Taha Toros Arşivi, Dosya No: 240-240/A-Süleyman Nazi

Acaroğlu, Türker

Istanbul Sehir University Repository

S A Y F A : 2
GAZETE
Bîr konu - Bir görüş
Süleyman Nazif'in 
100. doğum yıldönüm S
----------------- Y A Z A N : -------------------
TÜRKER ACAROĞLU
15 yaşında iken, Diyarbakır Mektupçu­
luk Kalemine memur oldu. Diyarbakır, Mu­
sul, Süleymaniye dolaylarında babasıyla bir­
likte görevli olarak gezdi. Babasının ölümii 
üzerine ikinci kez İstanbul’a geldi. Avrupa’­
ya kaçtı (1897). Sekiz ay Paris’te kaldı. Meş­
rutiyet taraftarlığı yapıyordu.
YENİ
M illî Eğitim Bakanlığı,bu yıl, büyük Türk ozanı ve yazarı Sü­
leyman Nazif’in doğumu­
nun 100. yıldönümünü kut 
lamaya hazırlanmakta- 
dır. Bakanlık, onun eser­
lerinden birini ya da bir­
kaçını aynen ya da sade­
leştirilmiş olarak bastı­
racak, hakkında bir an­
ma kitabı çıkaracak, onun 
açıklamalı bibliyografya­
sını yayınlayacaktır.
Süleyman Nazif’in doğum 
tarihi, bütün kaynaklarda 1870 
yılı olarak gösterilir, önemle 
belirtelim ki bu tarih yanlıştır. 
Onun doğum tarihi, kendisinin 
5 Şubat 1911’de Kastamonu’dan 
bir dostuna yazdığı mektubun­
da zikrettiği gibi, (1869 Şu­
batı) dır. Bu mektubu, rah­
metlinin biricik oğlu sayın Sait 
Nazif Ozankan’m - babadan 
kalma - kitaplığında şahsen 
görüp incelemek fırsatını bul­
duk. Bu duruma göre, doğumu 
nun 100. yıldönümü gelip geç­
miş bulunmaktadır!...
Süleyman Nazif’ in açıkla­
malı bibliyografyasını hazırla­
ma görevi, bir kaç yıl önce, 
Bakanlığın Yayımlar ve Basılı 
Eğitim Malzemeleri Genel Mü- 
dürlüğü’ne bağlı Büyük Türk 
Yazarları ve Şairleri Komis­
yonu Başkanlığınca bize ve­
rilmişti. Rahmetlinin basılmış 
kitapları, broşürleri, çevirileri 
tarafımızdan bulunup okundu, 
açıklayıcı ve çözümleyici not­
lar alındı, hakkında yazılan e- 
serler de incelendi. Oğlu ile de 
görüşülerek eserleri üzerinde­
ki notlarımız düzeltilip tamam 
landı. Gel gelelim, çalışmanın 
gönderilmesi için Komisyona 
yollanan mektuba, 10 aydır, bir 
cevap alamadık. Komisyon ça­
lışmalarına devam ediyor mu, 
yoksa büsbütün kaldırıldı mı? 
bilmiyoruz.
Yaşamı
D eğerli bir ozan, gazeteci ve çevirmen olan Süley­man Nazif, Şubat 1869’ 
da Diyarbakır’da doğdu, 4 O- 
cak 1927’de İstanbul’da öldü, 
Edimekapı Mezarlığına gömül­
dü. Babası DiyarbakIrlI ozan 
Sait Paşa, yedi yaş küçük kar­
deşi ozan Faik Ali Ozansoy’ 
dur. Yukarıda anılan mektu­
bunda, hiç bir okulda düzenlice 
bir öğrenim yapamadığını da 
bildirir. Dolayısiyle, özel öğre­
nim gördü. Arapça, Farsça, 
Fransızca öğrendi.
15 yaşında iken, Diyarbakır 
Mektupçuluk Kalemine memur 
oldu. Diyarbakır, Musul, Sü­
leymaniye dolaylarında baba­
sıyla birlikte görevli olarak 
gezdi. Babasının ölümü üzeri­
ne ikinci kez İstanbul’a geldi. 
Avrupa'ya kaçtı (1897). Sekiz 
ay Paris’te kaldı. Meşrutiyet 
taraftarlığı yapıyordu.
Yurda dönüşte, Bursa mek­
tupçusu oldu. Tam 12 yıl bu 
görevde kaldı. O sırada Mısır’ 
da imzasız broşürler yayınla­
dı. -Servet-1 Fünun» dergisin­
de İbrahim Cehdî (dedesinin 
babasının adı) takma adıyla 
yazıları basıldı. İkinci Meşru­
tiyetten sonra İstanbul’a dön­
dü (1908). Basra Valisi oldu 
(1909). Daha sonra Kastamo­
nu (1910), Trabzon (1911), 
Musul (1913), en son Bağdat 
(1914) valiliklerinde bulundu. 
Valiliklerden İstanbul’a her dö 
nüşünde gazetecilik etti. Bazı 
yazıları ulusal yaşamımızda 
büyük heyecanlar uyandırdı. 
31 Mart olayından sonra yayın 
ladığı Mizan’cı Murat’a açık 
mektubu, İstanbul’un işgali ü- 
zerine «Hâdisat» gazetesinde 
çıkan «Kara Bir Gün» başlıklı 
yazısı (24.XII.1918), Darülfü­
nun konferans salonunda oku­
duğu Pierre Loti hitabesi 
(23.1.1920) hep edebiyat tari­
himize geçen hamlelerindendir. 
Bu hitabesinden ötürü İngiliz­
lerce Malta Adasına sürüldü, 
orada 20 ay sürgün kaldı. İs­
tanbul’a döndükten sonra ga­
zetelere yazılar yazdı. Sedat 
Simavi’nin çıkardığı «Resimli 
Gazete» de 70 kadar yazısı ya­
yınlandı (1923 - 25).
Kişiliği
T oplumcu bir sanatçı olan Süleyman Nazif, düz ya­zılarında, uyumlu olsun 
diye yabancı sözcük ve tam­
lamaları kullanmayı çok sever. 
Makale, sohbet, şiir, men­
sur şiir, mektup ve deneme 
türlerinde eserleri vardır. Üs­
lûbu heyecan vericidir. Şiirle­
ri, gazete ve dergilerde dağı­
nık bir hâlde kalmıştır. Dil ve 
edebiyat konusunda tutucudur. 
Aruzu yeğ gördüğü hâlde, he­
ceyle de manzumeler yazdı.
Fars ve Arap kurallarıyla 
yapılmış tamlamalara rağmen, 
son zamanlarında düz yazısı 
da bir hayli sadeleşti. Sözcük­
lerin, deyimlerin yerinde kul­
lanılmamasına çok sinirlenir­
di. (Vatan) sözcüğü ve kavra­
mı, Namık Kemal’den sonra, 
en güçlü temsilcisini ve sesini 
onun dilinde buldu.
Onun iğin neler 
dediler?
T anınmış ozan ve yazar­larımız, ölümünden son­ra, onun için övgü dolu 
sözler söylediler, yazılar yaz­
dılar. Bunlardan bir kaçını a- 
şağıya alıyoruz:
«— Nesrinin kuvvetü âhen- 
giyle hemen her nazmı pe­
şinde sürükleyebilecek bir 
şairdi.» (Cenap Şahabettin)
«— Şairiyet ona değil, o 
şairiyete hâkimdir. Onun gibi 
nesir yazan, hiç de çok de­
ğildir.» (Dr. Abdullah Cevdet) 
«— Bu ruh galeyanlı, fa­
kat dağınık; duygulu, fakat 
umumî bir insicamdan mah- 
*rum; coşkun, fakat muvaze­
nesi yok.» (İsmail Habip Se- 
vük).
«— Bir şarklı zihniyetiy­
le (belâgat) kaidelerine bü­
yük bir imanla inanan son 
büyük edibimizdi.» (Ahmet 
Haşim)
«— tîstat, hakikaten ne 
Rüstemâne bir gürz vuruşu­
nuz, ne Hindenburgvftri bir 
pala çalışınız var!... Nasıl ar- 
zedeyim, ben sizin yanınızda 
bizim bugünkü çürük lehçe­
mizle konuşamıyorum. Sizin
karşınızda terkipsiz lisan is­
timali bana gülünç görünü­
yor.» (Fazı) Ahmet Aykaç) 
«— Düşman kuvveti karşı­
sında o kuvvetin zulüm oldu­
ğunu bir «Esir aslan» tehev­
vürü ile ilk defa o haykırdı. 
«Kara gün» bediası, hakikat­
te üç sene sonraki istiklâl 
fermanının bir müjdesinden 
başka bir şey değildi. Meşhur 
«Hitabe» sinde zincire vu­
rulmuş bir kartalın kanat 
şakırtıları ve keskin çığrış- 
ları vardır.» (Hakkı Süha 
Gezgin)
, özellikleri
Y azılarının konusu, yur­dun felâketleriyle ilgili­dir. Tarih konularına, 
büyük adamların yaşamaları­
na değinmeleri de gene yurt 
heyecanıyladır. Kitap ve bro­
şürlerinin bir çoğu, çeşitli za­
manlarda yayınlanmış makale 
ya da mektupların derlenip 
toplanmasından meydana ge­
lir. Makalelerinin bir bölüğü­
nü, hele belli bir konu üstüne 
bir dizi olan yazılarını kendisi 
sağlığında toplamış, küçük 
broşürler hâlinde bastırmıştı. 
Takma adlar da kullanırdı: İb­
rahim Cehdî, Abdülâhar Ta­
hir, Selim Sâkit v.b. gibi.
Gazeteciliği
S üleyman Nazif’in gazete ve dergi sütunlarında kalmış, kitap ve broşür 
biçimine girmemiş olan yazı 
ve makaleleri, sayıca çok faz­
la, değer ve nicelik bakımın­
dan da daha önemlidir.
Bugün emekli bir Fransızca 
öğretmeni olan oğlunun 1933’ 
lerde rahmetli İbrahim Alâ- 
ettln Gövsa’ya yazdığı bir mek 
tuba göre, Süleyman Nazif he­
men 15 yaşında yazı yazmağa 
başlamış olduğundan, 1885’ten, 
özellikle 1890 yılından sonra 
çıkan bir çok gazete ve der­
gide yazıları vardır. En verim­
li çağı da İkinci Meşrutiyetin 
ilânından sonraki yıllar ile 
Bağdat’tan dönüşünden sonra, 
ölümüne kadar geçen zaman 
olduğu için, o sıralarda çıkmış 
bütün gazete ve dergilerde ö- 
nemli, ilginç, tarihsel bir de­
ğer kazanmış yazıları bulunur
Diyarbakır Valisi Sırrı Pa­
şa, Nazif henüz 24 yaşında i- 
ken teveccüh gösterip onu t) 
Basımevi Müdürü ve Î1 Gaze­
tesi başyazarı yapmıştı (1893)
îlkin haftalık olarak 22 Şu­
bat 1309/1894’te çıkmağa baş­
layan «Mâiûmat» Gazetesinin 
bu ilk yıl koleksiyonunda Sü­
leyman Nazif’in de yazılarına 
rastlanır.
İkinci Meşrutiyet’in ilânın­
dan önce «Servet-i Fünun» der 
gisinde İbrahim Cehdî takma 
adıyla yazılan, «Mecmua-i E- 
blizziya» da kendi imzası ve 
Selim Sâkit takma adı ile ma­
kaleleri çıkar.
Paris’e gidince, Ahmet Rıza’ 
nm yayınladığı «Meşveret» 
Gazetesinde, istibdat aleyhin­
deki yazıları basılır.
1908 devriminden sonra ya­
yınlanan bir çok gazete ve 
dergide «Süleyman Nazif» im­
zası görülür. Bursa Mektupçu­
luğundan sonra, Konya Mek­
tupçuluğuna atanmıştı (Eylül 
1908). ama kabul etmiyerek 
İstanbul’a geldi. Ebüzziya Tev 
fik’le birlikte «Tasvir-! Efkâr» 
Gazetesini çıkardı (1909). 31 
Mart 1909 olayı üzerine Mizan­
cı Murat Beye yazdığı . isyan­
cılar ve onları himaye edenler 
aleyhindeki - açık mektubu, 
büyük bir medenî cesaret ör­
neği olarak gösterilmektedir.
Bu gazetenin 1909’da yayın­
lanan sayılarında bâzan baş­
yazıları, bazan da ikinci esaslı 
yazılan o yazdı. Burada çeşitli 
konulardaki ciddî incelemeleri 
kapsayan tam 100 yazısı bulu­
nur. Süleyman Nazif’in, 100 
gün süren bu gazeteciliğini, 
Napoléon Bonaparte’ın 100 
günlük ikinci saltanat dönemi­
ne benzettiğini söylerler. Bu 
yazılardan memnun kalmayan 
İttihat ve Terakki Cemiyeti 
erkâm, bu 100 yazıdan sonra, 
onu Bağdat Valisi tâyin edip 
İstanbul’dan, gazetecilikten u- 
zaklaştırdılar. Bu dönemde 
Nazif’in yazıları, daha çok dü­
şünce alanındaydı. Bunlarda 
tarihe, yönetime, bir çok soru­
na gerçek bir vukuf göze çar­
par.
1912’de, Trabzon valiliğinden 
ayrıldıktan sonra, Abdülhak 
Hâmit Tarhan ve Cenap Şa- 
habettin’in kalem yardımlarıy­
la çıkan «Hak» gazetesine bir 
süre başyazar olmuştu. Müta­
rekeden sonra Cenap’la birlik­
te «Hâdisat» Gazetesini kur­
du. Daha bir çok gazete ve 
dergiye yazı yazdı.
«Hak» ve «Hâdisat» gazete­
lerindeki yazıları daha ateşli, 
daha coşkun bir yurtseverlikle 
nitelendirilebilir. O sıralarda 
yurdumuz bir çok tehlikeyle 
karşılaşmıştı. Nazif, İttihatçı­
ların çıkardığı «Çlak» Gazete­
sinin başyazılarını yazıyordu. 
14 Mart 1912 tarihinde yayın­
lanan ilk sayısında Nazif’in 
«Samimî Bir Hasbıhal» başlık­
lı, Trablusgarp’ı istilâ eden î- 
talya aleyhine bir başyazısı 
vardır. Bu gazetede, sıra ile. 
31 başyazısı çıktı. Bundan son­
ra vazılar seyrekleşti. Bu ga­
zetedeki yazılarının sayısı 50’ 
ve yakındır.
Birinci Dünya Savaşı başla­
rında Bağdat ilimizin yönetimi 
orduya verilince (1915) Nazif 
İstanbul’a dönerek bir daha 
devlet hizmetine girmedi. Böy- 
lece, Malta’ya sürüldüğü 1920 
yılına kadar - tam beş yıl - İs­
tanbul’da kalarak yaşamını ya­
zılarıyla kazandı, bunlardan 
bir bölümünün derlenmesiyle 
ortaya çıkardığı eserlerini bas­
tırdı.
Büyük Savaş’tan yenik çı­
kan Osmanlı İmparatorluğu,
imzaladığı mütareke ile artık 
yaşama hakkını yitirmiş bu­
lunuyordu. İstanbul ve bütün 
bir yurt umutsuz, bitkin bir 
durumdaydı. Nazif’ in hâlâ u- 
mutlu, daima canlı kalemi, 
yurdun son haklarını savun­
mağa çalışıyordu. «Hâdisat» 
Gazetesindeki sekiz - on başya- 
zısı, işgalci İtilâf Devletleri 
Sansür Kurulunca kısmen, ya 
da tamamen gazeteden çıkarıl­
mıştı. örneğin, 10 Aralık 1918 
tarihli nüshadaki «Mensiler» 
başlıklı yazı, iki beyaz sütun 
hâlinde çıkmış, ancak altında 
(Süleyman Nazif) imzası bı­
rakılmıştı. İşgal orduları Baş­
komutanlarından Fransız ge­
nerali Franchet d’Esperey İs­
tanbul’a girdiği gün Beyoğ 
lu’ndaki azınlıkların sevinç gös 
ferilerine karşı yazıp ertesi 
gün «Hâdisat» Gazetesinde 
simsiyah bir çerçeve içerisin­
de yayınladığı «Kara Bir Gün» 
başlıklı makalesi pek ünlüdür.
Bünun üzerine gazete, İtilâf 
Orduları Başkomutanlığmca 
kapatıldı, ancak 27 Şubat 
1919’da izin verilerek yeniden 
çıkmağa başladı. Yazıyı san­
sür dairesindeki Türk memu­
ru Yüzbaşı Aziz Hüdayi ya­
bancı sansürden kaçırarak ya­
yınlanmasına izin verdiği için, 
Fransızlar bu memuru tutuk­
ladılar, hattâ kurşuna dizmek 
istediler. O sıralarda Matbuat 
Müdürlüğüne getirilmiş olaD 
değerli yazar Ercüment Ekrem 
(Talu) Bey’in general nezdin- 
deki ciddî ve etkili teşebbüsle­
ri üzerine. Yüzbaşı başka yere 
nakledilerek hapisten kurta­
rılmıştı. Ancak- sansürün mü­
dahalelerine dayanamayan Er­
cüment Ekrem de görevinden 
istifa etmişti. Süleyman Nazif 
de generalle görüşerek işi tat­
lıya bağlamıştı. Gazetenin Ma­
yıs 1919 tarihli, daha sonraki 
nüshalarında da İzmir’in Yu­
nanlılarca işgalini protesto e- 
dict nitelikte Nazif’in güçlü 
yazıları vardır.
Malta dönüşü
Y irmi ay Malta Adasında sürgün kaldıktan sonra İstanbul’a dönen Süley­
man Nazif, yine gazetelere ya­
zılar yazmağa başladı, özel­
likle Sedat Simavi’nin hafta­
lık olarak çıkan «Resimli Ga­
zete» sinde İbrahim Alâettin 
(Gövsa) ile ikisi başyazar ola­
rak çalışırlar, sütun komşulu­
ğu ederlerdi. Nazif daima baş­
yazıyı, Gövsa da çokluk ikinci 
makale ile orta yazıları ya­
zardı. Müftüoğlu Ahmet Hik­
met de bir süre bu dergide de­
vamlı makaleler yazdı. Nazif’ 
in bu dergideki ilk yazısı, 8 
Aralık 1339/1923 tarihli, 14 
numaralı nüshada çıktı: «Der­
sim Mebusuna Açık Mektup» 
başlığını taşır. Son yazısı da 2 
Mayıs 1340/1925’te yayınlanır; j 
«Bir Suale Cevap» başlıklıdır. ' 
Yazılarına ilkin üç, sonraları 
beş lira ücret alırmış. Parası 
varken cömert, yokken ruhu 
zenginmiş...
YAR IN  : AM ERİKA VE BARIŞ 
Y A Z A N  : SEYFETTİN TURHAN
Taha Toros Arşivi
* 0 0  1 5 1 2 6 0 3 0 0 6 *


Süleyman Nazif'in 100. doğum yıldönümü

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository