Taha Toros Arşivi, Dosya No: 2-3-Abalıoğlu, Yunus Nadi, Nadir Nadi, Doğan Nad

Karaören, Sami

Istanbul Sehir University Repository

Iiyet Genel Yayın Yönetmeni: özgen A tar •G e n e l Yayın Koordinatörü: Hikmet Çctinkaya #061101 Yayın Danışmanı: Orhan Erinç •  Yazıişleri 
Müdürleri: Aydın Engin (Sorumlu) Celal Başlangıç
insi, Basın ve Yayıncılık A Ş.
PK: 246 İstanbul Tel: 512 0505 Telex: 22246, Fax: ( I) 5138505
•  Görsel Yönetmen: Ali A tar •Düzenlem e: Mustafa Sağlaıner Ankara Temsilcisi: Mustafa Balbay •H a b e r  Müdürleri: Işık Kansu, Hakkı Erdem
•  İstanbul Haberleri: Cevher Kantarcı # D ı ş  Haberler Ergim Balcı AtatürkBulvarıNo:l25. Kat: 4, Bakanlıklar-Ankura Tel: 4195020 (7 Hat), Telex:
•  İş - Ekonomi: Dinç Tayanv • Y u r t  Haberleri: Mehmet Saraç 42344, Fax:(4)4l95027 «İzmirTemsilcisi: Serdar Kızık, ll.Ziya Bly. 1352 S.2/3 Tel:
•  Makaleler: Saıııi Karaüreıı «Spor: Abdiilkadir Yücelmaıı * D ü - 831230Telex: Ş2359, Fax: (51)895360 «A dana  Temsilcisi: Çetin Yiğenoğlu İnönü Cd
zeltme: Abdullah Yazıcı 119 S. No: I Kat: 1, Tel: 522550-522601 -522492, Telex: 62155, Fax: (71) 52 25 70
Müessese Müdürü: ErolErkut «Koordinatör: 
Ahmet Korulsaıı «M uhasebe: Bülent Yener
•  İdare: 11üveyin (.ürer •  İşletme: önder Çelik
•  Bilgi-lşlem: Nail İnal «Bilgisayar Sistem: 
Mürüvet Çiler «Reklam : Reha Işıtman
20 AĞ USTOS 1993 İmsak: 4,36 Güneş: 6. Öğle: 13.12 İkindi: 16.59 Akşam: 20.03 Yatsı: 21.32 Basıldıftı yer: Hürriyet (»tuciecUlk ve Mtttbıuıcılık A.$
Başyazarımız NadirNadtyi son yolculuğuna iki yıl önce uğurlamıştık
Çok yönlü bir aydının portresi
Arınmış bir dilin ustası
S A M İ K A R A Ö R E N
Nadir Bey, kardeşi Doğan’m beş yaş büyüğüy­
dü. Hiç önemli olmayan bir yaş farkı, ama gelin 
görün ki, Doğan, “Nadir” dediği ağabeysine gö- 
nüldey saygıyla bağlıydı. Gazetede çalışanlar Na­
dir Bey’in odasına girerken Doğan’ın çekerinin 
düğmelerini iliklediğini söylerler.
Bir gün Doğan’la Divan Oteli’nin harındaydık. 
Günlerden pazartesi, tiyatroların dinlence günü, 
saat 18 sularında Nadir Bey çıkageldi. Yakını­
mızda durdu, selâmlaştık, barmenden içkisini iste­
di. Sonra Doğan’a dönüp, “ Doğan, sen bugün ne­
redeydin” diye sordu. Doğan, okuldan kaçmış bir 
çocuk korkusu ve suçluluğu içerisinde, “ Nadirci- 
ğim biliyorsun, ben gazeteye sabahlan erken gidiyo­
rum, ve tabii işlerimi bitirip, senden önce çıkıyorum. 
Halbuki sen ekseri akşama doğru beşte geliyorsun 
gazeteye. Bu sebeple bazen görüşemiyoruz” demiş­
ti. Bunun üzerine de Nadir bey o ünlü nidasını 
çekmişti:
“Yaaaa”.
Nadir Bey’in bir özelliği de keman çlmasıdır. Bir 
tarihte yurt dışına gidiyordum. “Nadir Bey, bir şey 
ister misiliz?” diye sormuştum, “Benim için bir 
Mozart konseri dinleyiver” demişti. Meğer Mozart 
en sevdiği besteciymiş.
“Gazeteci olmasaydım yaşamımı müzisyen ola­
rak, keman çalıp kazanmak isterdim” derdi.
Doğan’ı ölümünden sonra bana “Yadigar” 
adını takmıştı. Şimdi de, onun yadigarı Cumhuri­
yet gazetesi, Onu yaşatmak da sevenlerinin görevi 
değil mi?
Nadir Nadi, usta yazarlığa nasıl ulaştı, kısaca 
M Arkası 15. Sayfada
Nadir Nadfyi anarak
D O Ğ A N  H IZ L A N
İnsanın yaşamında, anımsamak istediği insanlar 
çok azdır. Nadir Nadi benim için bu tür kişilerden 
biriydi. Dünyaya, ilkeli bir hoşgörü merceğinden 
bakardı. Onla konuşurken, hep, benden genç bir 
inşam dinliyor izlenimine kapılırdım.
Bilen ama biliyorum demeyen kişiliği bana ince 
kıyım mizahın en unutulmaz anlarını yaşatmıştı. 
Cahilliği bağışladığına tanık oldum ama yan cahil­
liğe ödün vennezliğini de yaşadım. Bazı kişilerin, 
yanlışlık ve bilgisizliklerle, kozalannı örerken, on­
ların gösterişçilik batağında debelenişlerini izle­
mekten, üzülerek kekremsi bir tad aldığını düşün­
müşümdür hep.
O, iyi bir deneme yazanydı. Denemenin aynimiz 
bir öğesi olan humour’u, Nadir Nadi kadar ölçülü 
ve etkili kullanan çok az yazar okumuşumdur.
Üstelik kendini sarakaya alan, özeleştirinin en 
acımasızım kendine yönelten bir denemeci, o türün 
güzel örneklerini vermiş sayılmaz mı?
Ne zaman onunla bir söyleşi yapsanız, yaşama 
sevincine kapılırdınız. Sıkıntının bir karabasan gibi 
bütün yaşamım sardığı zamanlarda bile bu direnci 
hissederdiniz.
Müziğin bir kişiliğin oluşumunda ne kadar 
önemli yeri olduğunu onu tanıyınca anlardınız. Öğ­
renirdiniz ki, müzik ve dünya görüşü, yaşamın 
hışırlıklarını alır götürürdü.
Denemelerinin yam sıra, Nadir Nadi’nin portre­
lerini okursanız, onun portre yazıp/çizmekteki us­
talığım da kabul edersiniz. Nurullah Ataç, Yahya 
Kemal Beyatlı, Nazım Hikmet portreleri, deneme 
türünün edebiyat tadını taşır.
Türkiye'de siyasal ve toplumsal birçok dönemi 
bedellerini ödeyerek yaşayan Nadir Nadi’nin 
saygınlığı, okunurluğu bu gerçekten kaynaklanı­
yor.
Sevinçlerini büyütecin altına getirdiği zamanlar 
olmuştur, buna karşılık kahramanlık gösterilerin­
den kaçındığından, acılarım, sıkıntılarım hep kü­
çülterek başkalarına ve topluma yansıtmıştır.
Yazıyı yazarken sizin armağmınız Mozart’ın 
Cosi Fan Tutte’sini dinliyorum.
Haber Merkezi- Başyazarımız Nadir 
Nadi’yi son yolculuğuna uğurla­
mamızın üzerinden iki yıl geçti. Nadir 
Nadi, inançlı ve dirençli kuşağın son 
temsilcilerinden biriydi. O’nun yaşamı­
nı, “Kuvayı Milliye ruhu, Atatürk dev­
rinden ve çağdaşlık” sözcükleriyle özet­
leyebiliriz.
23 Haziran 1908’de Fethiye’nin Kaya 
Köyü’nde dünyaya gelen Nadir Nadi, 
babası Yunus Nadi Abaltoğlu’nun gaze- 
teci-yazar olması nedeniyle gazetecilikle 
küçük yaşlarda tanıştı. Nadir Nadi’nin 
lise yıllannda yabancı yazar ve müzis­
yenlerle yaptığı röportajlar Cumhuri- 
yet’te yayımlandı. Eğitimini Viyana’da 
sürdüren Nadir Nadi, 1935’te yurda 
döndükten sonra, Cumhuriyet’te yazı 
işleri yardımcılığı, habercilik ve röpor­
tajcılık dallannda çalıştı, köşe yazarlığı 
yaptı. Nadir Nadi, ilk başyazısını 
Menemen’de yedek subay öğretmen 
Kubilay’ın gericiler tarafından öldürül­
mesi üzerine yazdı. Nadir Nadi’nin öne­
risiyle devrim şehidi Kubilay’ın Mene­
men’de heykeli dikildi. Bir süre babasıy­
la birlikte başyazarlık yapan Nadir 
Nadi, 1945’te babasımn ölümü üzerine 
Cumhuriyet Gazetesi’nin yönetimini 
tümüyle üstlendi.
1908'de Fethiye ’nin Kaya 
Köyü 'nde dünyaya gelen Nadir 
Nadi, babası Yunus Nadi 
Abalıoğlu nun gazeteci-yazar 
olması nedeniyle gazetecilikle 
küçük yaşlarda tanıştı.
27 Mayış ’m lideri ve o günlerin 
Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel, 
Nadir Nadi’yi 9 Haziran 1964 ’te 
kontenjan senatörlüğüne seçti. 
Böylece yeniden parlamentoya 
giren Nadir Nadi, senatörlük 
süresi dolmadan 3 Nisan 1970 ’te 
bu görevinden ayrıldı.
Türkiye’de çok partili demokratik 
yaşama geçildiği I950’de Demokrat 
Parti listesinden bağımsız Muğla Mil­
letvekili seçilen Nadir Nadi, 1954’te de 
yine bağımsız olarak İstanbul Milletve­
kili seçildi. Parlamentoya girişinden bir 
süre sonra Avrupa Konseyi’ne 
bağımsız Türk delegesi olarak seçilip 
altı yıl bu görevde bulundu.
1962 yılında ortaklarıyla anlaşmazlı­
ğa düşen Nadir Nadi, Cumhuriyet’teki 
yazılarına bir süre ara verdi. 27 Mayıs’- 
ın lideri ve o günlerin Cumhurbaşkanı 
Cemal Gürsel, Nadir Nadi’yi 9 Haziran 
1964’te kontenjan senatörlüğüne seçti. 
Böylece yeniden parlamentoya giren 
Nadir Nadi, senatörlük süresi dolma­
dan 3 Nisan 1970’te bu görevinden ayrı­
larak yine Cumhuriyet Gazetesi’ne 
döndü.
Nadir Nadi, 12 Mart müdahalesin­
den sonra o günlerin siyasal koşullan 
nedeniyle bir grup arkadaşıyla birlikte 
11 Temmuz 1971 ’de gazetenin yöneti­
minden aynldı. Bunun üzerine Nadir 
Nadisiz Cumhuriyet’te aradıklanm bu­
lamayan okuyucular, bilinçli bir direniş 
göstererek gazeteyi almamaya başladı­
lar. Gazetenin durumunun giderek kö­
tüleşmesi üzerine bir kısım ortaklar, 
kendisini yeniden gazetenin yönetimine 
çağırdı. Arkadaşlarıyla birlikte ^ T e m ­
muz 1972’de yine yönetim görevine dö­
nen Nadir Nadi, yaşamının sonuna ka­
dar bu görevini sürdürdü. 12 Eylül dar­
besinden sonra Türkiye’de aydınların 
yaşadığı yazgıyı. Nadir Nadi de pay­
laştı. Nadir Nadi, Atatürk’ün kurduğu 
Türk Dil Kurumu’nu savunan ve 13
Nadir Nadi kemanıyla Keman Sokakta (15 Şubat 1982)Fotoğraf: ARA G Ü LER
Ağustos 1961 ’de yayımlanan “Tuhaf 
Bir Tasarı” başlıklı yazısını 23 Ocak 
1983’te yeniden yayımlayınca Sıkıyöne­
tim Mahkemesi’nde yargılandı. Nadir 
Nadi, bu davada “Halkı yasalara karşı 
isyana teşvik etmek” suçundan iki ay 20 
gün hapse mahkum oldu. Temyiz hakkı 
bulunmadığı için karar kesinleşti. Bü­
tün dünyada geniş yankılar uyandıran 
ve protestolara yol açan bu karar, 75 
yaşındaki başyazarımız hapse girmeden 
iki gün önce Milli Savunma Bakanı’nın 
temyiz hakkını kullanma gereğini duy­
masıyla (Bu hak yalnız Sıkıyönetim 
Komutanı ile Milli Savunma Bakam’na 
tanınmıştı) Yargıtay tarafından bozul­
du. Ve Nadir Nadi’nin aklanmasına ka­
rar verildi.
Nadir Nadi, tb u  dava nedeniyle 
yaptığı savunmada aydın sorumluluğu­
nu nasıl taşıdığını şu sözlerle ifade edi­
yordu: “ Kendimden söz etmeyi sevmem. 
Atatürk devrimlerini özümseyememiş, 
gerici çevrelerin tüm saldırılarına karşı 
aydın Türk kamuoyu, benim kişiliğim 
hakkında yeterince bilgi sahibidir. Kim­
seyi suça teşvik etmedim, etmem de. 
Ama, Atatürk devrim ve ilkelerinin tehli­
keye girdiği anda, çağdışı gerici akımlar 
karşısında kayıtsız re sessiz kalınmasına 
da karşıyım. Yirmi yıl boyunca sırası 
geldiğinde tekrarladığım yazılarımda o
tehlikelere değinmek istedim. Vatandaş­
larımı suça teşvik ne demek, ilgilileri ül­
kemizde hukukun üstünlüğü ilkesinden 
ayrılmamaları için uyarmaya çalıştım.”
Atatürk ilke ve devrimlerinin ödün 
vermez bir savunucusu olan Nadir 
Nadi. hoşgörü ve özgür düşünceden ya­
naydı. Türkçeyi çok iyi kullanan baş­
yazarımız Nadir Nadi’nin yayımlanmış 
yapıdan şunlar: Sokakta Gürültü Var 
(1943), Uyanlar (1961), Perde Aralı­
ğından (1964), 2 Sovyet Rusya-2 Polon­
ya (1967), 27 Mayıs’tan 12 M art’a 
(1971). Sil Baştan (1975), Olur Şey De­
ğil (1981), Ben Atatürkçü Değilim 
(1982), Dostum Mozart (1985).
Nadir Nadi, İlhan Selçuk ve Uğur M um cu(23 Haziran 1991)
Bir yazısı
Bir Yıl Daha
Elinizde tuttuğunuz bu gazete, bugün 56 
yaşını tamamlıyor. Aslında bu süre daha geri­
lere doğru uzatdabilir. Mütareke ydlarının 
“Yeni Gün”ü şimdiki “Cumhuriyet”in öncüsü 
sayıldığına göre gazeteniz artık altmışını da 
çoktan arkada bırakmış demektir. Yeni Gün 
olsun, Cumhuriyet olsun, bunca yd ülke çıkar­
ları uğruna savaşan veren iki kardeş gazete 
arasında ortak nokta şudur: İkisi de zor günle­
rin savaşımcdarı olmuşlardır. İşgal or­
dularının çizmeleri altında güzel İstanbul inim 
inim inlerken, Yeni Gün emperyalistlere ve 
onlara boyun eğen Bab-ı Ali’nin teslimiyetçi 
işbirlikçilerine karşı var gücüyle “Hayır” diye 
bağırmaktan geri kalmamıştır. Sık sık ka­
patılmak, ikide bir basımevinde aramalar 
yapılmak, yazarları, yöneticileri, hatta dizici­
leri karakollarda sorguya çekilmek, onu yo­
lundan alıkoymaya yetmemiştir. Bu yöntem­
lerle özgürlükçü basını yıldırmayacaklarını 
anlayan işgal güçleri, yurtsever aydınları 
M alta’ya sürmeye karar vermişler ve hemen 
hepsini toplayıp yaka paça bir gemiye doldur­
muşlar, yola çıkarmışlardır. Bunların arası­
nda yalnız Yeni Gün’ün sahibi ve başyazarıdır 
ki oyuna gelmeyerek Ankara’ya Mustafa Ke­
mal’in yanına kaçmayı başarmış, kaçmakla 
da kalmamış, binbir güçlüğü yene yene, bir 
bölümünü de olsa, basımevini Türkiye Büyük 
Millet Meclisi’nin toplandığı kente yeni devlet 
merkezimize ulaştırmıştır.
Artık Kurtuluş Savaşı boyunca Yeni Gün, 
Atatürk’ün yanında ve hizmetinde emperya­
list güçlere ve o güçlerin buyruğundaki işbir­
likçilere karşı “tam bağımsızlık” ilkesini bü­
yük zafere değin savunmaktan yorulmayan 
bir bayrak olarak yurt toprakları üstünde dal­
galanacaktır.
Sakarya, Dumlupınar, düşmanın Anavatan 
toprakları üstünde dalgalanacaktır.
Sakarya, Dumlupınar, düşmanın anavatan 
topraklarından kovulması... Saltanatın 
yıkılması Lausanne barış andlaşması. Hilafe­
tin kaldırılması, Cumhuriyet’in ilanı...
Yeni rejimin yürürlüğe girmesinden altı ay
sonra Kurtuluş Savaşı gazisi Yeni Gün İstan­
bul'a dönüyor, bu kez “Cumhuriyet” olarak 
bir başka savaşın, rejimi koruma, güçlendir­
me, Atatürk devrimlerini savunma savaşının 
bayrağını yükleniyor.
7 M ayıs 1924’teıı başlayarak uzun yıllar, 
Serbest Fırka’nın kendi kendini dağıttığı 
1930’lara kadar “Cumhuriyet” İstanbul’da 
bu savaşın hemen de tek başına yürütücüsü ol­
muştur. Düşününüz ki o zamanlar Cumhuri­
yetle  gavurluğu layıklıkla dinsizliği eşanlamlı 
imişler gibi tanımlamaya çalışan sinsi bir pro­
paganda halk arasında yürütülmek isteniyor­
du.
Atatürk’ün önderliğinde bu propaganda 
sindirildi, sesi kısıldı. O  öldüğü zanıan arkası­
nda “ülkesi ve milleti ile bölünmez” her tiirlii 
ileri akımlara açık, düşünce özgürlüğüne 
yatkın bir toplum bıraktı sanıyorduk. Belki de 
gerçekten öyle idi. Ne var ki Onun döneminde
pusuya yatmış, sinmiş olan gerici güçler, 
çıkarcı politikacılar, bir yandan palazlanma­
ya başlayan kimi sermaye çevreleri, fırsat 
kolluyorlardı. 1950’Ierde bu fırsatı yakaladı­
lar ve vakit geirmeksizin saldırıya geçtiler. 
Eşit koşullar altında Batı ile işbirliği yapmak 
parolası öne sürülerek tam bağımsızlık ilkesi 
gittikçe zedelendi. Dışa bağımlı ekonomi poli­
tikası ülkemizde tüketimi pompalayan bir 
montaj endüstrisine yol açtı. Hızla artan nüfu­
sumuza çalışma alanları açamaz olduk. Borç­
landık, borçlandıkça batağa gömüldük. Her 
yıl yüksek öğrenim görmek isteyen gençler­
den yüzbinlercesini elimizle sokaklara dökü­
yoruz. Bu ne demektir biliyor muyuz? Bil­
meyecek ne var? İşte anarşi, işte soygun, işte 
kardeş kavgası.
Zor günlerin gazetesi olan Cumhuriyet, 
tıpkı Mütareke yıllarındaki öncüsü Yeni Gün 
gibi bugün ülkemizde tek başına kalmış gibi­
dir. O  zamanın işgalcileri Yeni Gün’ü okut­
mak istemezler. Ankara'da basılanı İstan­
bul’a sokmazlardı. N e yazık ki bugün kendi 
içimizde yetişme sağlı sollu yobazlar aynı 
yöntemi Cıımhuriyet’e karşı uygulamakta bir 
yandan Cumhuriyet okurlarını baskı altına 
almaya çalışırken, öte yandan “Satılacak 
satıldı, satılıyor” fiskosları ile gazeteyi göz­
den düşürmeyi denemektedirler.
Hiçbir holdinge bağlı olmayan, okurlarının 
ilgisinden başka hiçbir desteği bulunmayan 
Cumhuriyet, inanıyoruz ki bu güç dönemi de 
atlatacak, Atatürk'ün kurduğu rejimle birlik­
te aydınlık günlere er geç kavuşacaktır.
Halkın halk tarafından halk için idaresi bi­
zim ülkümüzdür.
Bu tümce 7 M ayıs 1924 günlü ilk sayısında 
kurucumuz Yunus Nadi’nin imzasıyla yayı­
mlanmıştır.
O  ülküye bugün de bağlıyız.
NAD İR  NADİ
Taha Toros Arşivi


Arınmış bir dilin ustası

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository