Taha Toros Arşivi, Dosya No: 87-Refik Halit Karay.



Not: Gazetenin "Yazı Odası" köşesinde yayımlanmıştır

İleri, Selim

Istanbul Sehir University Repository

YAZI ODASI
SELİM İLERİ________________
Refik Halid ve İstanbul (3)
Egzotik özellikli Nilgün (1950-1952), Yeraltında 
Dünya Var (1953), Dişi örümcek (1953) halkın hoş­
lanacağı konular çerçevesinde hem kitap okuru ye­
tiştirmeye yönelik romanlardır, hem de yer yer İs­
tanbul’a göndermelerle bir İstanbul töresinin sap­
tanmasına katkıda bulunmaktadır.
Nilgün’ün ilk cildinde İstanbul bahçelerine ayrıl­
mış sayfalar, Türk bahçeciliği konusunda romanı­
mızın ender dikkatleri arasında sayılabilir.
Yine göndermelerle, siyasal taşlamalarla yüklü 
Bugünün Saraylısı (1954), Demokrat Parti döne­
mine geçiş günlerinin toplumsal panoramasını çi­
zer. Eserdeki Dolmabahçe Sarayı’nda balo sahne­
si, Türk İstanbul’da Amerikanlaşma eğilimini yaka­
lar.
Ikibin Yılın Sevgilisi (1954), tarihi görünümlerle 
yüklü, metafizikten yararlanmış bir romanın hava­
sında ‘sonsuz aşk’\ anlatırken, İstanbul Türkçe- 
sl’nin bütün inceliğine açılır.
Bir başka metafizik ve entrika arayışı, İki Cisim- 
li Kadın'ın (1955) izleğidir. Bu romanda İstanbul’un 
yeni yeni rağbet ettiği ormanlık dinlence yerleri 
mekân seçilmiştir. Karlı Dağdaki Ateş'te (1956) İs­
tanbul sosyetesinin kış gezileri için buluştuğu Ulu­
dağ’da geçen bir aşk hikâyesi anlatılır.
Refik Halid, son dönem romanları arasında en 
ağırlıklısı sayılabilecek Kadınlar Tekkesi’nde (1956), 
imparatorluk düzeninden Cumhuriyet rejimine, de­
ğişen toplumsal yapıyı, gizli bir tekkenin odağında 
değerlendirir.
Roman, İstanbul’da yüz- yüz elli yılın imbiğinden 
geçmiş bütün bir hayatı çözümleyişiyle, fonda top- 
lumsal-siyasal bir söylemi barındırmaktadır. Ka­
dınlar Tekkesi, Yakup Kadri’nin Nur Baba’sına 
uzaktan akrabadır. Tekke-tarikat dünyasının git git 
yozlaşmasına işaret eder.
Bununla birlikte, romanın ikinci bölümü, aynı 
dünyanın geçmişte ekinsel inceliklerle donanmış- 
lığını belirtmekten uzak durmaz. Bağnazlığı yumu­
şatan zengin bir sanat ve yaşama sanatı kültürü söz 
konusudur...
Dört Yapraklı Yonca (1957), Yerini Seven Fidan 
(kitap olarak yayımlanışı 1977), Ekmek Elden Su 
Gölden (kitap olarak yayımlanışı 1980) Refik Ha- 
lid’in macera romanları serisindendir.
Bunlar arasında Ayın On Dördü (kitap olarak ya- 
yımlanışı 1980) Kadıköyü’nün sayfiye ortamında bir 
polisiye roman arayışıdır. Bugünün kalabalık Ka- 
dıköyü’nden farklı olarak, beldeye yaz aylarını ge­
çirmek için gelenleri, yazevlerini, bahçelik köşkle­
ri buruk bir gülümseyişle okursunuz.
Yüzen Bahçe (kitap olarak yayımlanışı 1980), İs­
tanbul’dan Akdeniz ülke ve kıyılarına bir gemi yol­
culuğunun renkli dünyasını romanlaştırır.
Bugünün Saraylısı’nı ve Ikibin Yılın Sevgilisi’ni 
çağrıştıran Sonuncu Kadeh (1957) ise romanların­
da hüzne, nostaljiye pek yer vermek istememiş 
Refik Halid’in, yıllar öncesinde Beyoğlu’nda baş­
layıp yarım kalmış bir aşkı Boğaziçi’nde arayışını, 
yeniden yaşamak isteyişini dile getirdiği bir roma­
nıdır.
Bu eserde 1910’ların İstanbul’u, zamanda geri­
ye yolculukla karşımıza çıkar. 1950’lerdeki İstan­
bul’la ilki yan yana getirilir ve kentin tarihi siluetine 
göndermeler öne çıkar.
Özellikle Beyoğlu ve Boğaziçi gözde iki mekân­
dır. Ne var ki, yaklaşık kırk yıllık bir süreçte, bu iki 
tarihi mekân adeta kimlik değiştirmişlerdir. Dünkü 
Beyoğlu’na bugünkünde artık rastlanılamaz. Bo­
ğaziçi güçbela varlığını korumaya çalışmaktadır.
Eserin bireysel bir yıkılışla sona ermesi, İstanbul 
tutkunu romancının bu kentle ilintili son sözünü de 
sanki simgeler...
Takvimde İz Bırakan:
“O akşam sofrada size bakarken mahzun mah­
zun bu acı şeyleri düşünüyordum. Siz, yanı başım­
da oturduğunuz halde bana ne kadar uzak görü­
nüyordunuz. ”  Yakup Kadri Karaosmanoğlu, 
Okun Ucundan, Remzi Kitabevi, 1940.
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 1 4 7 4 3 0 0 6 *


Refik Halid ve İstanbul (3)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository