Taha Toros Arşivi, Dosya No: 50-Cenap Şehabettinİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Cenab Şahabeddin

Şehsuvaroğlu, Bedii Nuri

Istanbul Sehir University Repository

CENAB ŞAHABEDDİN’ DEN 
BİR MEKTUP
B îr seyahat vesilesi İle son defa Bursa'yı bir kere daha gördüm ve el'an kültür başkenti 
hüviyetini muhafaza eden bu tarihi şehirdte, 
kentin bu kişiliğini kendi istekleri ile zenginleşti" 
ren bir çok isanlaHla tanıştım. Bu arada değerli mes­
lektaşım ve müntesibi Mevlânâ Diş Hekimi Adil
Onar’ı da bir kere daha görmüş oldum. Aşağıda met­
nini verdiğimiz Cenab Şahabeddin’ in mektubu da
onun sayesinde elime geçti. Birisine teşekkür eder, di­
ğerine de rahmet dilerim.
Büyük edip ve düşünür Cenab Şahabeddin 2889 
senesi Askerî Tıbbiye mezunlarındadır. Eskiler «Tıb- 
biye’den herşey çıkar ara sıra da hekim» derlerdi. 
Fakat Canab Şahabeddin hekimliği de edibliği de dü­
şünürlüğü de, kişilği de büyük olan insandır.
Onun bu son mektubunu bugünkü alfabeyle ver- 
maden hal tercümesine de kısaca değinmek isterim.
Cenab Şahabeddin 1870 de Manastır’da doğdu. 
Plevne kuşatılmasında şehit düşen Binbaşı Osman 
Şahabeddin Bey’in oğludur. Babasının ölümü üzerine 
annesi ile birlikte İstanbul’a yerleşmiştir.
İlk Öğrenimini Tophane'de Mekteb-i Feyziye’de 
tamamladıktan sonra orta öğrenimine Eyüp Rüştiye-i 
Askeriyesi, Gülhane Rüştiye-i Askeriyesi'nde devam 
etmiştir. Tıbbiye İdadisi ile başladığı yüksek öğrenimi­
ni 1889 da Askerî Tıbbiye'den Yüzbaşı Doktor rütbe- 
sile mezun olarak bitirdi. Cilt hastalıkları ihtisası yap­
mak üzere Paris'e gönderildi. 1890 - 1894 yılları ara­
sında Paris'te kaldı. Yalnız tıbbî değil edebî tetkikler­
de de bulundu. Dönüşünde İzmir, Konya ve Ankara 
Sıhhiye Müfettişliklerinde bulundu. 1896 da Karanti-
BEDİ N. ŞEHSUVAROĞLU
naya geçerek Mısır ve Hindistan'a gitti. 1915 de kendi 
isteği ile emekliye ayrılınca Darülfünûn'da önce Fran­
sızca sonra da Türk Edebiyatı dersleri verdi. Kurtuluş 
Savaşı’na karşı çıkması yüzünden öğrenci isyanı kar­
şısında istifaya mecbur kaldı. Sonraları Kurtuluş Sava- 
şı'nın lehinde yazılar yazmışsa da hareketinin samimi­
yetine inanılmadı ve böylece resmi hayattan ve siya­
setten elini çekti. 13 Şubat 1934 de öldü. Bakırköy 
mezarlığına gömüldü.
Cenap Şahabeddin Paris'ten döndükten sonra ki­
şiliğini belirten yeni şiirlerini Servet-i Fünûn dergisin­
de yayınlandı. Bu edebiyatın üç büyüklerinden biridir. 
Aşk ve tabiat şiirleri ile sembolizmin öncüsü sayılır. 
1908 den sonra daha çok nesirle uğraştı. Yabancı ke­
limelere düşkündü, süslü yazardı.
Şiir, makale ve piyes alanında verdiği eserlerin 
en ünlüleri şunlardır:
Tamat (1887), Hac Yolunda (1909,1925), Yalan 
(1911), Evrak-ı Eyyam (1915), Körebe (1917) 
Nesr-i Harb Nesr-i Sulh ve Tiryaki Sözleri (1918), 
Avrupa Mektupları (1919)
Elime geçen o değerli mektuplarından ilkini şöy- 
lece verebilirim:
Paris, 2 Şubat 
Sene 28 (1328)
Muhterem Üstadımız Muiıiddin Bcyefendi'ye
Arzı Tilmizânenıdir.
Muazzez biraderimiz Neş'et Beyefendi'ye gönder­
diğim son mektupta zat-ı fâzılânenize müteallik bir 
elimle vardı. Bu cümlenin nahoş tefsıîrata müsait ol­
duğunu bil'ahare düşündüğüm için bugün şu arîzamla 
bazı izahat-ı samimiyeye girişmeyi nimel vesile-i nıu- 
hadara (güzel bir görüşme vesilesi) addettim. Aziz 
üstadım; bihakkın kutb'ül âfâk ve şeyh-i alel ıtlak 
(şüphesiz bir şeyh ve hakkıyla ufukların kutbu) de­
dikleri Hz. Muhiddî'nin : « Fe izâ kân el-ârif ü arifen 
hakikaten felem yetekayyed bi mu'tekidin» (A r if arif 
olunca hiç bir yere bağlı değildir) kavli bendenizin 
kanaatine çok muvafık gelmiştir. Mâlunı-u âlileridir 
ki hazret bu sözünü izah sadedinde : itikadı itibariyle 
ârif-i billah, tıpkı heyula gibidir. Heyula gibi her 
sureti kabul eder. Fakat hangi surete mülaki olsa 
kendi suret-i asliyesinde bakî kalır. Çünkü tagayyür 
ve tebeddül kabul etmez.» diyor. İşte zat-ı âlinizi bu 
mahiyette bir ârif-i billâh tanıyorum. Öyle sanıyorum 
ki siz her itikada hürmetle beraber nefs-il emr üzere 
kendi itikadınızda daim ve sabitsiniz. Y er yüzünde
12
mabudu biz hangi kıyafetle cilvesâz etmiş ve ne şekil 
ve hey'ette tasavvur eylemiş olsak cemal-ı Hakkın 
asla müteessir olmayacağı şüpheden varestedir. Bina­
enaleyh his ve hayalinin şevkine tabı olarak «sâbi- 
iyye (yıldıza tapanlar) onu bir yıldız, vesniyye (puta 
tapanlar) bir mermer heykel, zerdüştîler (ateşe ta­
panlar) bir parça ateş» halinde tasavvur etmekle nft- 
kabili afv bir günah işlememişlerdir sanırım. Zira bu 
mütenevvi kıblelerde hepsinin bulmak istediği aym 
Hâlık-ı Taâladır. İnsanlar yere taptılar, göğe ibadet 
ettiler, büyük ve korkunç her nıevçud önünde secde 
ile eğildiler, yıldızlar, hayvanlar, nebatlar ve hatta 
taşlar ve topraklar zaman zaman beşerin Kâbe-i vic­
danı oldu. İkbal ve idbarın manzaralarından musibet 
ve saadetin münavebesinden hayır ve şerrin taâkü- 
bünden Yezdan (Zerdüştlerin iyilik Tanrısı) ve Eh­
rimen (Zerdüştlerin kötülük Tanrısı), Vişnu ve Brah­
ma (Hint Tanrıları), Salîb (haç) ve Sanem (put) doğ­
du. Din namına bütün bir hurafat kütüphanesi açıl­
dı. Çünkü zavallı insanlar ne yapsınlar? Marifetullah 
ancak Allah için mümkündür. Allahı arayan insan 
behemehal kendisini gafletten gaflete çarpacak. Hiç 
bir zekây-ı beşere daha ziyade bir muvaffakiyet nıev'ud 
değil. Ben kendi hesabıma etrafıma ne kadar dikkatle 
baksana yalnız ölçülmez bir tabiat ve bir de nüfuzu 
imkânsız bir muamma görüyorum. Öyle ki bu muam­
ma o tabiatın ruhudur diyeceğim. Gözlerim samimi bir 
ıstırab-ı istifham ile kâinatı devr ederken o muam­
manın gittikçe derinleşen zulmeti bir siyah sarık gibi 
ruhumun etrafında dolanıyor dolanıyor. Düşündükçe 
daha az anlıyorum. Kanaatim şu ki bizim dimağımız 
hiç bir zaman ağızı açılmayacak bir esrar torbasında 
mahpustur. Allahı tanımak yolanda yürüdük ve iler­
ledik sanırız. Fakat gözlerimizi biraz- silince anlarız 
ki hareket ettiğimiz noktaya avdet etmek üzereyiz. 
Arz gibi, dimağımız gibi güya muamma-yı hilkat de 
yuvarlaktır ve olduğu yerde döner. Bir mechul-i mu­
azzam ile her tarafımızdan kıskıvrak bağlanmışız. 
Bulduk sandığımız her anahtar görüyoruz ki hiç bir 
ftirce açmaksızın boşlukta ve karanlıkta çıtırdamakla 
kanaat ediyor!.. Bendenizce marifetullah gibi hakikat-i 
diniye de ancak Allah'a ma'lum olabilir. Çünkü o 
hakikat mebde-i hilkatten münteha-yı ezmineye kadar 
bütün hakayıkı cami olmak lâzım gelir. Böyle de 
olunca ona vukuf iddiası bir nevi dava-yı ulûhiyyet 
olur. Biraz karanlık bir mağara, biraz derin bir kuyu, 
biraz yüksek bir dağ görüyor musunuz, bekleyiniz: 
ergeç içinden hakikat-i diniyye olmak iddiası ile bir 
ses çıkacaktır. Denebilir ki yeryüzünün her mübala­
ğalı girintisi ve çıkıntısı bir hakikat-i diniyye davası­
na pusu teşkil eder. Uzun bir vadiden inildeyerek bir 
rüzgâr geçsin; beraberinde behemehal bir itikad fır­
tınası getirir. Ganj'ın dalgaları Sakyamoni'yi (Hint 
Tanrısı), Mısır'ın çölü Firavn'ı doğurmuştur, ve hep­
sinin karnında aynı dava-yı hakikat şişer ve bundan 
nâşidir ki din namına her doğan ilelebed yaşar. Ateş- 
gedeyi (ateşe tapanı) suda boğunuz, Zerdüşt'ü (Zara- 
tustra, ışık ve karanlık diye iki Tanrıya inanmayı
kuran kişi) unutturamazsınız. Minareyi yıkınız ve 
Kur'an'ı yakınız İslâmiyet’in bir zerresine dokunmuş 
olmazsınız; çünkü başımızın üstündeki nihayetsiz 
mavi şerefeye ecrâmın yazdığı Kur an nuru (nu) hiç 
kimse yırtamaz ve hiç kimse yakamaz.
Din mevzubahs olunca «Böhner» anlayamadığı 
için inkar eder. Köylü kadın anlayamadığı için tas­
dik eder. Voltaire anlayamadığı için düşünür. Şair 
anlayamadığı için terennüm eder. Derviş anlayama­
dığı için ağlar, ve meczup anlayamadığı için güler. 
Allah gibi hakikat-i diniyye de hissolıınur anlaşılmaz. 
Vardır fakat bilemeyiz. Çünkü azameti kendisini ör­
ter. Hakikat-i diniyye marifetullah'a müncer olur. 
Kuşta, rüzgârda, denizde ve bulutlarda Allah'ın sesi­
dir ki işitiyoruz; ve kelebeklerde, çiçeklerde, dudak­
larda ve gözlerde gördüğümüz onun renkleridir. M a­
mafih biz onun güneşlerine karşı kör ve musikisine 
nisbetle sağar kalmaya mahkûmuz...
Onun için herkesin itikadını müsamaha ile te­
lakki etmemiz farîza-i hikmettir. Hayatta herhangi 
bir ferd-i beşerin vicdanına huzur, vaad ve temin eden 
her itikadı hoş görmeliyiz. İlmihal kalburu ile elen­
miş ve ilm-i kelâm süzgecinden geçmiş ince itikad 
kadar kaba saba köylü itikadı da şayân-ı hürmettir. 
Zira her ikisi de mütesaviyen kalbi okşar.
tşte üstadım bir cümlede bütün bunları demek 
istemiştim. O sefer sözüm biraz fazla mu'cezdi. Bu 
defa da galiba lüzumundan çok ziyade uzadı. Artık 
kesmek farz oluyor. Bakî ihtirâmât-ı kalbiyyeıııe tar- 
difen cümleye Ramazan'ı, bayramı tebrik iç in :
Leylin Berât-ı Kadr ola Kadrin mezîd ola 
Ömrün hemişe îd ola îdin saîd ola
beyt-i kadimini tezyil eylerim üstadım efendim.
Cenab Şahabeddin
13
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 1  1 5 2 ?” 0 0 6 *


Cenab Şahabeddin'den bir mektup

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/169151/3/001511527006.pdf

Cenab Şahabeddin'den bir mektup

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository