Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: İstanbul Genel Dokümanları.



Not: Gazetenin "Köşe Penceresinden" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Tan, M. Turhan

Istanbul Sehir University Repository

PENCERESİNDEN
Gene burmalı sütun
n  İmine, irfanına candan saygı göster 
I mekle kıvanç duyduğum ünlü bir îis-
tadla görüşüyordum. Söz, İbrahim 
Paşa sarayı meselesine ve o münasebetle 
Hünernameden alınarak gazetemize ko- 
nulan resmi tahlil için geçenlerde neşret­
tiğim fıkraya intikal etti. Üstad, Hüner- 
namenin kıymeti üzerinde ısrarla durduk­
tan sonra şunları söyledi:
—  Yazında eksikler var. Burmalı sü­
tun başlıklarının Kanunî Süleyman ve 
hatta Üçüncü Murad devrine kadar 
yerli yerinde durduklarını -Hünername 
resimlerini şahid tutarak- söylerken ve o 
başlıkların Türkler tarafından koparıl- 
madığım tebarüz ettirirken burmalı sütu­
nun da ne olduğunu kısaca anlatmalıy­
dın. Çünkü o sütunu ve benzerlerini gün-t 
de birkaç bin kişi görüyor. Lâkin içlerin­
de onların nasıl bir kıymet taşıdığını bilen 
belki üç beş kişi yok. Herkes frenkçe ve­
ya sayıları pek mahdud olan türkçe eser­
lere başvurup da İstanbul abideleri tarn 
hini öğrenemez. Bu tarih, işte böyle fır-! 
şatlar yüz gösterdikçe ortaya konur. Ya*' 
hud herkesin kolaylıkla müracaat edebil 
leceği şekilde yazılıp yapılır. Biz, neden*1 
se, şehirlerimizi söyletmeği ihmal etmiı 
şiz. Bütün hakikatleri dilsizleştirmışiz. 
Şu veya bu şehrimizi bir yana bırakalım. 
İşte İstanbulun bile bir lâhzada ve bir 
çırpıda ele geçirilerek okunması mümkün 
bir tarihi -türkçe olarak- yok. Yüzde 
doksan dokuz İstanbulluya meselâ Kız* 
kulesi, yahud burmalı sütun hiçbir mana 
ifade etmez. Bu yakışıksız durumu dü - 
zeltmek, derlitoplu bir İstanbul tarihi 
yazmak lâzımdır. O  lüzum temin olunun^
, cıya kadar da şehrin taşlan, çeşmeleri, 
direkleri, surları, mabedleri, mesireleri ve 
sairesi hakkında her fırsattan istifade olu-.
. narak fıkralar, makaleler neşrolunmah- 
, dır. Size de Hünernamede asıl şeklile gö­
rünen burmalı sütunu etraflıca anlatmak 
düşerdi. Zühul etmişsiniz. Sonra bu ve- 
. şileden başka suretle de istifade etmek ve 
sütun başlıklarının tarihî tarife göre yeri­
ne konulmasını hükümetten rica etmek 
münasib olurdu. Bu noktayı da ihmal 
■ eylemişsiniz.
Sayın üstadın hakki yardı. Ressam 
Osmanm Hünernameden alman resminde 
burmalı sütun başlıklarının 1570 yılla - 
nnda bile henüz yerinde durduğunu gö­
rerek İstanbul abidelerine Osmanh Türk­
lerinin -bir kısım frenk tarihçileri tarafın- 
dn iddia olunduğu gibi- hürmetsizlik 
gösterilmediğini geçen günkü fıkramda 
söylerken bahsi genişçe tutmak icab eder- 
i. Çünkü dedelerimizin tarihî abidelere 
gösterdikleri saygının kıymetini kavra­
mak o abidelerdeki kıymeti bilmekle 
mümkündür. Meselâ şu burmalı sütunu 
ele alalım: Bu, iki bin dört yüz on yıl 
önce yapılmış bir san’at eseri olup basır-
,rb
İ?
tiş
li-
-b
ıa
li-
ın
iri
!İ-
jİ-
t-
r:
ti-
)
!
İi
İ
}
i
1
i -
de
'•iç­
me­
ler 
ak 
r - 
za
te­
ldi 
ıa, 
ı - 
?ö-
:a-
o -
ni
dan dökülmüştür. Sütunu yapmak için 
gerekli olan bakır Salamin ve Plâtea 
ıarbleri sonunda müttefik Yunan şehirle­
ri ordusu tarafından elde edilen harb alet- 
eri eritilmek suretile tedarik edilmiştir.
Yunanlılar M ed harblerini kendi leh- 
erinde neticelendirmiş olan o iki büyük 
savaşı kazandıktan sonra burmalı sütunu 
yapmışlar, Delfi şehrindeki Apollon ma- 
jedine koymuşlardı. Sütun sekiz metre 
irtifamdaydı, üstünde üç metre kutrunda 
lir altın sehpa vardı. Sonraları Fokide 
cralları bu sehpayı alıp götürdüler, bakır 
sütunu yerinde bıraktılar. Büyük Kons - 
tantin, Bizans kasabasını şehir haline 
coymağa çalışırken (3 3 0 ) Roma İmpa­
ratorluğu hududları içindeki memleket- 
erden birçok güzel eserleri yeni payitah­
ta taşıtmıştı, o meyanda burmalı sütunu 
da Delfiden kaldırttı, Bizansa getirtti.
İranlılara karşı ittihad edip muzaffer 
olan Yunanlılar «el ve gönül birliğinin 
müstebid bir kudreti mağlûb edebileceği­
ni» remzî olarak temsü etmek için bu 
sütunu yapmışlardı. Ü ç başlı yılan, o 
müstebid kudreti ve üstüne konulan altın 
sehpada el ve gönül birliğinde doğan 
parlak kuvveti temsil ediyordu. Hero >- 
dot’un tarihinde sütun hakkında malû - 
mat vardır, doktor Detye de «İstanbul 
ve Boğaziçi» adlı eserinde sütunun ha­
kikî mahiyetini tesbit etmiştir. Bu zat, 
sütunun üzerindeki üç yılan başından 
birinin 1453 te ve Türklerin îstanbula 
girişleri sırasında kırıldığını, iki tanesinin 
de (1700 ) de çalındığını söylüyorsa da 
Hünernamedeki resim her üç yılan başı­
nın 1570 yılında mevcud olduğunu 
meydana koyuyor. Bunların yerlerinden 
kopmaları zelzele yüzündendir. Nitekim 
bir başın çene kısmı müzede duruyor.
Bana bu satırları yazdırtan sayın üsta­
dın öbür mülâhazası da mühimdir. Ber- 
gamadan bir yığın taş halinde Berîine 
götürülen meşhur Mezbehin nasıl bir 
şekilde tanzim olunduğunu herkes biliyor. 
Biz, bu iki bin beş yüz yaşma gelmek ü- 
zere bulunan burmalı sütunun başlıklarını 
niçin tarihten ders ve Hünernameden 
meşk alarak- yenileştirmiyelim?.. Müze­
ler Umum müdürlüğünün dikkatini 
celbedenim M. TURHAN TAN
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Gene burmalı sütun

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository