Taha Toros Arşivi, Dosya No: 7-Aliye Bergerİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Özdoğru, Nüvit

Istanbul Sehir University Repository

ALİYE BERGER:
Bir demet çiçekti o, 
elvan elvan!
Geçen hafta kaybettiğimiz ilk büyük gravür sanatçımız 
Aliye Berger, yurt dışında da tanınırdı. Sanatçımız 
Paris, Tokyo, Viyana gibi sanat merkezlerinde sergi­
ler açmıştı. Viyana'da Albertine Müzesi'nde, Nebras­
ka'da Sheldon Memorial Gallery •de eserleri vardır.
TT-
Siyah-beyaz gravür; Bolu çarşısı
"Rezil olacağım!Bu res­
mi sergiye nasıl vereyim ?" 
demişti "Alyoşa" "Niçin ver­
meyeceksin! Hele bir dene 
bakalım. Ne kaybedersin ? " 
demişti yakınları. Y ıl 1954' - 
tü. İstanbul'da uluslararası 
bir sanat kongresi toplan - 
mıştı. Bir banka, Türk res - 
samları arasında bir yarış - 
ma açmıştı ve jüri üyesi ola­
rak da dünyanın en ileri ge - 
len eleştirmenlerinden Sir 
HerbertRead, Lionel Ventu- 
r i ve Fierenz'i seçmişti. Sa­
natçısı, sanatçı olmayanı ne­
fesini kesmiş sonucu bekli - 
yordu. Sonuç ilân edildi.. .ve 
işte o zaman kıyamet koptu ! 
Birinciliği Aliye Berger Bo - 
ranai almıştı. Aman, efen - 
dim, nasıl olurdu! B irinci­
lik nasıl bu amatöre ve r ilir ­
di.' Hadi gravürleri fena de - 
ğ ild i, ama bu... Bu onun ilk 
yağlı boya tablosuydu! Daha 
mesleğin "çilesini çekmemiş­
t i."  Ünlü bir ressamımız 
"Hizaya g e l!"  diye Aliye Ber­
ger'e seslenen bir yazı yazdı 
gazeteye.
Şimdi, haksızlık etme - 
mek için şuraya bir paragraf 
ekleyelim: Aliye Berger'e sal­
dıranlar arasında Türk res­
mine birinci derecede katkı - 
da bulunmuş, eli öpülesi kim­
seler vardı. Hatta Alyoşa, 
adı geçen tabloyu yaparken 
cömertçe kendisine yardım bi­
le etmişlerdi; teknik öğret - 
mişlerdi. Sonuç, bu ressam­
ları gafil avlamıştı, şaşırt - 
mıştı; dayanamamışlardı bu 
sonuca. Oysa, ödül ressa - 
ma değil, belirli bir resme 
veriliyordu. O tarihte de çok 
iyi ressamlarımız vardı, a -  
ma bu sergideki resimleri 
nedense, kupkuru,ruhsuz,pı­
sırıkça yapılmış şeylerdi ; 
sanki kendilerine öykünmüş­
ler, "rehavet" içindebir şey­
ler çiziktirivermişlerdi. İyi 
hatırlıyorum, çünkü yedi y ıl­
lık öğrenimimi bitirmiş, A - 
merika'dan yeni dönmüştüm. 
Bu sergiyi görünce üzüntü -  
den beynimden vurulmuşa 
dönmüş, "Sonuç bu mu ola - 
çaktı!"  diye hayıflanmıştım. 
Aliye Berger'in tablosu be - 
nim için avunma kaynağı o l­
muştu. Gerçi bu tabloda Van 
Gogh vardı, Kandinsky'nin 
dışavurumcu dönem resim - 
leri vardı, başka ressamlar 
vardı, hattâ acemilikler vardı, 
başka ressamlar vardı, hat­
tâ acemilikler vardı. Ama 
aynı zamanda saf bir içten­
lik, alabildiğinize bir coş - 
kunluk, önüne geçilmez bir 
yaşama sevinci ve sevgi de 
vardı. Amerika'daki sanat ta­
rihi hocamızın sözlerini du - 
yar gibi olmuştum resme ba­
karken: "Ufak ufak gerçekle­
re saplanacağınıza, büyük 
bir yalan söyleyin, daha iyi!'' 
O pıt, pıt, pıt, pıt gerçekler 
yok mudur; insanı sinir eder 
hani, usandırır... Onlardan 
sıyrılıp kocaman bir "yalan" 
söylem iş... ve işte o zaman 
asıl Gerçek'e uzanmıştı A li - 
ye Berger dost! Kendisini o 
tarihte daha tanımıyordum ; 
adını bile duymamıştım. A - 
ma büyük bir yakınlık duy­
muştum O 'na karşı resmine 
bakınca. Bir güneş vardı bu 
resimde, dönen bir güneş.Bir 
güneş gördüm:/Aitin arabalı, 
yakut, zümrüt elm aslı,/A  - 
levler gök kuşağı rengi: ma - 
den, toprak, taş ortası/ Her 
türlü ağaç gördüm: gürgen,
kayın, huşağacı. / Çiçekle - 
rin türü, bitlerin türü,/Bit - 
kiler bitirim: renk cümbüşü/ 
Her türlü yaratık gördüm: 
sahici, yalancı:/aslan, kap­
lan, fil, gergedan, kediler ,
köpekler, kumrular, sinek­
ler, dinosor, brontosor, y ı ­
lanlar çıngıraklı, yedibaşlı 
ejderler, cinler, p e r ile r ../  
Hop hop hop hop gülüyorlar, 
söylüyorlar. /Yaftalar kanat­
lı! .. Ya da bana öyle gelmiş­
ti o gün.
Aliye Berger'in yağlıbo - 
yalarında-ki bunlara soyut
dışavurumcu denilebilir-gra- 
vürlerinde, parlak karton U- 
zerine yapılmış renkli çini 
mürekkebinden resim lerin­
de bütün bir dünya gizlidir. 
Siyah-beyaz ve renkli gra - 
vürlerinde günlük yaşamı 
mızdan anılar ve izlenimler 
vardır: Sütçüler, sin itçiler, 
kunduracılar, dans edenler, 
minareler, kubbeler, Kara -  
göz, insanlar, insanlar, ge - 
cekondular, hayvanlaş kuşlar. 
O'nda inanılır k iş iler, in a ­
nılmaz yasaların buyruğun - 
da gibidir: rüyalardaki gibi. 
Ya da inanılmaz kişiler ina - 
nılır yasaların buyruğunda- 
dır: yine rüyalar g ib i.. .A lı ­
şılagelenden sonsuz bir düş 
âlemine geçersiniz O ' nun 
dünyasına baktıkça, O'nun iç 
âlemini sezdikçe. OdilonRe- 
don'u Aliye Berger belki ta - 
nımazdı b ile ... çünkü öyle 
uzunboylu sanat tarihi eğiti -
mine girişmemişti Alyoş - 
ka; belki biraz da o yüzden 
o canayakm temizliğini, sı - 
caklığını, çocuk suluğunu ko - 
ruyabilmişti o kadar...  Ama 
Aliye Berger ile Redon ara­
sında nasıl bir bağ vardı ka - 
çınılamayacak: "Ana renk si - 
yahtır," derdi Redon; " p a ­
letteki, prizmadaki en güzel 
renkten çok daha büyük bir 
güçle dimağa araç olur si - 
yah." Dimağ ve rüya!
Aliye Berger'in Narman- 
lı Yurdu'ndaki dairesinde hiç 
unutulamayacak bir gravür 
vardı duvarda: Kapkara ile 
bembeyazlar bir arada.. son­
ra da küller. Odaydı bu.Kari 
Berger ile Alyoşa'nm odası. 
Kari Berger yoktu artık bu 
odada. Rüzgâr da yoktu. A -  
ma o perdeyi odanın içine 
doğru savuran neydi öyle ?
Aliye Berger ruhlara ina­
nırdı. Dünyada gizli bir e - 
lektrik gücünün varlığına ve 
bir gün bu varlığın elle tutu­
lur biçimde ispatlanacağı­
na inanırdı. Kari evlendik - 
lerinden altı ay sonra ölü - 
vermişti Ada iskelesine gi - 
derken sokakta. Karl'ıaklın­
dan bir daha çıkaramayacak­
tı Alyoşa. Çalışırken mü - 
zlk dinlemeyi severdi ve
Gecekondular
gerek.
A Lyoşa 'nın yaptıklarına an­
cak Rufailer karışırdı. Gra - 
vtire neler katmazdı ki. Hep­
si bir örnek çıkmazdı.Renk 
değiştirirdi, bakırın üstüne 
danteller katardı, mukavva 
parçaları eklerdi; öyle ba - 
sardı.. .kasap kâğıdına!
Gravürcülüğü Londra'da 
John Buckland Wright'ınatel- 
yesinde öğrenmişti. 1947'de 
Kari'ı kaybettikten sonra ya­
kınları O 'nu Londra 'ya gö - 
türmüşler,resimle avunma - 
sim sağlamışlardı. Gravür - 
lerde hep K ari, onun kemanı, 
onun arşı vardı. 1951'de 150 
gravürle dönüp Fransız Kon­
solosluğu'nda yurdumuzun bu 
çaptaki ilk gravür sergisi­
ni açınca kendisini kabul et - 
tirivermişti birden herkese. 
Bunu Türk-Alman Galerisi'n- 
deki sergiler izledi. Özellik- 
(Devanıı 10. sayfada)
0
Horon: "Titrediklerini görüyorum, "dem işti Sabahattin Eyuboğlu
Giyimiyle kuşamıyle de benzeri yoktu
hep Karl'ı görürdü her yap - 
tığmda.Kari'dan kıskanırdı 
Kari'm  resmine bakanları b i­
le; ama sonra "Kari'm  ruhu 
onlara geçm iştir!" diye ken­
dini avutur, utanırdı bir an 
önce kıskandığı için insanla­
r ı bir saniyecik de olsa.
Yine tıpkı Redon gibi, si- 
yah-beyaz'ı bu denli güzel o- 
lan Aliye Berger renkte de eş­
sizdi. Dökerdi çini mürek - 
keplerini kartonun üstüne. 
Kumlar mı serpmezdi, pata­
tes kabukları mı yapıştır 
mazdı... Gelen geçen üstün - 
den atlardı resimlerin; ki - 
mi de cart diye yırtıverirdi 
bazan. Alyoşa onları da cam­
latır, çerçeveletir, sergi - 
lerdi. Şimdi güneş gören r e ­
simlerindeki mürekkebin de
Süngerciler
uçtuğunu duyuyoruz.Tam A l­
yoşa 'ya uygun bir sonuç: Der - 
bederdi, kalenderdi, dervişti.
Gerçekten Derviş'ti. An­
ne tarafı Rufai dervişlerin - 
denmiş. Fatih'teki dergâha 
giderlermiş. Der gâhın şeyhi 
Kenan Bey de evlerine ge lir­
miş. Alyoşa'daki mistisiz - 
m ide, sevgiyi de, hoşgörü­
yü de biraz bunda aramak
ALİYE BERGER
(Devam)
le yabancılar eserlerini ka - 
pişti. Hem de yok pahasına.
Aliye Berger rahat yaşa­
madı. Narmanlı Yurdu, han 
olmuştu.. . Gürültülüydü, her 
şeydi, kalorifer yoktu, gece 
12'den sonra kapanıyordu. Al - 
yoşa yılmadı.Dairesinden çık­
mayacaktı , anıları vardı çün - 
kü; sevgili Kari ile orada o - 
turmuş lardı. Kapılar kapa -  
nırsa Alyoşa pencereden g i­
rerdi. Öyle de yaptı; gece 
12'den sonra merdiven dayar, 
pencereden girerdi. Mutfak 
penceresi her zaman açıktı. 
Masanın üzerinde ekmek kı -  
rıntıları eksik olmazdı. Gü­
vercinlerini hiç bir zaman yi- 
yeceksiz bırakmadı. K ırm ı­
zı bir kafes de vardı kır mı - 
zı mutfağında. Ama içinde 
kuş yoktu. Yangın çıktı üst 
katta, handa bir yerde bir 
gün. Alyoşa'nın tavanı çöktü, 
resim leri yandı. Sonra da 
aldılar atelyesini elinden. O 
da mengenesini, merdane - 
sini mutfağa taşıdı. Açıkpen- 
cerenin önünde, biraz da o - 
rada, çalıştı...  Öksürüyordu.
Devlet'in Aliye Berger'e 
verecek ne atelyesi, ne de 
zamanı vardı.
Geçen hafta öldü Aliye 
Berger. Cenazede yakın dost­
ları vardı. Pek ressam yok - 
tu. Tabutu pespembe bir ha - 
lıya sarılmıştı. Yadırgama­
dık; hatta sevdik bile bu ör - 
tüyü. Kendi öyle istemiş. İn­
gilizce, Fransızca, Arapça, 
daha başka diller bilirdi Al - 
yoşa. TUrkçeyi de kendine 
göre konuşurdu. Onu da ya - 
dırgamazdık. "Alyoşa" tak - 
ma adını da yadırgamazdık. 
Öyle idi Alyoşa. Bunları züp­
pelik olsun diye yapmaya - 
cak kadar büyük bir insandı. 
İyiliği, cömertliği, evliya - 
larla ölçülecek dereceye va­
rırd ı bazen.
Geçen hafta yine biraz da­
ha eksildik tabutunun önünde. 
O'nu Akdağ'la andık:
"Gözümün bebeğinde üç 
damla yaş durur
Biri mutluluk der, dökü - 
lür
Biri insanlık der, taşar,
Biri senin içindir."
■NÜVİT ÖZDOĞRU
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Aliye Berger:Bir demet çiçekti o, elvan elvan!

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository