Taha Toros Arşivi, Dosya No: 240-240/A-Süleyman Nazi

Karaosmanoğlu, Yakup Kadri

Istanbul Sehir University Repository

Y A Z A N :  Y A K Ü P  K A D R İ
K A R A O S M A N O Ğ L Ü
-
, *
Y a k u p  K a d r i  K a r a o s m a n o ğ l u ' n u n G e n ç l i k  ve  E d e b i y a t  H â t ı r a l a r ı : n
S ü le y m a n  N az i f  
Ö lü n ce ye  K a d a r  
G e n ç  K a l m ı ş t ı
•
İstanbul âşığ ı şa ir
bu lunduğu va lilik lerde
ya beş, ya on ay
ka lab ilir ve so luğu
bir mektep kaçkını gibi 
•
İstanbul'da  alırdı.
L
T
ÜRKÇÜLÜK, Osmanlıcılık ve dil ba­
hislerindeki bütün ayrılıklarımıza ve 
bütün ya} farklarımıza rağmen onu 
hiç yadırgamamı} olmamızın sebebi­
ni de burada aramak lazımgelir.
Fikir ayrılığı, ya} farkı dedim. Fakat, 
Süleyman Nazifle konu}urken biz ne ay­
rılığın, ne de bu farkın tesirini hisset­
mezdik. Onun co}kun ruhunda, ate}li 
ve atılgan mizacında kendi ya}imızın 
dinamik unsurlarını bulurduk.
Hakikatte de Süleyman Nazif ölünce­
ye kadar genç kalmi}tır. Kapkara sakalı 
önce kırla}m i}, sonra ağarmağa başla- 
m i}, fakat, ne kaleminin, ne sözünün 
canlılığına, ne zekâsının parlaklığına, 
hattâ ne de gözlerinin ferine bir halel 
gelmi}tl, ya}ayi} tarzında ise dalma bir 
talebe boheminin kalenderliklerini mu­
hafaza etmi}tir. Devlet memuriyetlerinde 
uzun müddet duramayi}inın sebeplerin­
den biri de belki bu hali idi. Bir Va­
linin oğlu olarak yeti}m i} ve pek erken­
den kâtiplik, mümeyyizlik gibi hükümet 
vazifelerinde bulunmu} olmasına rağ­
men, bir türlü bürokrasi hayatının ka­
yıtlarına ali}amami}tı. Bulunduğu Vali­
liklerde ya be}, ya on ay kalabilir ve 
soluğu bir mektep kaçkını gibi Istanbul- 
da alırdı.
EN HOŞUNA GİDEN CÜMLE
Sanırım, son memuriyeti olan Kasto- 
moni Valiliğinden dönü}ünde idi. Beyoğ­
lu caddesinde benimle kar}ila}inca kol­
larını açarak üzerime yürüm ü} ve »Ase­
siz, abesiz kaldım» ba}lığı altında yaz- 
m i} olduğum bir nesirden ezberlediği 
parçaları okuyarak «Elin nurdan kopsun, 
Yakup Kadril Kastomonideki mihnetha- 
nemde yegâne teselliyi senin bu nesrin­
de buldum» demi}ti.
O  yazımda, hatırladığıma göre, Süley­
man Nazifin erıçok ho}una giden }öyle 
bir cümle vardı: «E y, saçlarımı tarumar 
eden soğuk rüzgârl Eğer nesimlerle bir 
rabıtan varsa sari}in beldeler sükkânına 
benden selam götür ve de kİ buzlar ve 
sisler ikliminde bir seyyah asasız ve 
abâsız kaldı.»
Şimdi dü}ünüyorum da bu romantik 
«tira d» ın büyük nesir üstadını öylesine 
heyecanlandırması mutlaka kendisini
1913 yılında İstanbul'a gelen ünlü 
Fransız şairi Pierre Loti şerefine o za­
manki Türk basını tarafından Tarab- 
ya'da verilen bir ziyafet. (Ortada otu­
ran beyaz yelekli zat, Pierre Loti'dir. 
Oturanlardan soldan İkincisi S. Nazif).
Kastomoni'de garip ve kimsesiz hissetme­
sinden ileri geliyordu. Yoksa, kim bilir, 
o yazımda ne kadar retorik ve sentaks 
yanlıları bulabilirdi.
YAPMA FİİLİ
Nitekim, bir gün gelecek sözü geçen 
nesir parçası münasebetiyle, beni nere­
de ise Şairi Azam mertebesine çıkaracak 
olan üstad, günlük gazete yazılarımın 
birinde, bilmem kimden bahsederken, 
bilmem neden dolayı «vazifesini yaptı» 
diye bir tabir kullandığım için ba}ka bir 
gezetede beni bir orta okul öğrencisi 
gibi paylami} ve «Şu yapmak fiili çıkalı 
bir çok }eyler yıkıldı» diye kökremi}ti.
İtiraf ederim ki, o günden beri, ben 
(yapm ak) fiilini kullanırken tereddütten 
tereddüde düşerim ; hele Türkçede «vazi­
fe görmek, vazifesini yerine getirmek» 
gibi söz gekilleri varken «vazifesini yap­
m ak» demekten ürkerim ve günlük ga­
zetelerin ba}sayfalarının 36 puntoluk 
mabetlerinde sık sık gözüme çarpan 
«konu}m a yaptı, açıklama yaptı» gibi 
laflar karasında, üstadın hayalini diken 
diken sakalı ve sivri sivri di}lerile üs­
tüme saldırır hissederek irkilir kalırım.
Süleyman Nazif, iyi ki, vaktinde öldü. 
Yoksa, elinden ve dilinden çekmeyeceği­
miz kalmayacaktı. Yoksa, aklını oynatıp 
bizi boğmaya kalki}acaktı. Hayır, belki 
de Türkçeyi yeni öğrenmeye ba}lami} 
bir ecnebiyi taklit ettiğimizi sanarak 
kahkahalarla gülecekti, ya da bize }öyle 
sata}acaktı: «Mademki, (k o n u }tu ) yeri­
ne ( konu}ma yaptı) diyorsunuz; neden
ÇIKAN KISMİN ÖZETİ — Karaos-
manoğlu, sırasıyla Mehmet Rauf, Şa- 
habettin Süleyman, Ahmet Haşim, 
Yahya Kemal ve Cenap Şahabettin’den 
sonra bugünkü yazısında Süleyman 
Nazif'e ait hâtıralarını tamamlıyor.
(geldi) yerine (gelme yaptı), (g itti) ye­
rine (gitme yaptı) demiyorsunuz?»
Öbür yandan, dü}ünüyorum ki, rah­
metli üstad, basın ve hattâ edebiyat 
dilimizdeki sentaks ve gramer yanlıları 
furyasını acaba nasıl bir deh}etle kara­
lardı.
Yazı masama oturmazdan biraz ön­
ce okuduğum bir sabah gazetesinden 
geli}igüzel }u  cümle ve fıkraları alıyo­
rum: «Kıyameti söktüler», «Amerikalı 
35 genç i} adamı», «hastalığı düzelme­
yen», «Y u rt di}i edilenler açıklandı» ve 
içimden Süleyman Nazif sağ olsaydı bu 
bozuk düzen, bu hiçbir manaya gelme­
yen çetrefil ifadelere kar}i kim bilir na­
sıl bir yaylım ate}i açardı.
Evet, üstadım, YAPMAK fiili çıkalı bir­
çok }eyler yıkıldı. Fakat, İtiraf et ki, 
bir gün geldi, sen de kendi elinle kendi 
heykelini yıktın ve bu sakar hareketin 
yüzünden Darül - Fünun konferans salo­
nundaki co}turucu hitabenle dü}man 
kuvevtlerine kar}i arkandan sürükleyaz- 
dığın milliyetçi Türk gençliğini karşıda 
buldun. Ben de bu gençliğin içinde idim
:
ve o hitabenden (u lv i) diyebahsetmi}tim. 
Sonra da, kar}ina dikilenlerin önünde 
sana hücum etmek, hattâ sana «bozgun­
cu» demek betbahtlığına uğradım. Bil ki, 
bunu yaparken, bunu söylerken içim kan 
ağlıyordu. Fakat, sen iki eli kara bir 
müfteri yerine koyarak diğer iki müca­
dele arkada}imla (Falih Rıfkı ve Ah­
met Ha}im le) birlikte mahkemeye ver­
din.
Savcılığa yazdığın bir açık mektup­
ta }öyle diyordun: «Bize, herbiri hiya- 
neti vataniye ile müteradif ve idamı 
müstelzim ağır cürümler atfetmektedir­
ler. Namus ve }erefimize bu suretle te­
cavüzde bulunanların adalet huzurunda 
müddalarını ispat etmelerini edemedik­
leri takdirde ayni cezaya çarpılmalarını 
reca ve istida ederiz» ve bu mektubun 
altında aziz dostun Cenap Şahabettin'in 
de imzası vardı. Çünki, bizim hücumla­
rımıza senden ziyade hedef olan oydu.
Seni suçlu gösterecek tek belge ise 
Ali Kemal'e Maltadan gönderdiğin bir 
mektuptan ibaretti. Bu mektubunda Ali 
Kemal'e «Meğer, sen haklı im i}sin l» di­
yordun ve bunu demekle vatan ve mil­
let yolundaki mücahadenden pişman ol­
duğunu, dü}mana boyun eğmekten baş- 
ka çare kelmadığını ikrar ediyordun. 
Ama, o mektubu, kim bilir, ne kadar 
dü}kün, ne kadar ümitsiz bir anında 
yazmışın. Zira, o sıralarda, sen Malta- 
da Büyük Britanya İmparatorluğu ordu­
sunun dev}irme Çavu}larından birin elin­
de âkıbeti karanlık bir kalebenttin ve 
üstelik, belki de, o «Sadece fildir» de­
diğin eski Dahiliye Nazırı dâhil olmak 
üzre, senin durumunda bulunan vatan- 
da}ların tarafından hiçbir ilgi ve yakın­
lık görmeyordun.
Böylece, denize dü}m ü} bir insanın 
bir tahta parçasına sarıli}) gibi, Ali Ke­
mal'den medet ummu}tun.
Sen ki, daha Milli Mücadele hareketi 
balamadan evel dü}man zorbalığına ilk 
isyan bayrağını açan söz ve kalem sâ- 
hiplerinden biri idin. Sen ki, bizden 
yalnız teslimiyet isteyen, yalnız diz çöküp 
af dilememizi bekleyen Müttefik Devlet­
ler ordusu Subaylarının saf saf dizildik­
leri bir toplantıda «Biz harbe seve seve, 
güle güle girdik. Eğer icab ederse yine 
gireriz» deye meydan okuyan adamdın. 
Nasıl olmu}tu da bir yıl geçmeden, düş- 
man önünde boyun eğmemizden pişman- 
lık getirme gibi bir politikanın savunu­
cuları ile fikir ve kalem arkada}!ığı yo­
luna saptın? ¡}te, bende sana kar}i bir 
öfkeli tepki uyandıran o d e vra n la rın ­
daki bu karanlık noktalardır.
Buna rağmen, ben sana vatan haini 
dememiştim. Sadece bozgunculuk ettiği­
ni söylemi}tim. Bugün ise seni yalnız ■ 
dalâlete d ü}m ü} bir kimse olarak gör­
mekteyim. Nitekim, Ali Kemali de, bir 
bakıma, öyle telakki ederim. Her ikiniz 
de Düveli Muazzama denilen bir emperi- 
alist devletler koalisyonunun bütün in­
sanların kaderine ve bütün dünyaya hâ­
kim olduğu ve bu arada memleketimizi 
bir yarı -  sömürgeye çevirdiği bir devir­
de yetiştiniz. O  devrin görüş ve düşü­
nüşlerine göre bu devletler ittifakına 
karşı gelmek bir delilik sayılırdı. Gerçi, 
sen vatan tehlikeye düşünce ve sen Dü­
veli Muazzama ordularının nasıl bir zor­
balık, çapulculuk teşkilâtı olduğunu ya­
kından görünce o deliliği, o kutsat deli­
liği yapmaktan çekinmedin. Ama, çok 
geçmeden şuurun altındaki yılgınlık duy­
gusu ve Tanzimat Osamanlısının tavizci 
ruhu, kim bilir, hayatının ne gibi mihnet 
ve ezaları yüzünden tepivermişti.
Bu sırrın perdesi, günün birinde, Ni­
şantaşı’nın arka sokaklarındaki küçücük 
bir evin, daracık bir odasında, bir demir 
karyolada ölü olarak bulunduğun zaman 
gözlerimiz önünde açılacaktı. Yanında ne 
bir dostun, ne bir yakının, ne de bir 
bakanın vardı ve baş ucundaki tahta ma­
sanın üstünde ısırıp bıraktığın bir elma 
duruyordu.
GELECEK HAFTA
ABDÜLHAK HÂMİD
Taha Toros Arşivi
6  *


Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun gençlik ve edebiyat hatıraları:22:Süleyman Nazif ölünceye kadar genç kalmıştı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository