Taha Toros Arşivi, Dosya No: 77/A-Ermeniler. Not: Gazetenin"Düşünenlerin Düşüncesi" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Ecemoğlu, Kevork

Istanbul Sehir University Repository

é Türkiye’de yaşayan Ermeni asıllı Türkler, mukadderatlarını Türkiye’nin mukadderatma bağlamışlardır. Dışarıda, Türkiye aleyhine intikam türküleri söyleyen ırkdaşları arasında hiç­bir fikrî beraberlik mevcut değildir. Ermeni asılh Türkler 
arasmda belki kötü Türk yurttaşları vardır. Türk asıllılarda 
da bulunduğu gibi. Ama, Türkiye’nin fizikî ve manevî bü­
tünlüğüne karşı tek kişi yoktur.
f
TÜRK - ERMENİ İLİŞKİLERİ
ÎÜRK - Ermeni ilişkileri bakımından talihsiz bir tarih teşkil eden 1915, aradan geçen yarım yüzyıldan çok bir süreye rağmen, yine yapma gay­
retlerle ortaya sürülmek isteniyor. Beyrut’ta yapılmak istenen Türk 
Haftası, bazı Ermeni öğrenciler tarafından sabote ediliyor, Türkiye aleyhin­
de afişler düzenleniyor. Bir kin ve husumet havasım yeniden canlandırmak 
gayretleri görülüyor. Bütün bu görüntüler karşısmda, Türk kamuoyunda bir 
kuşku beliriyor. Acaba bizimle beraber ortak hayatlarım sürdüren Ermeni 
asılh yurttaşlarımız, bu gösteriler karşısında ne düşünüyorlar? Niçin bir tep­
ki göstermiyorlar?
Aslında bu tepki, İstanbul’daki 
Ermeni asıllı Türkler tarafından 
1965 yılında gösterilmiştir. Ben 
şahsım açısından niye şimdiye 
kadar böyle bir tepki gösterme­
miş olduğumu açıklamak istiyo­
rum. Önce, Türkiye’ye bağlılığın 
isbatınm sözle ve böyle zaman­
larda yapılması, bu bağlılığın iç­
tenliğine gölge düşürür diye kor­
kuyorum. 1965’te Ermeni asıllı 
yurttaşlardan birçok mektup al­
dım. Bana, gazetelerde yazı yaz­
dığım halde, Türkiye dışındaki 
Ermeni gösterilerinin aleyhine 
niye yazmadığımı soruyorlardı. 
Bunlardan birine verdiğim cevap­
ta, bu konudaki düşüncelerim, 
hayatımın ve davranışlarımın 
bütününden, beni tanıyanlarca 
anlaşılamazsa, bu sırada yazaca­
ğım iki satırın inandırıcı olması­
nı nasıl bekleyebilirim, demiştim. 
Üstelik ikinci bir sebep, elimi 
kolumu büsbütün bağlıyordu. 
Ben, onbeş yıllık üniversite ha­
yatımda, önce öğrenci, sonra öğ­
retim üyesi yardımcısı ve nihavet 
öğretim üyesi olarak, gerek hoca­
larımdan, gerekse ve özellikle 
öğrencilerimden —hangi görüşte 
olurlarsa olsunlar— büyük bir 
anlayış, yardım ve sevgi görmüş­
tüm. Bu yüzden kendimi. Erme­
ni asıllı Türklerin belki de en 
şımartılmışı sayıyordum. Bövle 
bir durumda göstereceğim tepki 
daha da az inandırıcı olmayacak 
mıydı? Yararlandığım özel ni­
metlerin bir karşılığı sayılmaya­
cak mıydı?
Ama, 1915’in ellinci yılının da 
geride kalmasına rağmen, bu 
konudaki istismarın, hâlâ sürdü­
rülmek, dünya siyaset konjonktü­
rünün bu nâzik devresinde Tür­
kiye aleyhindeki havanın körük­
lenmek istenmesi, beni de bu ko­
nudaki düşüncelerimi açıklama­
ya şevketti.
5 5 Y IL S O N R A
Aradan, 55 yıl geçmiş. Bu süre 
içinde iki kere Alman ordularının 
çizmesi altında çiğnenmiş Fran­
sız ulusu, bugün Almanya ulu­
suyla dost. Aynı şeyi, yıkılıp ya­
kılan Polonya için bile söyleyebi­
liriz Öyleyse niçin hâlâ bu kin? 
Niçin hâlâ, bu bin yılanberi Er- 
menilere ait bulunmamış toprak­
lar hakkında gülünç talepler? 
Bütün bunların nedeni, uzun vıl- 
Iardanberi bazı örgüt ve kişile­
rin, Türk • Ermeni ilişkilerinin 
bu talihsiz safhasını geçim volu 
haline getirmiş olmasıdır. Söy­
lediklerine belki kendileri de 
inanmıyorlardır. Ama varlık se­
bepleri budur. Bunun için, var­
dım ve teşvik görmekte, bunun 
için büyük bir devletten oesıen- 
mekte, sonra da hevecanb bazı 
gençleri kışkırtmaktadırlar. Türk 
milliyetçileri, bu Türk aleyhtarı 
gösterileri besleyen suyun hangi 
devletten geldiğini iyi bilmek zo­
rundadır.
Beyrut’taki kışkırtılmış ve he­
yecanlı gençler düşünmek zorun­
dadırlar. Hem de —zordur ama— 
tarafsız ve soğukkanlı olarak 
1915’te olanlar, münferit bir olay 
değil, bir olaylar zincirinin son 
ve talihsiz halkasıdır. Bu halka­
ya nasıl gelinmiştir? Niçin gelin­
miştir? Kimin yüzünden gelin 
miştir?
Türkler ve Ermeniler yüzyıl­
larca birlikte kardeş gibi vaşa 
mışlardır. Üstelik, Ermeniler 
OsmanlI İmparatorluğunu teşkil 
eden unsurlar içinde Osmanlılık 
düşüncesini en iyi anlamış, en 
çok kaynaşmış olanı idiler. Bu­
na karşılık, Osmanlı Devleti de 
Ermenilere. devletin en vüksek
---------------------YAZAN:  - --------------------------------------------------
Doç. Di. Kevork ADEMOĞLU
H u k u k  Fakültesi Ö ğ re tim  Üyesi
kademelerinde görev verecek ka­
dar güven duymaktaydı. O ka­
dar ki, Türk - Ermeni ilişkileri­
nin en gergin olduğu Sultan II. 
Abdülhâmit devrinde bile, bu du­
rum değişmemiş, birçok Erme­
niler yüksek görevler almaya de­
vam etmişlerdir.
Herşey, eski gücünü yavaş ya­
vaş kaybetmeye başlayan Osman­
lI  İmparatorluğuna, emperyaliz­
min sızması ile başlamıştır. Söz 
de Ermeni meselesini çözmek 
için konan Ayastefanos anlaşma 
sının 16. ve Berlin anlaşmasının 
61. maddeleri, Osmanlı İmpara­
torluğunda Ermeni meselesini ya­
ratmışlar, bunu koyduran Rusva 
ve İngiltere, bu maddeler sâve- 
sinde Osmanlı İmparatorluğunun 
içişlerine daha çok karışma. Dev­
leti daha çok baskı altında tutma 
teşebbüslerine girişmişlerdir. İş­
te, Türk - Ermeni ilişkileri bu 
andan sonra bozulmuştur Bu ta­
rihten önce, bazı şikâyetler do­
ğudan gelmiştir. Ama, bunlar 
gitgide zayıflayan Osmanlı Dev­
letinin, doğuda asayişi eskisi gi­
bi sağlayamamasından doğan şi­
kâyetlerdi.
Emperyalizmin, Ermeni mese­
lesini bahane ederek giriştiği 
tazyike, 1890 yılından başlayarak, 
komitacılar da katılmıştır. Bun­
lar, akıl almaz bir sorumsuzluk­
la, âdeta oyun oynar gibi bazı ey­
lemlere —meselâ büyük bir kala­
balıkla Yıldız Sarayına gidip di­
lekçe vermek isteği gibi— giriş­
mişler. Tebaası oldukları devle­
te karşı, emperyalist devletlere 
güvenmişlerdir. Ama sonu çok 
acı olmuştur. Bu çocukça oyun­
lar, 1890 - 1896 arası birçok gü­
nahsız kişilerin de canına malol- 
muş, Türk Ermeni ilişkileri de 
geniş ölçüde zedelenmiştir. 1X96 
tarihinde seçilen basiretli bir 
Patrik sâyesinde. komitacılık ey­
lemleri durulmuş, 1896 1908
arası nisbi bir huzur içinde geç­
miştir.
diriler neşretmesinden anlıyoruz. 
Bunun gibi, Cemal Paşa gibi. İz­
mir Valisi Rami Bey gibi ikti­
dar sorumlularının kendi bölge­
lerinde tehciri önlediklerini de 
belirtmek gerekir. Buna Karşılık, 
Ermeniler de. gerek Abdülhâmit 
devrinde, gerek İttihad ve terak­
ki devrinde komitacıların eylem­
lerine katılmamışlar, hu eylemler 
sınırlı bir azınlığın işi olagelmiş­
tir. İma işin faturasını sonradan 
ödeyen başkası olmuştur
İşte. 1915’in bu kısa Hikâyesi 
karşısında, emperyalizmin ağma 
düşerek acı bir sona sürüklenmiş 
ırkdaşlarının durumundan ders 
alacak verde. bu keı-e başka bir 
emperyalizmin oyununa sürüklen 
mek niçin?
Türkiye’de yaşayan Ermeni 
asıllı Türkler, mukadderatlarını 
Türkiye’nin mukadderatına bağ­
lamışlardır ve onlarla, dışarıda, 
Türkiye aleyhine intikam türküle­
ri söyleyen ırkdaşları arasında 
hiçbir fikrî beraberlik mevcut 
değildir. Ermeni asıllı Türkler 
arasında belki kötü Türk yurt­
taşları vardır. Türk asıllılarda 
da bulunduğu gibi. Ama, Türkı- 
yenin fiziki ve mânevi bütünlü­
ğüne karşı tek kişi yoktur.
TEHCİR O LA Y I
Meşrûtiyetten sonra, kısa bir 
süre için kardeşlik havası yine 
kurulmuş, İttihad ve Terakki'ııin 
«İttihadı ânasır» politikası. Er- 
menilerin, Osmanlı Parlâmento­
sunda geniş ölçüde temsilini sağ­
lamıştır. Ama hürriyet havası 
içinde, komitacılık vine başlamış, 
seferberlik şartlan, bocalavan ve 
Osmanlı İmparatorluğunun bü­
yük mirasını Alman emperyaliz­
minin peşinden kumar masasına 
basan hükümet Anadolu hakkın­
da savaş sonrası bazı ümitler 
besleyen bu emperyalizmin bas­
kısıyla. tehcir olayını yaratmış­
tır Bu baskı o kadar aşikârdır 
ki, tehcir olayının bir numaralı 
sorumlusu sayılan Talât Paşa 
dahi, uzun bir süre bu tasarı-.a 
karşı boymuş, fakat ancak onu 
biraz geciktirebilmistir. Seferber 
lik olayından sonra Ermenilerin 
yaptılkan ise. aradaki uçurumu 
büsbütün açmıştır 
Tehcir olayı genellikle Türk 
halkı tarafından benimsenmemiş­
tir. Bunu, hükümetin sık sık, Er- 
menileri saklamak ve korumak 
isteyenlere ihtar mahiyetinde bil­
V
'  Kl5lsel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
K
rr


Türk-Ermeni ilişkileri

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository