Taha Toros Arşivi, Dosya No: 396-Osman Hamd

Ahmet İhsan

Istanbul Sehir University Repository

210 UYANIŞ No. 1802— 117
A N T İ K A L A R  M Ü Z E S İ
V E
Abdülhamit zamanile Meşrutiyette ecnebi entrikaları
Çok muhterem Halil beyin Müze Müdür­
lüğünden ayrılması hasebile geçen hafta yazdı­
ğını makaleyi kendim bir daha okuduktan sonra 
antikalar etrafında ecnebi parmaklarının bu 
memlekette çevirdikleri antrikalardanda bahset­
mezsem Haindi ve Halil kardeşlerin bu 
memlekete ettikleri hizmetleri eyice anlatamıya- 
cağımı anladım.
Antikalar müzesinin bizde meydana gelmesi 
Sadarazam Fethi Paşa zamanında başlar; Fethi 
Paşa şurada burada ele geçirdiği bazı antikaları, 
onları Put, yahut Sanem diye kırıp atanla­
rın, bilhassa o tarih eserlerini bir hiç muka­
bilinde yakalayıp memleketlerine taşıyan ecne­
bilerden kurtararak Tophane ambarına topla­
mıştı. Daha sonra Suphi Paşa, Tophane amba­
rındaki antikaları Güllıane parkında Çinili köşke 
taşıtıp ilk Müze temelini atmıştı. O zaman 
parkta, şimdiki Müze binalarının yerinde hiç 
bir şey yok idi, ağaçlık ve ormanlık idi, yalnız 
Çinili köşk mevcut imiş.
R ıh metli Haindi beyin hizmeti Çinili köşkte 
ilk kurulan Müzede başlar. Haindi bey otuz 
seneden ziyade durmadan çaliştı, şimdiki Mü­
zeyi meydana getirdi. Haindi bey Müzenin tek­
mil dahili işlerini kardeşi Halil beye birakmış 
idi, kendisi Müzenin büyük işlerile uğraşırdı. 
Hamdi beyin vefatından sonra onun }rerini 
alan Halil bey kardeşinin eserini muhafaza 
etmekle beraber Topkapı' sarayı içindeki Türk 
Müzelerini meydana getirdi. Halil bey dahi 
kardeşi gibi ortaya çok kıymetli, emsalsiz bir 
eser koymuş oldu. Bu iki kardeş birbirini ta­
mamlamıştır ve ikisininde side antikalar alimi 
değil, idare adamı olmakta ve karşılarına 
çıkan engelleri yeıımekde büyük kabiliyetleri 
görülmüştür. Bu engeller ne idi? İşte bilin­
mesi ve unutulmaması lâzmıgelen meselede 
budur.
Kngeller kâlı dahilden, daha ziyada hariç­
ten yani diplomasi adamlarından gelirdi. Bir 
kere düşününüz? iki kardeş el ele verip Türk 
Müzelerini kurmağa başladıkları zaman bizim 
memlekette, antika denilen şeyin . kıymetinden 
ve ehemmiyetinden haberdar adanı çok, ama 
çok az idi. Fazla olarak, böyle tarihi eserlere
yukarıda yazdığını gibi Sanem, Put diye 
hakaretle bakarlardı ve onların kırılmasını, yok 
olmasını isterlerdi. Bizim bu bilgizizliğimizden 
Avrupalılar önceleri çok istifade etmişlerdi; 
Padişahlardan müsade alırlar; memleketin şu­
rasında burasında kazarak antika ararlar, çıkar­
dıkları şeyler arasında altun gümiş çıkarsa 
ağırlığına göre parasını verirler; taş ise hiç 
kıymet saymazlar ve hepsini alııp götürürlerdi. 
Londra, Paris, Berlin Müzelerine taşınmış 
böyle, çok eserler vardır.
Çinili köşkde Müze yapılıp Avrupada tah­
sil görmüş iki münevver kardeş iş başına ge­
lince Hamdi bey ilk iş olarak antikalar nizam­
namesi yapdı; antikaların harice akınma set 
çekti. Fakat o devir Kapitülasyon zamanı idi; 
sefirler burada krallar gibi kuvvetli idi; sarayda 
bin türlü antrika çevirirlerdi. Bu antrikalar 
Haındi merhumun ve sonra Halil beğin zama­
nında şiddetle dönmeğe başladı. Abdülhamit 
cahaleti yüzünden bir hata daha işlerdi; ecnebi 
Blçilerine antika verirsem devlet işlerini eyi 
görürüm sanırdı; fakat kurnaz elçiler hem an­
tikaları alırlar, hem müdahele ve sıkıştırmadan 
geri kalmazlar idi.
Hamdi bey merhum şahsiyeti, ecnebi mah- 
fellerdeki tanınışı ve bilhassa çok mükemmel 
Fransızca söylemesi ve ilmi sayesindde bü antr- 
ikalara azami setler çekmiştir.
Hamdi bey olmasa idi, Hamdi beyden 
sonrada Halil bey ittihatçılar vaktinde uğraş- 
masa idi Müzemizdeki antikalardı yarısı şimdi 
ecnebi diyarında bulunaeak idi.
Rahmetli Hamdi beyden sağlığında ben 
bu vadide çok acıklı ve gülünç hikâyeler din­
lemiştim. Onları toplasam bir büyük kitap olur. 
Bu Antrikalara sefaretlerin ve sefaret tercüman­
larının bazısı karışmıştır^ bu hususta en ileri 
giden elçiler İngiliz, Fransız, ve Alman elçi­
leri ile baş tercümanları ölmüştür. Bunlar yo­
lunu bulup Padişahdan irade koparırlar, anti­
kayı alııp götürmek isterler; Hamdi bey vermez 
antikayı saklar, yok der, Padişaha yazar ve 
ekseriya muvaffak olurdu. Elçiler daha ileri 
gidiip Müze memurlarının tebdilini istemeğe 
kadar kalkınışlardı; meselâ Bağdattaki Müze
No 1803 — H8 SERVE
memurumuzu* mutlaka değiştirmek isteyen bir 
Elçiye' karşı gelinememiş idi. Bağdatta çıkan 
antikaların bir kısmı Basradan deniz yolile 
bize ve bir çoğu Berline taşınmak üzere yola 
çıkmıştı. Taliin cilvesine bakmızki bizimkiler 
Soveyşteıı buraya gelmiş,u zağa gidenler, büyük 
muharebenin çıkmasile Portekizde kalup harap 
olmuştu.
Elçilerin antrikaları bir aralık bazı eser­
leri tetkik etmek üzere muvakat almak ve sonra 
geri vermemek yolunu da tutmuştu. Bunu da 
iki kardaş men eylemiştir.
Hülâsa gülhane parkındaki müzelerimiz 
doğrudan doğruya bu iki zatın yılmaz çalış- 
masile viicude gelmiştir. Müze binaları yapı­
lırken Hamdi bey sabahları erkenden yalısın­
dan çıkar, oraya gider; kalfa ve ustalar arasın­
da dolaşır ve sonra bir kenara oturup nargile­
sini gorultatarak yapıyı seyrederdi. Müzenin 
tekmil topraklar, binaları ve içindeki her bir 
antika Hamdi ve Halil beylerin elinden ve 
teftişinden geçmiştir. Meselâ büyük sarkofajı 
Hamdi bey başında olarak S ayda da kazdırıp 
çıkartmıştı ve o bana daima söylerdi :
— Sarkofajm tam olarak meydana çıktığı 
dakikada hisettiğim sevinci ve heyecanı öm­
rümde duymadım, benim biricik saadetimdir!
Bu Sarkofajm bile Avrupa hükümdarların­
dan biri tarafından ele geçirilmesine çok 
çalışıldığı ve hatta Abdülhamidin kandırıldığı 
duyulmuştu ve Hamdi merhum ölürüm de 
vermem demişti.
Ahmet İhsan


Antikalar müzesi ve Abdülhamit zamanile meşrutiyette ecnebi entrikaları

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository