Taha Toros Arşivi, Dosya No: 236-Behice Not: Gazetenin "Ankara...Anka..." köşesinde yayımlanmıştır

Hekimoğlu, Müşerref

Istanbul Sehir University Repository

16 EKİM 1987
ANKARA...ANKA...
MÜŞERREF HEKİMOĞUJ
Behice Boran...
ANKA’dan telefon ettiler:
—  Abla Bahtça Boran ölmüş, dediler.
Acıyla durakladım. Dünyamızdan yürekli bir savaşçı daha kaydı di­
ye düşündüm. Kırk yıllık bir Behice Boran öyküsü oluştu karşımda. 
Amerikan Koiefi’ndeki sınıf arkadaşlarından dinlediklerimle başlıyor 
bu öykü. Manisa Lisesi'nde İngilizce öğretmeniyken tanıyanlardan, 
ABD'deki öğrencilik dönemine dönük anılardan. Derken 1940'iı yılla­
rın sonuna geliyorum. Fakültede bir Behice Boran tanıyorum. Kürsü­
de masal yazan bir doçent. Benim hocam olmadı, ama Behice Hoca­
nın en iyi öğrencileri en yakın arkadaşlanm yıllardır. Hocam olmadı 
ama Behice Boran, Muzaffer Şerif, Niyazi Berkes ya da Pertev Naili 
Boratav'ın bulunduğu bir fakültenin öğrencisi olmanın güzelliğini ya­
şadım gençliğimde...
Kürk yakalı mantosu, elinde "Yurt ve Dünya!’ dergileriyle dolu koca­
man çanta, kısacık saçları, kalkık burnu, çekik gözleriyle bir Behice 
Boran canlanıyor gözümde. Her zaman bakımlı, hep aynı elbiseleri 
giyse de her zaman tertemiz ve şık. Türküler söyler, dans eder, yaşa­
ma sevincini, savaş gücünü tüm davranışlarında vurgulardı. Derken 
sert rüzgârlar esti çevresinde. Fakültede tatsız olaylar, mahkemeler, 
tanıklar, Behice Boran ve arkadaştan üniversiteden ayrıldılar. Onu uzun 
süre görmedim. 1960’lara doğru Mahmut Dikerdem ile akşam yeme­
ğine gittik bir gün. O  zaman Fenerbahçe’de bir evde oturuyorlardı. Ye­
mek pişirmekte ustalığını ilk kez o akşam tattım. O  yaz gecesini hü­
zünle anımsanm. Sofrada uzun söyleşiler, yan odada artık büyüyen 
Dursun Bebek, anılar, türküler. Ama Behice Boran gibi bir "hoca”nın 
çeviriyle uğraşması, kapalı bir yaşama zorlanması acı geldi bana. An­
cak o kuşağın sol aydınlan için kaçınılmaz bir yazgıydı bu. Birbirieriy- 
le bile az buluşuyorlardı. Derken 27 Mayıs devrimi, gelişen, aydınla­
nan düşünce ortamı. 1961 Anayasası’nın sağladığı haklar ve özgür­
lükler... O  anayasanın güvencesinde bir grup işçi T İP ’İ kurdu. Bir ge- 
ceyarısı da Mehmet Ali Aybar'ın evinin kapısını çaldılar. O na başkan­
lık önerdiler. İşçilerin öncülüğünde başlayan demokratik savaş sol ay­
dınlarla giderek hıziandıgüçlendi kısa sürede.Geçende bir adaylık anım 
nedeniyle de yazdım, 1960’lı yıllar yaşamımda mutlu bir dönem. De­
mokratik savaşta çok sesli yıllar yaşadık, kürsülerde, alanlarda başka 
soluklar duyduk. O  soluğu duyuran kişilerden biri de Behice Boran. 
Urfa'dan geldi parlamentoya. Eski A P ’liler de anımsar o günleri. Kür­
süye çıktığı zaman salon sessizleşir, büyük saygıyla dinlerdi herkes.
AP kanadından yükselen sesleri, tepkileri yanıtlar, dersini güzel ver­
miş bir öğretim üyesi rahatlığıyla inerdi kürsüden. O  dönem parlamento 
kürsüsünde başka bir rüzgârı, başka bir ağırlığı vardı T İP ’lilerin... Tüm  
komisyonlarda görev aldılar, uluslararası kuruluşlara katılmak için ça­
ba gösterdiler her zaman. Brüksel’de bir toplantıyı o dönemin Meclis 
Başkanı Ferruh Bozbeyli, Dışişleri Bakanı Çağiayangil, Ortak Pazar­
daki büyükelçi O ğuz Gökmen de anımsar sanınm. Ben üçünden de 
dinledim o olayı. Ayrıca Behice Hanım da yanakiannda gamzeler be­
lirerek, çekik gözleri parlayarak anlattı. Grup Başkanı Bozbeyli, TİP  
milletvekilinin Avrupa Parlamenterleri toplantısında konuşmak isteme­
sinden hoşlanmıyor galiba, önlemek istiyor, ama Behice Boran dire­
tiyor:
—  TİP uluslararası toplantılara dekor diye gelmez, sesini duyuracak, 
görüşünü bildirecek, diye dayatıyor.
Bozbeyli bu direnişe saygı duvuyor, Behice Boran kürsüye çıkıyor, 
Türk solunun Ortak Pazar’a bakışını anlatıyor. Güzel bir İngilizce, gü­
zel bir anlatımla T İP ’in sesini duyuruyor. O  toplantıdaki varlığının ne­
denini açıklıyor. Salon sessizleşiyor onu dinlerken. Sonra büyükelçi . 
Gökmen’in öğle yemeğine gidiyor Türk parlamento üyeleri. Behice Bo­
ran yemeğe geç geliyor. Çünkü yabancı gazetecilerin soru yağmurun­
dan güç kurtuluyor. Öğleden sonraki oturumda güzel bir olay yaşıyor 
Türk grubu. Oturum başkanı kürsüde ortak bir sevinci belirtiyor.
—  Madam Borarfı dinlemekten büyük mutluluk duyduk, çünkü Türk- 
iyefdekl demokratik gelişmenin vardığı düzeyi gördük, diyor.
Sonra HollandalI bir milletvekili çıkıyor kürsüye. Fransızca konuşa­
rak Behice Boran'a sataşıyor hafiften. Behice Hanım durur mu yine 
söz istiyor. Bu kez güzel bir Fransızca’yla Hollandalı’yı yanıtlıyor. Vs 
de alkışlanıyor.
Behice Hanımın sesi hâlâ kulağımda.
—  Bozbeyli'ye konuşmam size zararlı değil, yararlı olur, dedim. Nite­
kim öyle oldu, Bozbeyli beni kutladı, özür diledi.
Burada bir gerçeği de belirtmek isterim, Bozbeyli Meclis Başkanlı­
ğında demokratik ve uygar politikasıyla tanınan bir kişiydi. Sayın Çağ- 
layangil ise sık sık tekrarladı bana, özellikle A B D  ile yapılan görüş­
melerde, T İP ’in muhalefetinden kaynaklanan bir pazarlık gücü vardı. 
Demokratik savaşta sol kanadı kırmak isteyenlerin kulağına küpe ol­
malı bu olaylar.
*  ★  ★
Behice Boran'la ilginç çatışmalanmız da var. T İP ’in kadınlar kolu baş­
kanlığını önerdi bana. Ben de karşı çıktım. Kadınlar koluna ter bakı­
şım var her zaman. Am a ilginç adaylık öykümün bir olayım da Behice 
Hanım ile birlikte yaşadım İstanbul'da.
—  Behice Bonn'la bldekte gecekondulara gideceksiniz, işçi aileleri­
nin yoğun yaşadığı bir mahalleye, dediler.
Tepemizde yağmur, gecekondulara güç ulaştık bir öğleden sonra. 
Bacılar, kızlar yolumuzu bekliyor. Çaylar içerken sorunlar geldi gün­
deme. Önce sordular:
—  Size ay vedrsek bu mahalleye su gelecek mİ?
Behice Boran yanıtladı hemen: Hayır gelmeyecek. Sonra her zamanki 
konuşma türüyle anlattı. Bu mahalleye su getirmek için TİP'In yerel se­
çimlerde yönetici kadrolara gelmesi gerekiyor. Yerel yönetimle llgill so­
runlar ancak o zaman çözümlenir, ödenen vergilerle harcanan giderler 
denetlenir, yerel gereksinimler planlanır, susuz, yolsuz mahallelere de 
öncelik vedlir.
Oysa A P ’liler hemen bir çeşme yapmaya söz vermişler. Gecekon­
dulardan ayrıldık, caddeye çıktık. Behice Hanıma döndüm.
—  Uzun İnce bir yoldayız, dedim. Gülümsedi. Yıllar sonra Ankara1 
da "demokratikleşme sürecinde plan" konulu bir toplantıda buluştuk. 
Çankaya’daki Hülya lokantasında bir akşam yemeğinde. TİP  genel baş­
kanı partisinin plan nedeniyle yaptığı çalışmalan anlattı. Yemekte yan- 
yana oturuyorduk, ama konuşmaya az olanak bulduk. Ertesi akşam
.  bana geleceğini söyledi. O  geceyi çok severim. Sormak istediğim her 
şeyi sordum Behice Boran'a. T İP ’te parti içi çatışmalardan kaynakla­
nan olayları, T İP ’in seçimlerde aldığı sonuçları uzun uzun konuştuk. 
Aradan yıllar geçti ama kimi olayları hâlâ yorumlayamam doğrusu, 
anımsayınca bir sızı hissederim yüreğimde. O  gece sızın dindi mi der­
seniz, hayır. Behice Hanım iç ve dış olayların doğrultusunda bir tablo 
çizdi. Tablo çok parlak değildi, toplumdaki uyanışı durdurmak için ça­
lışanlara karşı büyük savaşlar gerekiyordu. Konuşmasını noktalarken 
yıllarca önce gecekondularda bir toplantıdan dönüşümüzü anımsattı 
bana. Üstelik benim sözlerimle.
—  Uzun, İnce bir yoldayız.
Yolun bir dönemecinde öldü Behice Boran. Am a ölüm bir savaşı 
noktalar mı? Kuşkusuz hayır, öncüler gider, savaşlar sürer, ince yol­
lar genişler bir gün...
Taha Toros Arşivi


Behice Boran...

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/148369/3/001513726006.pdf

Behice Boran...

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository