Taha Toros Arşivi, Dosya No: 95-Reşat Nuri Güntekin.



Not: Gazetenin "Işıldak ve Yelpaze" köşesinde yayımlanmıştır

Birkiye, Atilla

Istanbul Sehir University Repository

// ' % 9 SAYFA13
IŞILDAK VE YELPAZE
ATILLA BİRKİYE
Reşat Nuri ve 'Yeşil Gece'
9 9
Reşat Nuri Güntekin, “Çalıkuşu”  müzikaliyle birazcık 
da olsa “edebiyat gündemimize" geldi. Bu tür “vesile”- 
lerle Reşat Nuri gibi klasiklerimizi anımsamak, yapıtları­
na ilişkin değerlendirmeler yapmak özellikle de “yeni 
kuşaklar "a iletmek, öğretmek ve okutmak açısından 
önemli.
Reşat Nuri’nin yaşadığımız şu günler açısından da 
anımsanması, yeniden okunması gereken bir yapıtı da 
Yeşil Gece adlı romanı. Yeşil Gece, 1900’lü yılların ba­
şından cumhuriyetin ilk yıllarına kadar uzanıyor. Bir 
yanda şeriat istemiyle ayaklanmaya hazır, başını “ule­
ma sınıfı”nın çektiği “ Yeşil Ordu”  ve her türlü madra­
bazlıkları; öte yanda medrese eğitimi sırasında dini si­
yasi erk için alet eden softaların arasından “bilinçle­
nerek”  ayrılıp ilkokul öğretmeni olan Şahin Etendi’nin 
bir ‘aydınlanma” savaşımı.
Reşat Nuri, bir Anadolu mekanında -Sarıova Sancağı- 
canalıcı bir toplumsal soruna yönelerek bir tez romanı 
yazmış. Romanın konusu günümüzü oldukça ilgilendiri­
yor. Reşat Nuri’nin yaklaşık doksan yıl öncesinde odak- 
laştırdığı bir sorun, ne yazık ki günümüzde de gündem­
de. Evet, ne yazık ki 21. yüzyıla girmek üzereyken, şeriat 
istemiyle toplumu daha da geriye götürmeyi -her darbe 
sonrası biraz daha ‘geriye’ gidiyoruz- isteyenler “arttık­
ça”  bu tür yapıtlar, ebedi değerinin dışında da önem ka­
zanıyor. Bu bakımdan okunması gereken -ya da yeni­
den okunması gereken- bir roman Yeşil Gece.
Reşat Nuri, Yeşil Gece’yi (1928) yazdığı yıllarda bir 
yandan da Zola’nın Gerçek (Hakikat, 1929) romanını çe­
viriyor. Gerçek’teki papazlar ve papaz okulları ile Yeşil 
Gece’deki sarıklılar ve medreselerin toplum içindeki 
olumsuzlukları benzerlik taşıyor. Bir başka benzerlik de 
ünlü Dreyfus Davası’ndaki Zola’nın etkinliği ile Şahin 
Efendi’nin, Kelami Baba Medresesi’ni kundaklamakla 
suçlanan Fransızca öğretmeni Mehmet Nihat Efendi’yi 
aklama savaşımı ve gerçeği ortaya çıkarışı.
Reşat Nuri’yi yalnızca Çalıkuşu ve Yeşil Gece ile bı­
rakmamak, öteki yapıtlarının arasında da küçük bir gezi­
ye çıkmak gerekir: Dudaktan Kalbe, Acımak, Damga, 
Yaprak Dökümü, Akşam Güneşi, Miskinler Tekkesi vb.
Reşa Nuri’yi ve benzeri klasikleri okurken gündeme 
gelen önemli bir sorun da yeni basımlarının hazırlanışı. 
Öyle ya, bu tür yazarların yeni basımlarını okura en iyi 
biçimde sunmak gerekir. Ne yazık ki tüm yapıtlarını ya­
yımlayan İnkılap Kitabevi bu özeni göstermemiş.
Yeşil Gece nin on ikinci basımında (1993) birçok hata 
(yanlış) var. Şapkalar gelişigüzel konmuş, sözcüklerin 
eski yazılış biçimleri tutarsız olarak değiştirilmiş. Birkaç 
dizgi yanlışına örnek: Bizar, “biraz” (7); yol, “yok”  (13);' 
ve, “b ir " (28); saadetlerin, “saatlerin” (44); gaye-i hayal, 
“hayat gailesi”  (45) olmuş. Bir iki tane de önemli atlama 
var. Sayfa 23’te ve 38’de birer cümle, 37’de de bir sözcük 
atlanmış. Sayfa 33’te anlamı etkileyen çok önemli bir 
dizgi hatası var. Sayfanın sondan bir önceki paragrafı­
nın ilk cümlesi şöyle: “O zamana kadar bütün medrese- 
ciler gibi Şahin Efendi’nin amcası da ’Maddiyun’ id i.”  
Buradaki “amcası” sözcüğü “umacısı” olacak.
(Tüm bu hata ve yanlışlara ilk 45 sayfada rastlayınca 
biz de yeni okumamızı dağılmasın diye el sürmek iste­
mediğimiz, Mithat Sadullah Sander’in gözden geçirdiği 
inkılap ve Aka Kitabevleri’nin yayımladığı 1963 yılındaki 
“yeni ikinci basılış” ından yaptık.)
Bir başka sorun da kitabın kapağı. 1993 basımının ka­
pağında, birbirlerine sarılmış bir kadın ile bir erkek ve 
elleri makineli tüfekli askerlerin yer aldığı bir resim var. 
Romanda herhangi bir aşk öyküsü yok. Herhangi bir ka- 
dın-erkek ilişkisi yer almıyor. Askerler de giysi ve silah­
larıyla İkinci Dünya Savaşı’na ait.
insan bu kitabı eline alıp kapağını görünce küçük dilini 
yutabilir. Belli ki yayınevi salt ticari bir amaçla bir “çok- 
satar" kapağı yapmaya çalışmış. Böylesine özensiz ve 
garip kapaklı bir kitapla Reşat Nuri’yi okurlara sunmak, 
tek sözcükle ayıp ve büyük bir saygısızlık.
Pekiyi, Reşat Nuri’nin kalıtçıları bu duruma ne diyor? 
Umarız en kısa zamanda Reşat Nuri’nin yapıtları hatasız 
ve özenli bir biçimde yayımlanır.
Taha Toros Arşivi


Reşat Nuri ve 'Yeşil gece'

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository