Taha Toros Arşivi, Dosya No: 396-Osman Hamdi.



Not: Sergi; 24 Şubat - 14 Mart 1987 tarihleri arasındadır.Müzeci-Ressam Osman Hamdi Bey (1842-1910

Cezar, Mustafa

Istanbul Sehir University Repository

HAMDİ BEY — "Âb-ı Hayat Çeşmesi” 1904. Tuval üzerine yağlıboya.
OSMAN HAMDİ BEY
(1842 - 1910)
Resim Sergisi 
24 Şubat - 14 Mart 1987
MSÜ İSTANBUL RESİM VE HEYKEL MÜZESİ 
BEŞİKTAŞ - İSTANBUL TEL: 161 42 98 - 99
MÜZECİ - RESSAM 
OSMAN HAMDİ BEY
(1842 - 1910)
Prof. MUSTAFA CEZAR
Mimar Sinan Üniversitesi 
Öğretim Üyesi
TCırkiyede geçen yüzyılda yetişen, kültür alanında önemli işler başarmış üç beş ki- 
1 şiden birisi de Osman Hamdi Beydir. Şimdiye kadar daha çok “Müzeci Osman Ham­
dı Bey” diye tanınan bu değerli insan, yeniden yaratırcasına müzeye yaptığı büyük 
hizmeti, arkeolojik çalışmaları, Güzel Sanatlar Akademisini kurması ve bütün bunla­
rın yanında bir ressam olarak taşıdığı sanatçı hüviyeti ile; 'kültür alemdarlarımız­
dan biri” sayılmaya hakkıyla lâyık bulunmaktadır.
Osman Hamdi 1842 yılında İstanbul'da dünyaya geldi. Babası elçilik, bakanlık ve 
başbakanlık etmiş Ethem Paşa idi. Ethem Paşa, o devirde pek ender rastlanan Avru- 
pada öğrenim yapmış devlet adamlarımızdan biri olduğundan, oğullarının da Batı 
kültürü ile yetişmesini istemekteydi. Bu sebeple büyük oğlu Osman Hamdi’yi hukuk 
I öğrenimi için Paris’e yollamıştı. Osman Hamdi bir taraftan hukuk öğrenimine devam 
ederken bir yandan da Güzel Sanatlar okulunda resim dersleri almaya başladı. Za­
manın ünlü ressamlarından GĞröme ve Boulanger’nin atölyelerinde çalıştı. Benli­
ğindeki sanatçı ruh, nasıl onu hukuk öğreniminin yanıbaşında resim atölyelerine 
koşturmuşsa, ayni heyecan hayatının sonuna kadar da palet ve fırçasını yanından 
ayırttırmadı. Kardeşi Halil Ethem’in; "hayatının son zamanlarına kadar her gün bir 
kaç saatini resime hasrederdi” şeklindeki cümlesi, bu konuda, en yakın şahidin ifa­
desidir.
Osman Hamdi 1869 da memlekete çağrılıncaya kadar Paris’te on iki sene kaldı. 
Bu müddet, Batı düşüncesini benimsemeye yetecek ölçüdeydi. Ve zaten yetmişti de.
Türkiye’ye gelince, Bağdat vilâyeti (yabancıların işlerini yönelen müdürlük) Umu­
ru Ecnebiye Müdürlüğüne tayin edildi. Batı’da öğrenim gören bu sanatçı ruhlu genç, 
Bağdat'a seve seve gitti. Orada Mithat Paşa gibi bir değerin vali olarak bulunması, 
Osman Hamdi için iyi bir şanstı. İki aydın kafa gayet iyi anlaştı. Vali Mithat Paşa ile 
maiyetindeki umuru ecnebiye müdürü arasında samimi ve ahenkli bir çalışma mev­
cuttu. Osman Hamdi Bağdat’ta resmi mesaisinin dışında resim çalışmalarına de­
vam etti.
1871’de İstanbul’a dönünce sarayda dışişleri protokol müdür yardımcılığıyle 
; görevlendirildi. Bu görevdeyken Viyana'da açılan milletlerarası sergiyehükümetko- 
miseri olarak gönderildi. Bulunduğu işlerde başarı sağlayan Osman Hamdi daha 
sonra bir kaç göreve daha tayin edildi. 1877 yılında Beyoğlu Altıncı Daire Belediye 
Müdürlüğü'ne getirildi. Bu görevden Osmanlı-Rus harbinin sonucunda çekilerek re­
simle meşgul olmaya başladı. İşte bu devrede onun, iki resim sergisine katıldığını 
görüyoruz. Memleketimiz için henüz pek yeni bir hareket olan ve Hamdi Beyin de 
eser verdiği sergilerden biri 1880 Eylülünde Tarabya'da, diğeri de 1881 Nisanında Te- 
pebaşı’nda açılmıştı. Yerli ve yabancı bazı sanatçıların katıldığı bu sergilerde eser­
leri üzerinde en çok durulan ve kendisinden en (azla bahsedilen kimse Osman Ham­
di Beydi. 1880’deki sergisini uzun boylu anlatan bir yazıda onun için şöyle dendiği 
görülüyordu.
“...Şimdiki halde dahi müşarileyhin meharetı hakikaten san’atı anlayanlar nez- 
dinde fevkalâde takdir olunmalıdır ve takdir olunur. Yalnız İstanbul ve ingiltereden 
kendi âsârına rağbet gösterilmekle kalmıyor. Haber aldığımıza göre Avusturya Sa­
nayii Nefise Müzesinin müdürü, Çelebi Sultan Mehmed türbesini irae eden levhası 
hakkında OsmanlI gazetesine yazdığımız bendi ba’de-l-mütalâa ol ressam-ı mahire 
bir mektub yazıb tarih-i osmaninin bu sahifei cemilesini mubayaa ve anı müzeye 
vaz’etmeği teklif etmiştir.
Demek oluyorki Hamdi Beyin ressamlığının memleketimiz için şeref olduğuna 
hükmetmekte haklı imişiz.”
Osman Hamdi Bey, İdarî işlerde başarı göstermekle beraber esas itibariyle bir 
kültür adamı idi. Onun bu yönünün, devrin devlet adamları tarafından gayet iyi şe­
kilde farkedilmiş olduğunu, Hamdi Beyin 4 eylül 1-881 de müze müdürlüğüne tayinin­
den anlıyoruz.

OSMAN HAMDİ BEY — "Mihrab" 1901. Tuval üzerine yağlıboya. 210x108 cmOSMAN HAMDİ BEY — “Bursa Yeşil Camii de" Tuval üzerine yağlıboya.
Onun müze müdürlüğüne tayini ile; hem müze hem de Hamdi Beyin önünde yeni 
bir çığır açılmış oluyordu. Bu çığır, müze için; kısa zamanda muazzam bir müzenin 
doğması, Hamdi Bey için de; milletlerarası üne sahip bir müzeci ve arkeologun orta­
ya çıkması sonucunu verecekti.
Hamdi Bey büyük bir gayretle müzeciliğe sarıldı. Ruhu ile bağlı olduğu resmi ih­
mal edecek kadar kendini müzeciliğe verdi. Müzeye uygun bir bina yaptırılmasın­
dan eserlerin kataloğunun hazırlanmasına, Türk müzeciliği için hayatî bir konu olan 
“Eski Eserler Yönetmeliği” nin çıkarılmasından, bizzat katıldığı arkeolojik kazılarla 
müzenin eser yönünden fevkalâde zenginleştirilmesine kadar her şeyi ile meşgul ol­
du.
Türkiyede müzecilik 1852 de başlamakla beraber, Hamdi Beye gelinceye kadar 
müze, bir eski eserler yığınından ibaretti. Müzenin başında bulunmuş yabancı mü­
dürler, bir Alman yazarının dediği gibi, “İstanbul'u önemli bir sanat merkezi haline 
getirmekten ziyade kendi memleketlerindeki müzeleri zenginleştirmek gayesini gü­
düyorlardı.” Hakikaten memleketin tarihi zenginlikleri kolaylıkla yurt dışına çıkarta­
bilmekteydi. Eski eserleri devlet malı sayan ve bunların yurt dışına çıkarılmasını ya- 
saklıyan “Eski Eserler Yönetmeliği” ni 1884 de çıkarttırmak suretile bu işi bir hayli önli- 
yebildi.
Osman Hamdi beyin müzecilikte asıl dikkati çeken ve adının yurt dışında duyul­
masına yolaçan gayretleri memleketin muhtelif yerlerinde yaptığı arkeolojik kazı­
lardır. Bu çalışmaları üzerine, ilk defa bir Türk arkeologunun ismi Avrupa ve Amerika 
ilim çevrelerinde duyuldu. Bulunan kıymetli eserlerle zenginleşen İstanbul müzesi kı­
sa zamanda dünyanın önemli müzeleri arasında yer aldı.
Yeni elde edilen eserlerin mevcut binalara sığması imkânsızdı. Hamdi Bey, bu 
yönde de harcadığı gayretlerle, arkeoloji müzelerinin şimdiki muazzam binasının 
meydana gelmesini sağladı.
Osman Hamdi Beyin kültürel alandaki değerli hizmetlerinden birisi de, Güzel Sa­
natlar Akademisinin kuruluşunu hakikat haline getirmesidir. Paris'teki öğrenimi sıra­
sında onu bir yandan da resim atelyelerine çeken sanatçı yaratılışı, daha sonra, 
kendi memleketinde de bu yolda bir şeyler yapmaya elbette sevkedecekti. Nitekim, 
Osman Hamdi’yi müze müdürlüğüne getirilişinden 118 gün sonra, yani I Ocak 1882 
de Sanayii Nefise Mektebi Müdürlüğüne tayin edilmiş görüyoruz. Bu tayin Türkiyede 
bir akademinin kuruluşunun işaretiydi. Gerçi bu yolda daha önce de bir teşebbüs 
mevcuttu. 1877 yılında, resim ve mimarlık alanında öğretim yapacak bir okulun açıl­
masına dair padişahın onayından dahi geçmiş bir emir çıkmakla beraber, böyle bir 
okulun açılışı tahakkuk edememişti. Ama bu defa Güzel Sanatlar Akadamesi kuru­
luyordu.
Hem Müze hem de Sanayii Nefise Mektebi (Güzel Sanatlar Akademisi) müdürü 
olan Osman Hamdi Bey, Akademinin faaliyete geçebilmesi için ilk iş olarak bina 
yaptırmaya çalıştı. Ödenek temini ve inşaata girişilmesi işleri pek sür'atli şekilde yü­
rütüldü. Ve bir seneden daha kısa zamanda inşaat biterek, beş adet ders ve işhane 
yani sınıf ve atölyeden ibaret ilk akademi binası öğretime hazır hâle geldi. Bu arada 
pek sıkı çalışma içinde olan Hamdi Bey, bir dostuna yazdığı mektupta şöyle diyor­
du: “Size sık mektup yazamıyorsam bu, bina etmekte olduğumuz mektep ve teşkilât­
landırmak için uğraştığım güzel sanatlar servisinden ileri gelmektedir. Buna resmi 
de katacak olursanız kendime fazla vakit kalmayacağını anlarsınız. Akşamları yor­
gunluktan bitkin bir halde eve dönüyorum, o kadar ki iki aydan beri babama Viya- 
na'ya bile mektup yazamadım.”
Akademiye bina yaptırılırken bu yepyeni öğretim müessesine öğretmen temini 
konusu da beraberce ele alınmıştı. Şüphesiz öğretmen bulunması işi, bina konusun­
dan çok daha önemliydi. Ama Hamdi Bey gibi çalışkan ve başarılı insan bunun da 
üstesinden geldi. Onun Sanayii Nefise Mektebi Müdürlüğüne tayininden 36 gün son­
ra, okul inşası ile öğretmen ve idarecilerinin maaşlarına harcanacak para hazır hal­
deydi. Bina tamamlandığı sırada öğretmen temini konusu da yoluna girmişti. Bunlar 
sür’atle olumlu sonuca bağlanınca 3 Mart I883'de Sanayii Nefise Mektebi yani Gü­
zel Sanatlar Akademisi açılıp öğretime başladı. Hamdi Bey, ilk tayininden itibaren 
28 sene müddetle Sanayii Nefise Mektebi Müdürlüğünde bulundu r
Osman Hamdi Bey hayattayken çalışmalarının takdirle karşılanışını gören bahti­
yarlardandır Bilhassa müzeciliği, buna bağlı olarak arkeolojik çalışmaları, yayınla­
rı, Batı'da dikkat ve hayranlıkla izlenmişti. Bu takdirin bir ifadesi olarak pek çok dev­
let kendisine şeref pâyeleri, madalya ve nişanlar tevcih etmişti Nitekim Hamdi Beye 
üç Alman ve iki İngiliz üniversitesinden “Fahri Doktor” pâyesi verilmiş bulunuyordu
Durup dinlenmeden çalışan bu çok yönlü büyük adam, şeref dolu hayat sahıfele- 
ri ortasında memlekete Arkeoloji Müzeleri ve Güzel Sanatlar Akademisi gibi iki mü­
essese kazandırmış, Türk resim sanatına değerler katmış bir kimse olarak nihayet 24 
Şubat 1910 da hayata gözlerini yumdu Hamdı Bey, memleketine yaptığı büyük kül­
tür hizmetinin huzur uykusunu, vasiyeti gereğince defnedildiği Gebze'ye bağlı bulu­
nan deniz sahilinde Eskihisar köyündeki malikânesinin bahçesinde çam ve servile­
rin gölgelediği bir tepecikte uyumaktadır.
MÜZECİ - RESSAM
OSMAN HAMDİ BEY SERGİSİ
OSMAN HAMDİ BEY — "Leylâk toplayan kız" 1881. Tuval üzerine yağlıboya 56*32,5 cm.
MİMAR SİNAN ÜNİVERSİTESİ 
TÜRK KÜLTÜRÜNE HİZMET VAKFI VE 
RESİM VE HEYKEL MÜZELERİ DERNEĞİ’NİN 
ORTAK KATKILARI İLE DÜZENLENMİŞTİR.
Katalog Düzeni ve Dialar HAMİT KINAYTÜRK 
Baskı. Tekin Ofset 526 31 11 İstanbul 1987
Taha Toros Arşivi


Osman Hamdi Bey (1842-1910) resim sergisi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository