Taha Toros Arşivi, Dosya No: 171-Mimar Sinanİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Üzel, Sahir

Istanbul Sehir University Repository

24 İkincltcjşrin 1936 > ¿Oh 6 S x  ¿UMH
Aczin selâm vermediği diyar!
Türk mimarisine şeref veren
koca Sinanm doğduğu köy
Köyün bütün erkekleri taşçı ustasıdır. Mimar 
Sinanın hemşerileri de onun izinde yürüyorlar
Kayseri (Hususî) — Vali Adli Bay - 
man, vilâyetimize geldiğindenberi çok 
güzel bir usul yarattı. Pazar günleri 
- en yakın köylerden başlamak üzere - 
bütün Kayseri köylerini yaya olarak 
gezip tetkik ve köylülerin derdlerile 
yakından alâkadar olmak...
Üç haftadır devam eden bu gezi, o 
kadar samimî bir hava içinde ve can - 
dan bir bağlılıkla devam etmektedir ki, 
gün geçtikçe hem gezinin rağbeti art­
makta ve işlenmemiş bir takım etüd 
sahaları yakalanmakta, hem de köylü 
tarafından, bu hareket taşkın bir he - 
yecan ve sevinçle karşılanmaktadır.
Köylü, başta Va­
li olduğu halde bir 
takım vilâyet me­
murlarını köyleri - 
nin çatıları altın - 
da ve aralarında 
görmekle b ü t ü n  
derdlerini sami - 
mî bir hisle orta - 
ya dökmekte ve 
bunlardan müm - 
kün olabileni he­
men orada, olmı- 
yanı ise dönüşte 
aid. olduğu daire - 
lerce ve verilen di­
rektif dairesinde
hal ve intaç edil -  Mim ar Sinanın hem- 
mektedir. şerisi 100 yaşındaki
Bu haftaki seya- mermer ustası 
hat, Mimar Sina -  Ahmed
nın doğup büyüdüğü ve gençliğinin yir­
mi üç yılım içinde geçirdiği köyüne 
yapıldı. Kayseriye sekiz kilómetro bir 
mesafede olan (Mimar Sinan) köyü, 
Erciyeşten koparak deve hörgücü biçi - 
minde sıralanıp gelen dik ve sarp bir 
dağın böğrüne anfi şeklindeki müteva­
zı yapılarile yan gelmiş asırlık bir yer­
dir. Burada yalnız evler değil, siyah 
taştan döşeli dik yokuşları ve sert kıv- 
rımîarile helezonî yollar bile birbirinin 
sırtına binmiştir.
Köyün esasen adı (Cirlavuk) tur. 
Mimar Sinan hakkında bura Halkevi 
tarafından yapılan etüdlerde bu adın 
da içinde oturanlar gibi Türk olduğu 
anlaşılmıştır. Divanı Lûgatüttürkte da­
hi (Ciruklu) diye adı geçen ve Asya - 
nm ortalarından Anadplu içlerine akın 
yapan (Ciruklu) kabilesinden bir kıs - 
mı, asırlarca evvel gelip burada yer - 
leşmiş ve oymaklarının adına izafeten 
köye de (Ciruklu - Ciridli) denilmiş ve 
bilâhare bu ad (Cirlavuk) olmuştur.
Doğunun, batının birçok yerlerine 
diktiği bine yakın muazam ve modern 
eserlerde kendini bütün bir medeniyet 
dünyasına tanıtan Koca Mimar Sina - 
nın, bu etüdlerle (Ciruklu) aşiretinden 
halis muhlis bir Türk olduğu bir kere 
daha anlaşılmış demektir.
Pazar günleri 
k ö y  gezisine çı­
kan  Kayserilile • 
rin Mimarsinan 
köyünde alınm ış 
m uhtelif 
resim leri
7
ca bir medeniyete hitab ediyor!. Ne mü­
barek bir yer ve ne şerefli bir köy - 
müş?..
* * *
Mimar Sinanı yetiştiren bu köy, a - 
sırlardanberi Kayserinin ve Kayseri - 
tilerin - ramazanı ispat dolayısile - di­
nine de kumanda etmiştir. Her ayın ba­
şında hilâl ancak buradan görünebilir­
miş. Ramazan ayını gören iki (Cirla - 
vuklu) mahkemei şer’iyeye gider, ka - 
dı efendinin huzurunda şehadet ettik - 
ten sonra ramazanı ispat ederlermiş. 
Köyün bu yüzden bazı muafiyeti de bu­
lunduğu eski sicilâtta yazılıdır.
Asırlardanberi 300 hanelik küçük bir 
köyden iki üç kişi, iki kelimelik (eşhe- 
dü billâh!) la 80 küsur bin nüfuslu 
Kayseri halkının ramazanına destek, o- 
rucuna rehber oluyor, ve bunların hem- 
şerilerinden olan tek bir Mimar Sinan 
da (348) yıldanberi yarattığı muazzam 
eserlerde bütün bir kültürel mimariyi 
karşısında elpençe divan durduruyor. 
Evvelkisi maşerî bir kütlenin vicdan 
ve kalbine - her yıl bir kere olsun - 
kumanda ederken, ötekisi asırların ö - 
bür başmdanberi yaptığı eserlerle ko -
Mimar Sinan, 350 haneli ve 1800 nü­
fuslu bir köy.. Erciyeşin tepesindeki 
karlardan eriyip kayalıklarından sıza­
rak filitre edile edüe berraklaşıp köyün 
ortasındaki bir kayanın yarığından fış­
kıran hafif ve temiz bir su, bugün Kay­
serinin her evine tenekelerle ve yedi 
buçuk kuruş mukabilinde dağılır. Bu 
su, Mimar Sinan köyü için bir saadet - 
se, Kayseri için de bir nimettir. Başı 
Erciyeşte olan bu suyun mansabı, şu 
simsiyah kaya bağrında olduktan son - 
ra korkmadan içilebilir. Su böyleyken 
hava kötü olur mu?.. Soğuğu, tatlı sert. 
Rüzgârı, dokunmaz okşar. Serinliğinde, 
rutubet değil, insanın içine kadar tesir 
eden tatlı bir ılıklık vâr.
Hele manzarası, ona doyum yoktur. 
Erciyeş, kardan sorguçlu başile Mimar 
Sinanın bu mübarek yurdunu selâmlı - 
yor, gözün ve dürbünün kudreti ufuk - 
ların genişliği karşısında körleşiyor, 
yerde görünen herşey, sanki ayak al - 
tındaymış gibi küçükleşiyor.
Gençliğinin 23 yılını bu haşmetli de­
kor içinde geçiren Mimar Sinanm di - 
mağı, hissi; tabiatin buraya verdiği şu 
olgun ve dolgun manzaralardan neka - 
dar ilham almıştır. Bu ilham, onun e - 
serlerinde de belli!..
O, yaptığı eserlerdeki yüksekliği Er­
ciyeşten, kubbelerdeki genişlik ve de - 
rinliği ufuklardan, hepsindeki dehşet ve 
azameti de şu görünüşten almış olsa 
gerek!.. Bunlarla beslenip tavlanan bir 
dehadan Siileymaniye camisi gibi şah­
eserler doğar!.
Su, bol ve temiz! Hava, sağlam ve 
besleyici!. Manzara, haşmetli ve doyu­
rucu! Bundan dolayıdır ki burada do - 
gup'büyüyenlerin yüzlerinde kan fış - 
kıran gürbüz bir sıhhat görünüyor. Ka­
filemizi karşılıyan yüze yakın mekteb 
çocuklarına dikkat ettim, hepsinde de­
ğirmi bir yüz, güneşle tunçlaşmış bir 
renk, lâstik kadar katı bir adale var!. 
İçinde tek bir zayıfı ve sıskası yok!.
Vali, kafilemize iştirak eden doktor­
la sıhhiye memurunu köylülere takdim 
ederek:
ki devirlerin tarihi okunan taşçı Ah 
mede tekrar sordum:
dm?.
San’atın neydi?.. Ve ne iş yapar
— Bana bu civarda meşhur (mermeı 
ustası Ahmed Ağa) derler. Askerliğim' 
de de bu san’at yüzünden rahat ettim 
Ve askerliğimin hemen hemen hepsin 
saraylarda geçirdim. Çırağan sarayımr 
mermer işlerini ben yaptım. Ayazağı 
köşkünün inşasında çok alınterim var • 
dır. Ben, mermer üzerine nakış işliyen 
oyma yapan en meşhur bir ustayım!..
Eski devirle, bugünkü idarenin baş 
döndüren aradaki farkını, bir kere de 
şu asırlık ihtiyardan anlamak ve bum 
onun ağzından dinlemek meraklı birşej 
olacaktı! Sordum. Ahmed diyor ki: 
Aradaki farkı mı soruyorsunuz?. 
Kayseri eskiden valilik değildi. Kay • 
makam vardı. Onun huzuruna çıkmai 
padişahın karşısına çıkmak kadar zoı 
ve korkulu birşeydi. Önünde dört süva' 
ri, arkada dört piyada zaptiye ile ma ■ 
kamına gelip gider onunla bizim gib; 
adamlar görüşemezlerdi!. Fakat şimd: 
bakınız, Kayseri valisi birçok memur ■ 
larile işte köylünün ortasında oturup 
derdimizi dinliyor ve onun dermanın: 
arıyor!. Eski ile yeni idare arasında 
bundan daha büyük fark mı olur?..
Köyün hemen hemen bütün erkek ■ 
leri taşçı ustası!.. Bunların bir ucu An- 
karada, öbürü İstanbuldaymış. Mimar 
Sinanın hemşerileri, Mimar Sinanın i- 
zinde yürüyor. Koca Mimar Sinan da 
şimdiki hemşerileri gibi ustalığı bura­
da öğrenmiş olsa gerek!..
Türk mimarisine şeref, Tür kyurdu- 
na ziynet veren Koca Mimar Sinanm 
doğup büyüdüğü, haVasım koklayıp 
suyunu içtiği ve koşup oynadığı şu mü­
barek toprak üstünde, kafilemizle ge - 
zerken kıpkızıl bir saç üstündeymişim 
gibi içimi korkulu ürpertiler sarıyor, 
onun ruhuna hürmetsizlik yapılıyor 
zannediyordum.
Kafilemiz oradan ayrılırken, benim 
gibi diğerlerinin de kalbinde ona ve o- 
nun ruhuna karşı hududsuz saygı his­
leri volkanlaşıyordu.
Sahir U zel
— Hastalarınız, sıtmalılarınız varsa 
gidip baksınlar!. Arkadaşlar yalnız bu 
muavenet için geldiler!., dediği zaman, 
muhtar, yatalak ve kötürüm bir kadın­
dan başka hastaları ve sıtmalıları ol - 
madiğim söyledi.
*  * *
Köyün meydanlığında toplanan ihti­
yarlara baktım, ak ve toplu birer sakal 
yüzlerini çerçeveliyor. Ve kıpkızıl ya­
nakların etrafında, zaman sapanının 
çizdiği sert ve kalın çizgiler birbiri üs­
tünde katmerleşiyor. İhtiyarlığın, aciz 
ve kudretsizliğin selâm vermediği bir 
diyar!..
Kafilemizin gelişi sevincile caminin 
avlusunda kendilerine mahsus oyunlar 
yapıp halay sekerlerken 100 yaşından 
fazla olduğu söylenen taşçı Ahmed us­
ta elinde mendil, olgun ve kıvrak bir 
gene çevikliğile oyun oynıyanlara baş 
tutuyor, onlara rahber oluyor. Halay - 
dan sonra bir köşeye çektiğim Ahmed 
Ağa anlatıyor:
«— Yaşımın kaç olduğunu bilmem!. 
Ben kendimi bildim bileli yaşıyorum 
işte!. Şu cami yapıldığında - ki tarihi 
1267 dir - yirmi yaşında vardım. Ab - 
dülmecidin tahttan inip Abdülâzizin çı­
kışında îstanbulda askerdim.* 
Bembeyaz sakalının her telinden es -
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Aczin selam vermediği diyar!:Türk mimarisine şeref veren koca Sinanın doğduğu köy

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/159974/3/001508888006.pdf

Aczin selam vermediği diyar!:Türk mimarisine şeref veren koca Sinanın doğduğu köy

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository