Taha Toros Arşivi, Dosya No: 240-240/A-Süleyman Nazi

Nizamettin Nazif

Istanbul Sehir University Repository

7 -  3.941
Süleyman Nazif ve Ben
Bazan bir trende, uzaktan ta ­nıdığım bir vatandaş beni 
yol arkadaşlarından birile tanıştır­
mak ister:
— Nizamettin Nazif.. - der - 
Muharrir Nazif. Şüphesiz kitapla­
rından birini okumuşsunuzdur.
Yeni peydahladığımız dost eğer 
biraz yaşlı ise elimi sıkarken ari­
fane bir gülümseme ile karışık mı- 
ııladnır: „
— Elbette efendim... Hele Ka­
ra Davudu aylarca elimizden dü­
şürmediğimiz vâkidir. Nizamettin 
Bey biraderimiz, pederlerinin ateşli 
kalemine tevarüs etmişlerdir.
Yahut o, genç bir üniversitelidir. 
Tarih ile roman arasındaki farkı 
sezmek sırrına ulaşamamış bir e- 
debiyat hocasının lisede iken yap­
tığı yanlış bir telkinden henüz ken­
dini kurtarmak fırsatım elde ede­
memiştir:
— Efendim., der. Tarihi hakikat­
leri değiştirmek doğru değildir. Pe­
deriniz Süleyman Nazif... İlâh...
Bu nevi hâdiseler, trende olduğu 
gibi vapurda da, bir sinema korido­
runda, bir aşçı dükkânında da, bir 
dostun evinde yahut sık sık gezip 
dolaştığım şehir ve kasabalarımı­
zın kahvelerinde ve otellerinde de 
tekerrür eder durur.
Bazan bir genç, bazan bir yaşlı, 
bazan bir kadın, bazan bir erkek, 
fakat mutlaka on günde bir vatan­
daşın biri, beni yanlış bir zanm dü- 
zeltmiye tahrik eder. Ara sıra ga­
zetenin birinde bir kari mektubu, 
bazan «Sorunuz söyliyelim», sütun­
larında bir sual, benim «Süleyman 
Nazif» in oğlu olup olmadığımı öğ­
renmek ister. Ara sıra da bana bir 
tâvizde bulunmanın şirret lezzetini 
tatmak istiyeıı bir meslektaş «Sü­
leyman Nazif» in adına adımı ben- 
zethıek istemiş olduğumu telmihe 
kalkışır ve bu cidden tahammül e- 
dilir bir işkence ve çekilir bir dert 
değildir..
B'ı iııaenaleyh... Yirmi dördüncü yılını doldurmak üzere ol­
duğum gazetecilik ve muharrirlik 
hayatımın bir türlü tashih edeme­
diği bu yanlış zanm kökünden ta­
ramaya karar verdim, işte resmen 
ilân ediyorum:
Rahmetli edip, üstat Süleyman 
Nazif ile hiçbir karabet ve sıhri­
yetim yoktur.
★
Süleyman Nazif merhum, Diyar- 
bekirliydi ve çoğumuza malûm ol­
duğu üzere Miratüliber sahibi Sait 
paşanın oğlu idi.
Ben Taşoz adasında doğdum. Ka- 
valada Mehmet Ali Paşa mektebin­
de ilk kelimeleri heceledikten son­
ra Dramada «Nazifî» adlı ilk mek- 
' tebi bitirdim. Sonra Drama idadi­
sine ve Selânikte Feyziye mektebi­
ne devam ettim. Balkan harbinde 
Istanbula hicret eden ailem beni 
Saint Benoit’da College des Au- 
gustains’de ve Avusturya mekte­
binde dolaştırıp yabancı dil öğret­
tikten sonra Heybeliada deniz harp 
mektebine verdi.
Bir tabibin yanlış teşhisi yüzün­
den, yahut verilen arsenikli hap­
ların halitasında kullanılan mad­
deler şifa hassalarını kaybedecek 
derecede eski olduklarından, iki 
haftada tedavi edilebilecek bir ra­
hatsızlık sekiz ay sürdü. Nizam­
name mucibince yüksek deniz sıh­
hat meclisi kararı ile çürüğe çıka­
rıldım. Sonra sırasile hukuka ve 
yüksek ticaret mektebi kısmı sâ- 
ııisine girdik.
Girdik, çıktık, velhasıl. Günün 
birinde tesadüf bizi gazetecilik mes 
leğine perçimledi.
Babam avukat ve gazeteci i- di. Sanırım ki bilhassa bi­
rinci mesleğinden bir hayli şöhret 
kazanmıştı. Gariptir ki, onun da 
adı Süleyman Nazif idi ve yine ga­
riptir ki rahmetli büyük edibimi­
zin yakın dostlarından biri idi de.
Bununla babamın, daima hattat 
Hâmit tarafından kazınmış bir şim 
şir klişe ile basılan kartvizitinde 
adı şöyle gösterilirdi: «Tepedelenli 
zade Süleyman Celâleddin Nazif» 
Adı İspanyol şövalyelerinin ad­
larından daha uzun olduğu için ba­
bam ve dostları «Celâleddin» i haz- 
federlerdi. Ve bu zatın Tepedelenli 
ailesindeki şeceresi de şu idi: 
«Tepedelenli Ali Paşa, büyük oğ­
lu Muhtar Paşa, onun büyük oğlu 
Hüseyin Paşa, onun biricik oğlu 
Süleyman Sırrı Nazif ve onun oğ­
lu Süleyman Celâlettin Nazif»
T epedelenli Ali Paşanın tarihî şerencammdan sonra, aile­
nin bir kısmı îstanbulda, İkinci 
Mahmudun ve oğlu Mecidin iltifa- . 
tına uğramış ve tahammül etmiş, 
diğer kısmı ise, yani büyük evlât­
tan gelenler ise menfada kalmayı 
tercilı etmişlerdi. Îstanbulda ka­
lanlardan bilhassa Veli Paşa oğlu 
İsmail Paşa, yeniçerilerin imhası 
esnasında Sultan İkinci Mahmudun 
emri ile sanca!« şerifi taşımasile 
saray muhitinde bir kat daha te­
mayüz etmişti. Aile rivayetlerine 
bakılırsa bizim taraf müfrit bek- 
taşi imişler. O derecede ki, babamın
Merhum Süleyman Nazif
dedesi olan Hüseyin Paşanın küçük 
kardeşi Mahmut Bey, dünyadan e- 
lini çekmiş nesi var nesi yoksa 
tekkelere dağıtıp bir «Baba eren» 
olarak göçmüş.
*
Bahsi bu mecraya döküşümün sebebi, size Tepedelenli Ali 
ailesinin büyük koluna ait lüzum­
suz izahat vermek değildir. Be­
nim, babamın ve dedemin «Nazif» 
adını taşımamızın sebebini tebarüz 
ettirmektir ki, rahmetli edip Sü­
leyman Nazif te bir gün bunu ken­
disine izaha beni zorlamış ve sonra 
af dilemişti...
Şöyle ki:
1925 yılınm yaz aylarında idi. 
Şark vilâyetlerinde birden bir is­
yan patlak vermişti. O tarihte, Is- 
tanbulda şark vllâyelerimlz hakkın­
da fikri olan çok adam yoktu. He­
le muharrir, hemen hemen hiç yok­
tu. Gazetelerde Kürt milliyetperver 
liği etrafında yalan yanlış haberler 
ve makaleler neşrediliyordu. İstan­
bul gazetelerinin şark vilâyetleri­
miz ahalisi hakkındaki bütün bilgi- 
si, mütareke yıllarında Zaza külâhı 
ile ve garip bir kıyefetle kahveler­
de dolaşan kendisini Kürt şairi di­
ye tanıtan Bediuzzeman ile «Kürt 
Teali Cemiyeti» adlı teşekkülün bir 
iki macerasına inhisar ediyordu.
Halbuki bilhassa mütareke yılla­
rında şark vilâyetlerimizde bir 
hayli teşekküller belirmiş, bir çok 
tahrikat yapılmıştı. Bunların me­
raka değer bir tarihçesi vardı. Ha­
zırladığım üç makaleyi, o günler­
de Son Telgraf adlı bir akşam ga- 
zatesi neşretmekte olan tlhami 
Safa ile Fevzi Lûtfiye götürdüm. 
Enteresan bulup aldılar.
E ir gün sonra, akşam üzeri ila çıkan makalenin ücreti­
ni almak üzere Son Telgraf idare­
hanesine yollandnn. Matbaaları, İk­
dam Yurdu yanında, Babıâlinin 
parmaklıklarına bitişik kırmızı bi­
nada idi. Tam kapıdan girerken ku­
lağıma avaz avaz haykıran ve 
küfürler savuran bir adamın gür 
ve davudi sayhaları, nâraları geldi. 
Durakladım ve dikkat ettim:
Sesler, alt katta sol taraftaki o- 
dadan geliyordu. Üzerinde «İdare 
Müdürlüğü» levhası asılı olan bu 
odanın kapısını tereddütle açtım. 
Şimdi Cumhuriyet gazetesinin vez­
nedarı olan «Mahmut Bey» sevim­
li tebessümü dudaklarında, hayret­
le açılan gözlerini redingotlu, dik 
yakalı, kır sakallı sert bakışlı bir 
zatın yüzüne dikmiş dinliyordu. 
Ve redingotlu zat haykırıyordu:
«— Kim bu adam? Size soruyo­
rum beyefendi? Adının sârikı o- 
lan bu habis kimdir? Müesseseniz 
bu cürme iştirak etmekten nasıl 
olmuş ta âbâ eylememiştir ?
Mahmut Bey, beni görünce bir 
parça sıkılır gibi bir tavır takın­
mıştı. Onu teskine çalışarak:
— Vallahi bilmiyorum beyefen­
di, diyebildi.
Fakat sakallı zat, onu dinlemedi 
bile..
— Hayır! diye bağırdı. Hayır! 
Hepiniz biliyorsunuz. Hepiniz bu 
cürümde müştereksiniz. Fakat size 
son defa olarak tekrar ediyorum, 
bu hâdisenin bir benzerine daha 
tahammül edemem. Benim Niza­
mettin adlı bir oğlum yoktur.
Nizamettin... Ben miydim bu Ni- 
zamettin acaba? Fakat bu zatın 
hiddetine sebep ne olabilirdi? 
Müdahale ettim:
— Affedersiniz Beyefendi... Bu 
Nizamettin ne yapmış?
Bir kâfiri boğazlamağa hazırla­
nan bir Haydarı Kerrâr gayzı ile 
gözlerini bana şöyle bir dikti. Ben 
de gözlerimi vatandaşın göz be­
beklerine diktim. İki üç saniye ka­
dar boy ölçüştük. Savlete müheyya 
bir kertede bulunduğumu hisset­
miş olacak ki:
— Peki.. Dedi. Sualinize cevap 
vermek zahmetine katlanacağını. 
Bu Nizamettin adımı çalmıştır.
— Sizin adınız nedir?
Bu sual ihtiyarsız ağzımdan çık­
mıştı. Redingotlu adam buna mu­
hatap olunca zelzeleye tutulmuş 
gibi sarsıldı. Sol topuğu üzerinde 
bir fırıldak gibi döndü ve haykır­
dı:
— Bilmiyor musun?
Sükûnetle cevap verdjm:
— Sizi temin ederim ki, hayır... 
Mahmut BSy müdahale etti:
— Buralı değildir Süleyman Na­
zif Beyefendi.
Süleyman Nazif... Hayret! Fa­
kat ben nasıl olmuştu da hayran 
olduğum bu büyük adamı tanıya­
mamıştım? Garip şey... Malta onu 
bu kadar mı değiştirmişti? Yahut 
harpler, hapisler, menfalar hafıza­
mı bu kadar mı tahrip etmişti?
Ben millî hareketlere iltihak için ikinci defa Anadoluya 
onun Pıyerloti günü söylediği a- 
teşli nutku dinledikten sonra geç­
miştim.
Şu düşünce şimşek sürati ile ka­
famdan geçmekle beraber onu şim­
di kürside bir hatip gibi değil, sü­
tununda bir muharrir olarak ta de­
ğil sadece bana küfürler savuran 
bir hasım gibi görmiye alışmış bu­
lunuyordum.
Ve gayet soğuk bir tavırla:
— Nizamettin Nazif benim... - 
Dedim - oğlunuz gibi görünmeyi 
bir an düşünmedim. Adınızı çatanayı 
da bir tenezzül addederim. «Nazif» 
liği kendinize siz takmışsımzdır. 
Nihayet 30 senelik bir hikâyedir 
bu. Fakat benim adımdaki Nazif, 
en az Uç asırlık bir beratı haizdir.
— Tuhaf şey.. Diye mırıldandı- 
Demek siz üç asırlıksınız.
— Evet.. - dedipı T Arnavutluğun 
bektaşi oluşunda en büyük rolü oy­
namış olanlardan Kütahyalı Derviş 
Na?if üç asır evvel doğmuştu. Ben 
de onun torununun torununun to­
runuyum.
Bu cevap SülCyman Nazlfin hoşuna gitmişti. O zaman 
hâdiseyi öğrendim:
Meğer üstad, Son Telgrafta her 
hafta perşembe günleri bir mlisa- 
habe neşrediyormuş. O gün çıkan 
musahabesini de, Diyarbekirli ol­
duğu için, şark isyanına hasretmiş. 
Ilhami Safa, hazretin yazısını i- 
kiııci sayfanın ilk sütunlarına, be­
nim yazımı da üçüncü sayfanın ilk 
sütunlarına koymuş. Beyefendi haz 
retleri, «kendi makalelerinden baş­
kasına göz atmak tenezzülünde bu­
lunmak itiyadında olmadıkları i- 
çiıı» bunun farkında değiller şüp­
hesiz... Köprüyü geçerlerken, tanı­
dıklarından birile karşılaşıyorlar. 
O zamanlarda henüz berdevam o- 
lan kandilli temennalardan sonra, 
tanıdık, üstada şölc diyor:
— Efendimiz... Bugünkü maka- 
lei devletlerini üçüncü sayfada mah 
dumu devletiniz harfiyen tekzip et­
mektedirler.
Mahdumu devletim mi? Kim 
bu bedhah?
Süleyman Nazif, derhal gazeteyi 
açıp Nizamettin Nazif imzalı ma­
kaleyi okuyuor ve işin garibine ba­
kınız ki, ben de inat etmişim gibi 
üstad ne yazmışsa tıpatıp aksini 
çiziştirivermemiş miyim ?
Tabiî küpleri binmiş. Ve İlhamı 
ile Fevzi matbaada olmadıkları i- 
çin volkan Mahmut Beyin odasın­
da indifa edivermiş- 
★
Sonra... Süleyman Nazif ile pek sevişmiştik. Hele yine 
bir tesadüf neticesi olarak, şapka 
inkılâbında ikimiz de kafalarımı­
za ancak» melon şapka» yi yakıştı- 
rabilince Nazif pek memnun olmuş 
tu. Ve ben, o öldüğü zaman ne acı 
duymuş, ne kadar ağlamıştım!
★
Hani «insan neden korkarsa başma gelir» demezler mi? 
Bakını? bu doğrudur. Ruşen Eşrer 
fin «Diyorlar ki...» sini gazetede 
neşrediJirken takip etmiştim.
Süleyman Nazif ile olan mülaka­
tında Ruşen Eşref sorar:
— Üstat, Orhan Seyfi hakkın- 
daki fikirleriniz?
Nazif, lakayt bir tavırla mırıl­
danır:
— Şu hikâye yazan genç değil 
mi?
— Hayır üstat... Şair Orhan 
Seyfi.
— Ya... Demek o şiir de yazıyor. 
Velhasıl rahmetli Ömer Seyfetti- 
ııi hatırlamakta ve tanımakta ısrar 
eder, güzide arkadaşımız Orhan 
Seyfiyi - kızgın mıdır ne? - ha­
tırlamamakta ve tanımamakta i- 
nat eyler.
23 yıl önce silki tahririn henüz 
çömezlerinden iken bu hâdise beni 
pek ürkütmüştü, işte başıma geldi. 
Hem öylesine ki kurtulmak için 
yedi göbek ceddimi saymağa mec­
bur kaldım.
Süleyman Nazifin tabutu, A- yasofyamn Üçüncü Sultan­
ahmet çeşmesine bakan kapısı ö- 
nüııdeki musalla üstüne konduğu 
zaman, yanan adliye sarayına sır­
tını dayamış ve gamlı gözlerin} ba­
na çevirmiş olan rahmetli Doktor
Abdullah Cevdetle aramızda şöyle 
bir muhavere geçmişti:
— «Hugo Fransa için ne idise, 
Nazif te bizim için o idi» diyorlar. 
Ne buyurursunuz üstat?
— Hugo bir derya idi. Nazif ise..
— Evet...
—• Nazif ise ancak bir katradır. 
__ !!!...,
— Fakat
— Fakat öyle bir katra ki co­
şunca bin umman, bin Okyanus o- 
lurdu.
Evet.. Süleyman Nazif böyle idi.
Nizamettin Nazifin böyle bir id­
diası yoktur. Fakat günün birinde 
musalla üstündeki tabutuna gamlı 
gözlerle bakanlar bulunursa ve 
bunlardan bir tanesi olsun hatıra­
sını böyle bir sanat tezkiyesine lâ­
yık sayarsa yazı başında geçen yıl­
ları ve yazıya vakfettiği bütün bir 
ömür boşa harcanmamış olur ka­
naatindedir.
Nizamettin ¡Nazif
-t:
Taha Toros Arşivi
►


Süleyman Nazif ve ben...

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/172685/3/001512601006.pdf

Süleyman Nazif ve ben...

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository