Taha Toros Arşivi, Dosya No: 240-240/A-Süleyman Nazi

Göçgün, Önder

Istanbul Sehir University Repository

"1 71
Türk Edebiyatı ARA L IK
Doç. Dr. Önder Göçgün
Süleyman 
Nazif in hususi 
hayatına dair 
bazı yeni tesbitler
Süleyman Nazif
Edebiyat dünyasında eserler ka­dar, edibler ve onların, edebî şah­s iye tle r in in  teşekkü lünde mühim rol oynadığına inandığımız 
aile ve yakın çevreleri, irsiyet özellik­
leri, çoğu zaman diğer insanlardan 
farklılık arz eden günlük yaşayışları, 
hayat ve hâdiseler karşısındaki deği­
şik tavırları, tepkileri, davranış şekil­
leri dikkate değer bir yer tutar.
İşte bütün bunlardan hareketle 
Süleyman Nazif’e baktığımızda, 
renkli bir dünyasının olduğunu görü­
rüz. Bilhassa, keskin zekâsı ile üstün 
mizah kudretini birleştirebilm iş 
olması, O’nun asıl cephesini teşkil 
eder. Bu durum, şairimizin karşılaş­
tığı çeşitli olaylarda daha da açıklık 
kazanır. Ayrıca; mertlik, cesaret, 
fedakârlık, vefâkârlık, idealistlik, 
cömertlik v.s... gibi asil duygular, 
kendisiyle ayrılmaz bir bütünlük 
meydana getirmişlerdir. Nitekim, 
Ahrrcd Kabaklı Hocamız’ın: “Müs­
tesna Bir Karakter Abidesi” başlığı 
altında:
“Fazilet gibi marifetleri deecdâd- 
dan mevrustur. (....) Süleyman Nazif; 
psikologların (zekâ) ve (his) tipi diye 
ayırdıkları iki zıt mizacı nefsinde 
cemetmiştir. Böyleleri için idealistlik, 
sanki psikolojik bir zarurettir. (..) 
Süleyman Nazif’in itidal tanımayan 
mizacı, sanatında pek çok zem ve 
biraz da medih şeklinde tezahür 
eder. O bir fikri, bir millet veya şahsı 
ekseriya ya yerlere geçirtir; yahut 
göklere çıkarır. (...) Süleyman Na;
N.Kemâl ve Suavi’den sonra, dos.~ 
Akif’le beraber, İslâm âleminin avu­
katlığını deruhte etmiştir. Büyük 
İmparatorluğumuzun yıkım devrine 
rastlayan hayatında, elimizden cebren 
alınan her toprak parçası, ayrı ayrı 
O'nu ağlatmıştır.” (Hareket, Mart- 
1949) dediği “Dâüssıla” şâiri için, 
Hıfzı Tevfik Bey de; AbdülhakHâmid 
dolayısıyle kaleme aldığı eserinde,
O’nun mertliğini sergileyen şu hâtı­
rasını nakleder:
“Süleyman Nazif’e, Beyoğlu’nda 
rastlamıştım. Malta geceleri şâiri, 
henüz Maita menfasından (sürgün 
yerinden) dönmüş bulunuyordu. 
Yüzünde yorgunluğun çizgileri daha 
derinleşmiş, sakalındaki beyazlar bir 
hayli çoğalmıştı. Esmer tenini çerçe­
veleyen bu beyazlar, yüzüne esrâ- 
rengiz bir mâna veriyordu.
Beni bir pastacı dükkânına dâvet 
etti. Birer kahve içtik. Sonra Malta 
menkıbelerini anlattı. Oradaki esâret 
arkadaşlarına ait hikâyeler söyledi.
Zavallı Nazif, bu hikâyeleri söy­
lerken bazen gülüyor, bazen içleni­
yor, bazen de hırslanıyordu. (....)
Çıkmak üzere iken garsona veri­
lecek para için çantamı çıkardım. 
Süleyman Nazif, hayretle yüzüme 
baktı:
— Şart âdetinde, büyükler 
yanında küçükler para vermezi..
A RA L IK 47
dedi.
Ben mahçup oldum. O portföyü­
nün kıvrımları arasına sıkışan tek lira­
sını garsona uzattı. (Hâmid’in Son 
Yılları ve Son Şiirleri, İst. 1949). 
□ □ □ □ □
En sıkıntılı anında, en dar 
gününde bile cömertliğin ve asâletin 
bu kabil örneklerini sergilemesini 
bilen merhum Nazif için; yakın arka­
daşı, dostu, hemşehrisi merhum 
Adliye Müftisi Abdulah İlmî Bey’in 
oğlu, Behzat Ülgen Beyefendi 
geçenlerde kendisin i ziyarete 
gittiğimde;
“Efendim, merhum Nazîf Bey 
içün bazı intibâlarımı ve bizzat şahidi 
olduğum hâdisâtı nakletmeyi, Edebi­
yat târihimize karşı ifâsı elzem bir 
vazife sayıyorum."
dedikten sonra, şunları söyledi:
“ Süleyman Nazîf, babamın 
samimî arkadaşı idi. Her ikisi de, 
Diyarbekir’in güzide birer evlâdı idi­
ler. Hemen dâima beraber bulunu­
yorlar, fikrî, edebî ve memleket ahvâli 
ile alâkalı sohbetler ediyorlardı. Bu 
itibarla, ben Nazîf Bey’i şahsen tanı­
yorum ve müteaddid defalar, baba­
mın yanında o tok, gür edâlı sesiyle 
konuşmalarını dinlemek bahtiyarlı­
ğına eriştim.
Kanaatimce, Nazîf Bey'in edîb 
olarak yetişmesinde bizzat kendi 
kendisinin gayretlerinin fevkalâde 
rolü olmuştur. Çok çalışkan ve azimli 
bir kimse idi. Aklına koyduğu bir işi, 
ne pahasına olursa olsun muhakkak 
yapmak emelini taşırdı. Hele millî 
meselelerde aslâ tâviz vermeyen, 
kararlı bir tavrı vardı. Kalemini, Türk 
Milleti'nin emrine âmâde kılmak 
arzusundan bir an olsun geri dur­
madı. Türk Edebiyatı'nda büyük bir 
kıymet olarak yetişti ve haklı yerini 
de aldı.
Hususi hayatında sert görünüşlü, 
kat’i tavırlı olmakla beraber çok müş­
fik idi. Lâkin, herkes O’nunla yüz 
yüze, karşı karşıya konuşamazdı. 
Zirâ, herşeyden evvel en küçük bir 
belâgat hatâsını yüze vururdu. Bir 
kelimeyi, bir terkibi yanlış, hatâlı 
telâffuz ettiniz mi, vay hâlinize... 
Demediğini bırakmaz idi. Dolayısıyle; 
Diyarbekir’de de, İstanbul’da da 
benim dâhil olduğum meclislerinde, 
ancak kendi fikrî ve edebî seviye­
sinde olanlar konuşmaya cür’et ede­
bilirler, diğerleri susmayı, dinlemeyi 
münasib görürlerdi. Haddi aşana, 
haddini bildirirdi. Dürüstlüğü, şah- 
siyyetinin ayrılmaz parçası olan hâlis 
bir Türk çocuğu idi. Türk ve Müslü­
man olmayı, en büyük bahtiyarlık
addederdi. Hayatının gâyesini, bu iki 
kelimede idealize etmiş gibiydi. 
Vatanı, milleti, Türklüğü ve imânı için 
her zaman, her yerde ve her vaziyette 
infilâke hazır bir bomba manzarası 
arz ederdi. Bu mevzuiardaki sohbet­
lerinde bile âteşîn bir havaya girer, 
derhal bambaşka bir insan olur, 
çıkardı. Şiirlerindeki yazılarındaki o 
yüksek edâlı üslûbunu, O’nun bu 
ruhî temâyülünde aramak, bence 
yerinde olacaktır.
Bende, babası merhum Said 
Paşa'nın el-yazması Dîvân’ı var idi. 
Bu eser, bana babamdan yâdigâr 
kalmıştı. Said Paşa’nın torunu, Nazîf 
Bey’in de oğlu olan merhum Said 
Bey, bunu benden istedi. Verdim. 
Fakat, bilâhare: “istersen beni öldür, 
lâkin dedemin o Divân’ını geri 
isteme...” diyerek vermedi.
1919 yılında İstanbul’un işgâ- 
lini, Diyarbekir’de büyük bir teessürle 
takip ediyorduk. Nazîf Bey’in, daha 
önce 1918’de Cenâb Şehâbeddin 
Bey’le birlikte kurduğu Hâdisât gaze­
tesinde neşrettiği (Kara Bir Gün) adlı 
son derece vaianoerverâne makâle- 
sinin akisleri, vatanın o günki kötü 
kaderini yakînen bilen bizler üze­
rinde de çok kuvvetli tesirler icrâ etti. 
Diyarbekir’deki muhtelif toplantı­
larda vaziyet müzakere ediliyor, vata­
nın selâmeti içün çâreler düşünülü­
yordu. Süleyman Nazif’in hem 
kalemiyle ve hem de davranışlarıyle 
gösterdiği büyük cesâreti, millî heye­
canı ise, biz Diyarbekirliler içün ayrı 
bir iftihar vesilesi teşkil ediyordu. 
Bütün vatan, O’na medyûn-ı şükran 
(şükran borçlu) idi.
Fransızlar’ın işgalci siyâsetine bu 
kadar kesin tavır takınan şâir, edebi­
yatına ise tam manâsiyle vâkıftı. 
Lâkin bütün bunları, büyük nisbette 
şahsî gayretine borçlu idi. Çok çalış­
ması ve gayret göstermesiyle Fransız 
edebiyatına büyük ünsiyet ve peyda 
etmişti. Bu itibarla, telâkkileri cihe­
tiyle Şark’ı da, Garbı da iyi bilirdi. 
□ □ □ □ □
ölümünden birkaç sene önce idi. 
İstanbul’a gittim. Fâtih'de Millet 
Kütüphânesi'ne uğradım. Ali Emirî 
Efendi’yi ziyaret ettim. Merhum, baba­
mın çok iyi ve yakîn dostu idi. Bana, 
bir kâğıt ile hokka ve kamış kalemi 
vererek, bazı şeyler tahrîr ettirdi. Hat- 
tımı beğendi. “Allah bilir amma, bir 
noktası bile noksan değil." dedi. O 
adamlar, bir noktaya bile ehemmiyet 
verirlerdi. O derece bu işte hassasi­
yet gösterirlerdi. İşte tam o sırada 
Nazîf Bey içeriye girdi. Nazîf mer­
hum, herkese fazla hürmet etmez idi.
Fakat, Ali Emirî merhuma, çok 
hususi bir hörmeti vardı. Sert ve kılıç 
gibi keskin bakışları ile 6anaT)ir âff-ı 
nazar ederek, yanımıza oturdu. Ali 
Emirî Efendi: “Süleyman Nazîf 
Efendi, bak bakalım şu Efendi’ye... 
Kendisini tanıyabilecek misin?” 
dedi. Nazîf Bey'de, şöyle bir döndü. 
Sanki gözlerinden çakan bir ateşle 
bana baktı ve:
— Efendi, öyle bir sual soruyor­
sun ki... Bu, Cemit-paşazâdeler’in 
âilesine benzemiyor. Zaza-zâdeier’e 
de benzetemedim. Pirinççioğullarî 
na. İskenderpaşa-zâdelerie de ben­
zemiyor. Ferdâ-alâ-ferdin bütün 
Diyarbekir’i karşıma almalıyım ki, 
söyleyeyim.
dedi.
Tekrar yüzüme baktı. Nihayet:
— Vallahi baş ve gözleri, gençlik 
devrimdeki bir arkadaşımı andırıyor. 
Adliye Müftisi Abdullah İlmî Bey’e 
benziyor.
deyince, Ali Emirî Efendi:
— Tamaamm... Senin bu bulu­
şun, kerâmeti de asmıştır. İşte bunu 
ancak bir Süleyman Nazîf yapabilirdi. 
Bu keskin zekâ, sana has fcriı 
haslettir.
cevabını verdi.
O zaman ben, derhal ayağa kalk­
tım, kendisine yöneldim. Beni, der­
hal bir işaretiyle durdurdu. Bunun 
üzerine ben de, önce Ali Emirî 
Efendi’nin bilâhare kendisinin elini 
öptüm.
O sırada, hemen bütün Osmanlı 
arşivleri, Türk tefekkür hayatının, 
Türk Edebiyatının belli başlı mühim 
âsârı Ali Emirî Efendi’nin elinde bulu­
nuyordu. Kendisi, ilim vesan'aterbâ- 
bınca fevkalâde itibâr görüyordu. 
Süleyman Nazîf de bundan geri dur­
muyordu. O’na, azamî derecede hör- 
met ediyordu. Ali Emirî Efendi de, 
şâire hep “Süleyman Nazif Efendi” 
derdi. Hiçbir zaman, “Süleyman 
Nazîf Bey” demedi. Zira, devrinin ter­
biyesi bunu icâbettirirdi.
J Cihan Harbi’nde herşey iflâs 
ettiği içün, Diyarbekir' bozoldu. 
Diyarbekirlilik hasleti, tamamen 
ortadan kalktı. Bu vaziyet, Süleyman 
Nazîf’i de çok üzdü. Herhalde, daha 
da yaşasaydı ve bugünleri görseydi, 
teessürü ziyâde olurdu.
Nazif’in vefatı, benim ticaret mak­
sadıyla İstanbul’dan ayrıldığım bir 
zemâna rastladı. Dolayısıyle, cena­
zesinde bulunamadım. Pek tabiî ola­
rak, bulunmak ve son vazifemi ifâ 
etmek isterdim. Nûr içinde yats:n. 
Büyük bir vatanperver, hâiis bir Tür k 
çocuğu, örnek bir kimse idi.”
Taha Toros Arşivi


Süleyman Nazif'in hususi hayatına dair bazı yeni tesbitler

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository