Taha Toros Arşivi, Dosya No: 396-Osman Hamd

Arslan, Necla

Istanbul Sehir University Repository

T7-S/2 7-9-5“
Mustafa Cezar’ın “Sanatta 
Batı’ya Açılış ve Osman 
Hamdi” adını taşıyan kitabı 
profesyonel bir çalışma 
sonunda ortaya çıkmış. 805 
sayfalık kitabın tasarımı Ersu 
Pekin’e, röprodüksüyonların 
tamamı, iç ve dış mekân 
çekimlerinin büyük bölümü 
Erdal Aksoy’a ait. Kitap, ilk 
baskısındaki gibi tek cilt 
olarak hazırlanmış, ancak 
basıma hazır hale geldiği 
zaman kalın ve ağır bir kitap 
olacağı düşünülmüş ye kul­
lanım kolaylığı gözönüne 
alınarak iki cilde bölünmüş.
NECLA ARSLAN
u n r  ürk sanatında Batı etkisinin be- 
I  lirdiği ilk gün lerden başlayarak 
J .  iki yüz yıla yakın bir zaman di­
lim inin sanatta Batıya açılış olgusunu işle­
yen  v e  Osman Haindi konusunu da bu­
nunla birlikte v e  bu o lgu  içinde e le  alan 
eserim izin ilk baskısı yıllar ön ce  tüken­
mişti. Bilim adamları v e  araştırmacıların 
yanı sıra kitap meraklıları v e  sanatseverle­
rin d e fazlaca ilg i gösterd iğ i kaynak kitap 
özelliğindek i eserim izin sahhaf fiya tı ast­
ronomik rakamlara ulaşmış v e Türkiye'de 
yazarı hayatta olan en pahalı kitap halini 
almıştı." Mustafa Cezar, ilk. baskısı 1971 
yılında yapılan, 1995'te Erol Kerim Ak- 
soy Kültür, Eğitim, Spor ve Sağlık Vakfı 
tarafından yeniden basılan Sanatta Ba- 
tı’ya Açılış ve Osman Hamdi kitabının 
önsözünde bunları söylüyor.
Sanatta Batı’ya Açılış ve Osman Ham­
di. profesyonel bir çalışma sonunda orta­
ya çıkmış. 805 sayfalık kitabın tasarımı
Ersu Pekin’e, röprodüksüyonların tama­
mı, iç ve dış mekân çekimlerinin büyük 
bölümü Erdal Aksoy’a ait. Kitap, ilk bas­
kısındaki gibi tek cilt olarak hazırlanmış, 
ancak basıma hazır hale geldiği zaman 
kalın ve ağır bir kitap olacağı düşünül­
müş ve kullanım kolaylığı gözönüne alı­
narak iki cilde bölünmüş.
Yeniden basım
Sanatta Batı’ya Açılış ve Osman Ham­
di kitabı, yayımlandığı günden bugüne 
değin, öze İlikle 18. ve 19. yüzyıl Osmanlı 
kültür ve sanatı konusunu çalışan araştır­
macılar için en önemli kaynaklardan biri 
olmuştur. Ancak kitabın ilk baskısı kısa 
sürede tükendiği, sahaflarda ve kitap 
müzayedelerinde büyük paralara satıldığı 
ve nüshaları ancak belli başlı kütüphane­
lerde bulunduğu için araştırmacıların ki­
taba istedikleri anda ulaşmaları giderek 
güçleşmiştir. Bu nedenle Sanatta Batı’ya 
Açılış ve Osman Hamdi'nin yeniden ba­
sılması, bilim ve kültür adına önemli bir 
hizmettir.
Mustafa Cezar, Osmanlı tarih, kültür 
ve sanatının pekçok dönemi ve proble­
mine geniş bir perspektifle bakarak yaz­
dığı makale ve kitaplardan da anlaşıldığı 
gibi, yaşamını çalışmaya adamış değerli 
bir bilim adamıdır. Sanatta Batı’ya Açılış 
ve Osman Hamdi kitabı, her ne kadar 
ikinci baskı olarak belirtilmekteyse de, 
Cezar, 1971'deki ilk kitabı tekrar ele ala­
rak sonraki yirmibeş yıllık çalışmalarının
birikimiyle adeta yeniden yazmış.
~ tı’ya Aç ' _
olmak üzere iki ana konuyu içeren on ye-
Kitap, Ba ı ılış ve Osman-Hamdi
di bölümden oluşuyor. 1. ve 2. bölümler 
sanatta Batı etkisinin başlangıcı, gelişme 
yolu ve 19. yüzyıl padişahlarının sanatla 
ilgili konularda tutum ve davranışları ile 
yine aynı yüzyılda güzel sanatların genel 
durumunu kapsıyor. Cezar bu bölümde, 
Batı’ya açılışla ilgili konuların ‘Batıllaşma 
Hareketleri" olarak adlandırıldığını, an­
cak bu hareketlerin Batılılaşma değil. Ba­
tı bilgi ve teknolojisinden yararlanmak 
suretiyle gerçekleştirilen modernleşme ve 
çağdaşlaşma hareketleri olduğunu belir-
Önemli bir yeniden basım
Sanatta 
Batı'ya 
Açılış ve 
Osman 
Hamdi
tiyor. Cezar’a göre Batı etkisi ilk kez sa­
natta görülüyor. Her ne kadar daha ön­
ceki tarihlerde Batı ile ilişkilere dair bazı 
ipuçlarına rastlanıyorsa da ilk belirgin 
ilişkiler 18. yüzyılda. Lâle Devri’nde baş­
lıyor. Biı dönemde Osmanlı saray çevresi 
Batı’dakilere benzer köşk ve bahçelerde 
zevk ve eğlence dolu hır hayat sürüyor­
lar. Bu, dünya görüşündeki değişiklikle­
rin en somut göstergesi. Aslında en kök­
lü ve bilinçli yenilik hareketleri ordunun 
ve askeri teknolojinin yenilenmesi alanın­
da ortaya çıkıyor. Yöneticiler, imparator­
luğun yitirdiği askeri gücünü yeniden ka­
zanabilmesi için Batı bilgi ve teknolojisi­
nin ithal edilmesi ve yenileşme hareketle­
rinde Batılı personelden yararlanılması 
gerektiği görüşündeler. Bu girişimler Os- 
manlı siyasal düzeni ve idari örgütlerinde 
olduğu kadar toplumsal ve kültürel 
alanlarda da yavaş yavaş değişmeler yol 
açıyor.
Kitabın ikinci bölümü 19. yüzyıl Os- 
manlı sanatına ayrılmış. Kitapta oldukça 
geniş bir yer tutan ve III. Selim den II. 
Abdülhamit’e kadar imparatorluğu yö­
neten Osmanlı padişahlarının dönemin­
de mimarlık ve sanat konularının işlendi­
ği bu bölümde; klasik Osmanlı imar sis­
temi içinde Hassa Mimarları Ocağı, oca­
ğın 19. yüzyılda durumu, çağdaş ihtiyaç­
lara cevap vermek üzere mimarlık örgü­
Osman Hamdi bey kızıyla.
tünde yapılan düzenlemeler, yeni bir mi­
marlık örgütünün kurulmak istenmesi, 
18. ve 19. yüzyıllarda hassa başmimarı 
olarak görev yapan kişiler, Reformlar ve 
Tanzimat dönemlerinin yapı etkinlikleri, 
Balyan Ailesi başta olmak üzere gayri­
müslim mimar ve ustalar, İstanbul’da ça­
lışmış olan yabancı mimarlar ve yapıtları 
alt başlıklar halinde anlatılıyor. Yine bu 
bölümde resim sanatına oldukça geniş 
bir yer ayrıldığı görülmekte.
Minyatürden perspektifli resme geçiş, 
Osmanlı sarayının resme yaklaşımı ve sa­
rayda açılan sergiler, padişahların resim 
sanatıyla ilgisi bu bölümde işlenen konu­
lar arasında. Cezar tüm bu konuları arşiv 
belgeleri ve birinci kaynaklara dayanarak 
anlatmış.
Entelektüel ve çağdaş kişiliğiyle Os- 
manlı-Türk kültürünün en önemli isim­
lerinden biri olan Osman Hamdi Bev ki­
tabın ikinci ana konusu. Üçüncü bölüm­
de Osman Hamdi Bey’in ailesi, çocuklu­
ğu, eğitimi, dördüncü ve beşinci bölüm­
lerde müze müdürü olarak gerçekleştir­
diği çalışmalar ve bu sırada Osmanlı top­
rakları üzerinde yabancılar tarafından ya­
pılan, 42, Müze-i Hümâyun adına yapı­
lan 21 arkeolojik kazı, yine belcelere da­
yanılarak anlatılıyor. Altıncı bölüm bütii-
Mustafa Cezar
nüyle Asâr-ı Atîka Nizamnamesi’ne ayrıl­
mış. Yedinci bölümde Osman Hamdi 
Bey’in kitap halindeki çalışmaları tanıtılı­
yor.
Kitabın sekizinci-onbirinci bölümleri 
arasında ressam Osman Hamdi Bev ve 
Türkiye’de resim eğitimi konusu işleni­
yor. Osman Hamdi’nin Türk resmindeki 
yeri ve yapıtları verildikten sonra Batı 
tarzı resmin Osmanlı İmparatorluğu’na 
girişi ve resim eğitiminin gelişmesi anlatı­
lıyor. Cezar, burada Batı tarzı resmin öğ­
renim alanına Mühendishane-i Berrî-i 
Hünıâyun’un ders programına girdiğini 
belirttikten sonra Mühendishane’den 
mezun olan subayları, mezun oldukları 
sınıflara göre liste halinde vermekte. Av­
rupa’ya resim öğrenimi için öğrenci gön­
derilmesi, II. Mahmut döneminde kuru­
lan Harb Okulu’nun 19. yüzyıl boyunca 
Türkiye’de resim öğrenimi ve sanatının 
gelişmesindeki rolü, asker ressamlar, sivil
okullardaki resim öğrenimi ve Paris’teki 
Mekteb-i Osmanî ayrıntılı olarak işlen­
miş.
İstanbul sergileri
Kitabın onbirinci bölümü 19. yüzyılda 
İstanbul’da açılan sergilere ayrılmış. Bu 
sergiler arasında 1863’teki Sergi-i Osrna- 
ni gibi, sanat eserlerinin de yer aldığı sa­
nayi sergisinin yanı sıra Şeker Ahmet Pa- 
şa’nın düzenlediği 1873 ve 1875 sergileri. 
Elifba Kulübü’nün 1880-1881 sergileri. 
1885'ten itibaren açılmaya başlanan Sa- 
nayi-i Nefise Mektebi Sergileri; bu sergi­
lere katılan sanatçıların isimleri ve yapıt­
larıyla beraber, dönemin gazete ve dergi­
leri ile arşiv kaynaklarına dayanılarak ha­
zırlanmış.
Onikinci bölümde Sanayi-i Nefise 
Mektebi’nin kuruluşu, yönetmeliği, ders 
programları ve okulda ders veren müslü- 
man, gayrimüslim ve yabancı hocalar an­
latılıyor. “Genel Değerlendirme Eşliğin­
de Sanat Konusunda Abdülhamid Döne­
mine Kuşbakışı’’ başlıklı onüçüncü bö­
lüm, 1971’deki ilk baskıda yeralmıyor. 
Cezar, burada, II. Abdiilhamit dönemi 
sanat ortamını geniş bir perspektiften ve 
belgelere dayanarak işlemiş. Ondördün- 
cü bölümde genel çizgileriyle Osman 
Hamdi Bey ve ölümü, onbeşinci bölüm­
de, çalışmada kullanılan belgeler yeralı- 
vor. Oldukça geniş bir yer tutan onaltıncı 
bölüm Osman Hamdi Bey’in resimlerine 
ayrılmış. Bu bölümdeki yağlıboya tablo 
ve desenler, sanatçının müzeler ve özel 
koleksiyonlardaki yapıtlarından oluşu­
yor.
Sanatta Batı’ya Açılış ve Osman Ham­
di, 18. ve 19. yüzyıl Osmanlı kültür ve 
sanat ortamına geniş perspektiften baka­
rak arşiv belgelerine ve birinci kaynakla­
ra dayanan bilgi, yorum ve saptamalarıy­
la sanat tarihi, tarih, arkeoloji başta ol­
mak üzere kültür tarihi ve sosyal tarih 
alanlarında önemli bir kaynak kitap olma 
özelliğini taşımakta. ■
Sanatta Batıya Açılış ve Osman Hanı- 
di-II Cilt / Mustafa Cezar /Erol K erim  
Aksoy Kültür, Eğitim, Spor ve Sağlık Vak­
f ı  Yayınları / 805 s.
C U M H U R İ Y E T  K İ T A P  S A Y I  3 0 8 S A Y F A  15
Taha Toros Arşivi


Önemli bir yeniden basım:Sanatta Batı'ya açılış ve Osman Hamdi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository