korunduğu 
halde yitip gitmişti.
Eğer bu defter yitmeyip de gün yüzüne çı­
karılmış olsaydı, o günlerde, 1. Ordu ya da İz­
mit Kumandanı olan Nurettin Paşa Ali Ke­
mal’e neler sordu; Ali Kemal de kendisine ne 
yanıtlarverdi? Onları öğrenmiş bulunacaktık. 
Kimi söylemler de somutluk kazanmış olacak 
ve tarihe mal edilecekti.
Başyazarın İzmit’te oluşu ve Köşk’te, Nu­
rettin Paşa’nın huzurunda bulunuşu, artık su 
yüzüne çıkmıştı. Bu yüzden de heyecan do­
ruk noktasına ulaşmıştı. Heyecanlı olan halk 
o denli de sessizdi. Kimi konuşmalar yapıl­
mış olsa da, duygularını asla dışarı yansıtmı­
yorlardı. Belki de tek istekleri, Ali Kemal’i 
yakından görmek ve görebilmekti.
Yüksek duvarların o demir kapısı açıldı, Ali 
Kemal küçük bir müfreze eşliğinde kapıya 
doğru yürüdü. Demir kapıdan dışarı ayağını 
atar atmaz, yoğun bir kalabalığı karşısında
görünce irkildi ve gerisin geriye dönmek iste­
di. Ama kimi gizli eller o demir kapıyı onun 
yüzüne kapattılar. Ve o istenmeyen olay da 
vukua gelir. Başyazar, o suskun ve birden pat­
layan “öfke”nin içinde bulmuştu kendisini.
Nurettin Paşa, onu sorgularken “Sizin hak­
kınızda Büyük Millet Meclisi ’nin gıyabî bir 
hükmü vardı. Bu hükmü, sizin yüzünüze bil­
dirmeleri için karşısındaki mahkemeye gidi­
niz” demişti. “Karşımdan çıktı. Kapıdan çı­
karken halk hücum etmiş,'cezasını vermiş 
(....) Pencereden baktım, ayağına ip bağla­
11
mışlar, sürüyorlar.”
Ama çok büyük bir yanılgı ve aymazlıktır 
ki, karşıda mahkeme filan yoktur; “gazap 
üzümleri” vardır.
Alınyazısı, bir insanın yaşamının hikâyesi­
dir belki de. Bir üçgendir o, doğmak/yaşa- 
mak/ölmek. Onun gömütü günümüze değin 
hep giz kalmıştır. Gömülmüştür ama nereye 
gömüldüğü bilinmemektedir. Bir görgü tanı­
ğına göre, Ali Kemal ’in demiryolu köprüsü­
nün üzerinde asılı duran bedenini buradan 
alırlar ve bir arabaya koyarlar; akşamın alaca­
sında, buradan bir “meçhule” götürürler. Acı 
bir durumdur ki onu mezarlığa gömmezler.
Bundan kırk küsur yıl önce, İzmit’te çıkan 
bir yerel gazetede “Ali Kemal ’ in mezarı bu­
lundu” diye bir haber çıkmıştı. Hatta bu ha­
ber, “Vatan” gazetesinin sayfalarına da taşın­
mıştı. “ İzmit’te linç edilerek öldürülen Ali 
Kemal’ in mezarı bulundu.” (C.Y. Baykal,21 
Ocak 1959) Oysa ortada “somut” bir durum 
yoktu; hayal ürünü kimi yazılar vardı.
Kuneralp’in babasıydı...
Ünlü Büyükelçilerimizden Zeki Kune­
ralp’in babası olan Ali Kemal iyi bir eğitim 
görmüştü. Başyazarlık yapmış, politikaya 
atılmış, nazır (bakan) olmuştu. Ama onun ai­
lesindeki o “Saray” aşkı ve hilafetçi özlemi, 
onun yetişmesinde, kimlik kazanmasında bü­
yük bir etken olmuştu. FalihRıfkı Atay onun 
için, “ Satılmış bir adam değilse de kaybol- 
muşbiradamdı” demişti.
Ruh ile beden. Belki de o daha önce, “ Mü­
tareke İstanbul’’unun o hıyanet ve kozmopo­
lit denizinde kaybolmuştu; ne yazık ki, meza­
rıyla birlikte hem de.
Taha Toros Arşivi


Linç edilen başyazar...

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/173194/3/001514279006.pdf

Linç edilen başyazar...

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository