Taha Toros Arşivi, Dosya No: 396-Osman Hamd

Edgü, Ferit

Istanbul Sehir University Repository

Osman Hamdı Bey 
olgusu
Ferit Edgü
Sanat ve kültür tarihimizde bir 
Osman Hamdi Bey olgusu vardır. 
Neresinden bakılırsa bakılsın, ko­
lay kolay açıklanamayacak bir 
olgudur bu. Osman Hamdi’nin 
kişiliğini, gerçek başarılarla dolu 
yaşamını 19. yüzyıl Osmanlı 
toplumundan, Batılılaşma olgu­
sundan soyutlamanın olanağı 
yoktur. Bu konuda, ayrıntılı bir 
araştırmanın, titiz bir belgeciliğin 
ürünü olan, Mustafa Cezar’m 
kitabı (1) değerli bir başvuru 
kitabı olarak 12 yıldır elimizin 
altında bulunuyor.
Osman Hamdi’yi Batı yanlısı 
ük Türk sanat ve kültür adamı 
görenler kuşkusuz yanılmıyorlar. 
Onu bu niteliğiyle eleştirenlerin 
ise, gözden ırak tuttukları bir 
gerçek var: 19. yüzyılın “ Batılı 
olmak’’ isteyen Osmanlı aydınının 
önemlice bir kesiminin birçok 
cumhuriyet aydınından çok daha 
iyi bir bileşimi gerçekleştirmiş ol­
maları. Osman Hamdi, bu tiplerin 
başında gelir. Bunların Batı “ öy- 
künmeciliği” , çağına ayak uydur­
ma isteğinden başka bir şey 
değildir, örneğin Osman Hamdi, 
Türkiye’de de resim, yontu yapıl­
sın ister. Batı’daki müzelere imre­
nir, onlara öykünür. Benim ül­
kemde de müzeler olsun der. O 
müzeleri dolduracak yapıtları top­
lar, kazılar yapar, bir araya
getirir, bunları korumak ve sergi­
lemek isteğini gösterir. Tüm 
bunlar Batı’ya öykünmedir. Kü­
çük yaşta Fransızca öğrenmiştir. 
On beş yaşındayken Paris’e gön­
derilmiştir. Resim sanatını Gero- 
me’dan, Boulanger’den “ öğren­
miştir” . Korkmadan söyleyelim: 
Resmi de bir öykünmedir.
Başka ne olabilirdi?
Başka nasıl olabilirdi?
Başka kim olabilirdi?
RESSAM OSMAN HAMDİ
Ressam Osman Hamdi, kuşku­
suz büyük bir yetenekti. Ama 
büyük yetenek, her zaman, büyük 
ressam olmak için yeterli değildir. 
O da, kendi kuşağının, hemen tüm 
sanatçılarında karşılaştığımız iki­
lemler içindeydi. Bugün dünyanm 
dört bir yanında, müze ve özel 
koleksiyonlardaki resimlerini top­
layıp bir retrospektif düzenlemeye 
kalkışsak, göreceğiz ki ressam 
Osman Hamdi bütünlükten yok­
sun bir sanatçıdır. Oysa kişilik 
sahibi bir ressamdır. Ama bu 
kişiliği, daha çok resim tarihi 
içinde ciddi bir yeri olmayan “ ori­
entaliste”  eğilimli tablolarında 
yansır. Bugün, yurt içinde, yurt 
dışında, Osman Hamdi denildi­
ğinde ilk akla gelen resimlerinde, 
özellikle 19. yüzyılda moda duru­
muna gelen “ orientalisme” bir 
konu ve atmosfer resmidir. Başta 
Kuzey Afrika, Mısır ve Türkiye 
olmak üzere, İslâm ülkelerine, bu 
ülkelerin giysilerine, dekoruna, 
görünümlerine duyulan ilginin 
resmidir bu. Ingres gibi akade­
mik, Delacroix gibi romantik 
ressamlar bile karşı koyamamış­
lardır bu modaya. Kendini genç 
yaşta Paris'te bulan ve “ orienta- 
liste” lerin dünyasından gelen, bu 
dünyanm tüm nesnelerini, tüm 
havasını bilen bir Osman Hamdi’­
nin “ orientalisme” modasından 
etkilenmemesi garip olurdu. Kaldı 
ki, bu tür resmin gerektirdiği 
benzetme yeteneğine, ayrıntıları 
resmetme ustalığına sahip bir 
yaradılışı vardı. Bir de, Batılı 
“ orientaliste”  ressamlara karşı, 
önemli bir ayrıcalığı: “ Orientalis­
te” ressamların tutkunu olduklan 
dünyadan geliyordu o; bu dünya­
ya, onlar gibi yabancı değildi; 
resmettiği kendi dünyası, kendi 
kültürüydü. Bu ayrıcalığın kuşku­
suz bilincindeydi Osman Hamdi. 
Bu resimlerinde uydurulmuş hiç­
bir nesne yoktur. Gözlemleri bir 
kültürle, yaşama kültürüyle bir- 
leşiyordu. Kütahya ve İznik çini­
leri, kilim ve halılar, giysiler, 
duvarları süsleyen hatlar, şam­
danlar, buhurdanlıklar, gülabdan­
lar, peşkir ve yağlıklar, ağaç ve 
taş işlemeler, her şey, her şey 
birer etnolojik belge gibi resmedil­
miştir Osman Hamdi’nin yapıtla­
rında. Kuşkusuz bir resmi önemli 
ya da büyük kılan bir nitelik 
değildir bu. Ama Osman Hamdi’­
yi, Batılı “ orientaliste” lerden ayı­
ran, onlara üstün kılan bir nite­
liktir.
Osman Hamdi Bey’in, o yılların 
Paris’inde moda olan “ orientalis-
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 8 4  1 5 8 0
8


Osman Hamdi Bey olgusu

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository