Taha Toros Arşivi, Dosya No: 62-Enver Paşa Aile ve Çevresi.



Not: Gazetenin "Olaylar ve Görüşler" köşesinde yayımlanmıştır

Aydemir, Şevket Süreyya

Istanbul Sehir University Repository

\
SAYFA ÍIÜ  ================
t İ t  »./?//
CUM HURİYET=
Asil bir arkadaşlık 
örneği
m —  Şevket Süreyya AYDEMİR R K M Ü U
Çölçil, Ali Enver’e dedi ki:
— Senin baban, benim siyasî ha­
yatımı, 20 yıl geriye atmıştır.»
B İR ÖLÜM HABERİ VE BİR GÖLGELEME: 4 Aralık 1971 tarihli gazeteler, Enver Pa­
şanın oğlu A1İ Enver’in Avustralya’da bir kaza 
neticesinde, eşi ile beraber öldüğünü haber ve­
riyorlardı. Olayı 3 Aralık sabahı, Anadolu A- 
jansından açılan bir telefonla öğrenmiştim. A- 
jans hem haberi veriyor, hem de Ali Enver hak­
kında, bazı tamamlayıcı bilgiler istiyordu.
Enver Paşayı bugünkü kuşaklar az tanırlar. 
Ama o bir zaman, bizim son İmparatorluğumu­
zun son devrinde, devletin tek söz sahibiydi. 
1908 İhtilâlinin kahramanı olarak bir yıldız gi­
bi parladı. Birinci Dünya Harbinde, Harbiye 
Nazırı ve Başkumandan Vekiliydi. Ama biz 
şimdi, Ali Enver’e dönelim.
Ali Enver’i şahsen tanımazdım. Ama bir sü­
re önce nazik bir mektubunu almıştım. Baba­
sının hayat hikâyesi etrafında yazdığım «Makc- 
donyadan Ortaasyaya - Enver Paşa» isimli ese­
rimin ikinci cildini Avustralyadaki adresine yol­
lamıştım. Basılmakta olan üçüncü cildi de gön­
dereceğimi yazıyordum. Duygulanmıştı. Güzel 
şeyler yazıyordu. Şimdi ne yazık ki, belki iki 
ay sonra basılması tamamlanacak olan bu eseri 
göremiyecek. O iiçiincü cilt ki, babasının dai­
ma hareketli, daima atılgan ve realist olmak­
tan ziyade, eski Asya Fatihlerini hatırlatan ha­
yal ve ambisyon kaynakları ile beslenen serü­
veni de, bu ciltte ve Pamir dağları eteğinde, 
onun kılıcı elinde toprağa düşmesi ile sona ere­
cekti.
Ali Enver’in dünyaya yayılan ölüm haberi, 
eğer bu haberden sonra bir yabancı kaynağın, 
Avustralyada «Sidııey - AP»ııin, garip ve rah­
metlinin hâtırasına gölge düşürücü asılsız bir 
yazısı ile gölgeleıımescydi, Ali Enver’i tanıyan 
ve tanımayanların ruhunda bu kazanın teessü­
rü, zamanın dalgaları içine gömülecekti.
Fakat öyle olmadı. «Sidııey - AP»nin dünya­
ya yaydığı haber memleketimiz bastnında da çı­
kınca, işin üzerine eğilmek, hem merhumun ru­
huna karşı bir borç oldu, hem de, bu yayım ya­
pan ajaıısuı, her halde babasına karşı sürüp ge­
len ve kimbilir nasıl bir maksat ve tertip eseri 
olması da muhtemel bulunan yakışıksız hare­
ketinin karşısına çıkmayı gerektirdi. Bu çıkışı, 
asıl bir arkadaşlık misali olarak yapan, Ali En­
ver’in yetişme ve silâh arkadaşı, emekli Hava 
Albayımız Ağasi Şen oldu. Onun, 15 Aralık 1971 
günü bu sütunlarda çıkan ve Ali Enver’in kişi­
liğine de çok yönlü ışık tutan yazısı, böyle asil 
bir arkadaşlık bağlılığının, hakikaten ruhlu bir 
belgesidir.
Ağasi Şcn’in, kendisini tanımamakla beraber 
biliyoruz ki, onun adı, 27 Mayıs İhtilâlinin ta­
rihine karışmıştır. İhtilâlin önemli ve hattâ ka­
der tâyin edici safhalarından biri olan Eskişe­
hir Kava Kuvvetlerinin hareketlerinde önde ge­
len, aktif bir teşkilâtçı olarak görünür. İhtilâl­
den hemen sonra Ankarada, Cemal Gürscl’in 
emrinde ve çevresinde, gene bir kilit noktası
tutan aktif ve dengeli bir İnsandı. Millî Birlik 
Komitesine dahil olmamakla beraber, Ağasi 
Şen'ln ciddi ve muvazeneli karakteri hakkında,
önemli nakiller dlıılemişizdir. Ali Enver, ordu­
muzda hava subaylığı yapmış, yüzbaşılığa ka­
dar yükselmişti. Ağasi Şen’in de silâh arkada­
şıydı. Bu arkadaşlık, birbirini izleyen uzun yıl­
lara dayanır. Ağasi Şen, «Sidney - AP»nln aşa­
ğıda vereceğimiz haberini okuyaraktır kİ, he­
men kaleme ve anılarına sarılmıştır. Arkadaşı 
Ali Enver için verilen ve asılsız olsa da yankı­
lar yapması mümkün olan haberin karşısına, 
bı,ı anılarının, haberi temelinden çürüten silâh­
ları ile çıkmıştır. Çünkü «Sidney - AP»yc gö­
re Ali Enver, İngiliz Başvekili Çörçil’in casusu 
idi!.
Evet, haber saçmadır. Dayanaksızdır. Ağasi 
Şcn'in verdiği tarihler, hâtıralar, kronolojik bil­
giler açıkça gösterir ki, «Sidney - AP»niıı ya­
yını, hasta veya herhangi bir sebeple kasıtlı bir 
dimağın saçma bir mahsûlüdür. Kaldı ki Çör- 
çil’in böyle bir haberciye ihtiyacı da yoktur. 
Hele haberin «Ali Enver, İkinci Dünya Harbi 
sırasında İııgiltereye kaçmış ve İngiliz Hava 
Kuvvetlerinde vazife alarak. Çörçil hesabına ca­
susluk yapmıştır» şeklindeki iddiaları, sarma ol­
maktan da ziyade gülünçtür. Çünkü Ali Enver 
İkinci Dünya Harbi sırasında, ne İngiltere'ye 
kaçmış, ne de tngiliz Hava Kuvvetleri hizmeti­
ne girmiştir.
A ğasi Şen’in yazılarından şu satırları oku­yalım:
«Eiz (Harbokulu 1941 B. sınıfı) Ali En­
ver’i 1941 yılında, Harbokulunda tanı­
dık. Beraber havacı olduk. İngiltereye 
pilotaj eğitimi için beraber gittik. Son­
ra yurda döndük. Merzifon’da 4. Hava 
Alayında üç yıl beraber bulunduk. Da­
ha sonra Ali Enver uzun yıllar. Hava 
Kuvvetlerimizin muhtelif görevlerinde 
hizmet etti. Ve yüzbaşı iken istifa ede­
rek. sivil hayata geçti..»
İkinci Dünya Harbinin 1945 Mayısında bitti­
ğini ise biliyoruz. Ağasi Şen, Ali Enver’i şöyle 
tarif eder:
«Vatanperver, vakûr ve sevdiğimiz bir ar­
kadaşımızdır
Şimdi biz bazı şeyler ekteydim. Ali Enver 
arkadaşları ile beraber İngilterede pilotaj kur­
şundayken, orada Sefirimiz olan, eski Başvekil­
lerden Rauf Orbay, Enver Paşanın oğlunun İn­
gilterede olduğundan Başvekil Çörçil'c bahse­
der. Çörçil ilgilenir. Enver Paşanın oğlunu gör­
mek istediğini Sefirimize söyler. Ali Enver ür­
kek ve mütereddittir. Ama bir gün Sefirimiz o- 
nu da alarak Çörçil’in evine götürecektir. Lon­
dra Sefirimizle beraber Ali Enver’in Çörçil’i bu 
görüşü, onun ilk ve son görüşü olur.
imdi burada, Churchill'in Ali Enverl 
kabulüne ait bir hâtıra parçasını naklet­
mek istiyoruz. Bunu nakleden. Prof. Akdes 
Nimet Korat’tır. Akdes Nimet; ciddi, araştı­
rıcı ve eser veren bir tarihçimizdi. Bir kaç ay 
önce, ne yazık ki o da bir traf it; kazasında 
hayata veda etti.
Akdes Nimet Korat, bu yılın ilk aylarında, 
îraıı, Afganistan, Pakistan, Hindistan ve Avus- 
tralyayı içir.e alan bir inceleme seyahatine çık­
mıştı. Bu arada çeşitli üniversite ve kuram­
larda konferanslar da verdi. Seyahat dönü­
şünde Ankarada bana, Ankara Üniversitesi 
Dil-Tarih-Coğrafya Fakültesince bastırılan 
«Türkiye ve Rusya 1798 • 1919» isimli büyük 
eserini getirdi. Seyahat intibaları üzerinde ko­
nuşuyorduk. Bu arada Avustralyadar. bahse­
derken, söz Ali Envere intikal etti. Orada onu 
görmüş, konuşmuş, dinlemişti. Ve bu arada 
Ali Emerden dilendiği çok ilginç bir hâtırayı 
nakletti. Bu hâtıra, Ali Enverin, Londra Se­
firimiz Rauf Orbay'la beraber, Başvekil Clıur- 
chiH’in ziyaretine aitti. Bu ziyaret. Ali Enver’in 
1941 de, Pilotaj eğitimi için Londrada bulun­
duğu devreye rastlar.
Churchill, Ali Enverî, duygulu jestler, sa­
mimî bir ilgi ve âdeta bir şefkat havası için­
de kabul eder. Gerçi Churchill Birinci Dünya 
Harbinde Çanakkale Boğazında İngiliz asker­
leri ile karşı karşıya geldiğimiz safhalarda, bi­
zim en güçlü, en inatçı düşmanımızdı. Çanak­
kale harbini o açtırdı.
A ma o günler artık geride kalmıştı, tkinci Dünya Harbinde ise, tngiltere ile, dost 
ve müttefiktik. Hulâsa Churchill, Ali Envere
özel ve samimi bir ilgi gösterir. Onu gördüğü 
iyin çok duygulandığını, bundan çok memnun 
olduğunu söyler. Ve konuşmalarının samimi, 
hattâ coşkunca bir anında şunları ilâve eder.
«— Senin Baban, benim siyasi hayatımı, 
yirmi yıl geriye atmıştır!»
Asıl kasdettiği, tabii Çanakkaledeki yenil­
gileridir. O zaman Churchill tngiltere Bahriye 
Nazırı idi. Eldeki vesikalar gösteriyor ki, Ça­
nakkale saldırısının en başta teşkilâtçısı o- 
dur. Fransızlan da peşinden sürükler. Çanak­
kale Boğazı açılacaktır. İstanbul İşgal edile­
cektir. Odesada toplanan Rus kuvvetleri de 
Karadenizden gelerek, müttefikleri İle birle­
şecektir. Rusyaya müttefiklerinin denizyolu ile 
bağlanması ve yardımı sağlanacaktır.
Biliyoruz ki bu savaş sırasında Enver Pa­
şa. Harbiye Nazırı ve OsmanlI Orduları Baş­
kumandan vekilidir. Çanakkalede ordu, görül­
memiş bir direniş gösterir. Muharebeler boğaz 
boğaza geçer. Ve muharebelerin neticesi, iki 
tarafa, ölü. yaralı, kayıp olmak üzere 500.000 
insana malolur. Ama Boğaz aşılamaz. 1914 de 
başlıyan harbdeıı daha bir yıldan az bir za­
man önce biten Balkan Harbinde Kümelinde­
ki OsmanlI ordularının, yiğitçe dayanan üç ka­
le müstesna olmak iizcrc. âdeta silâh atma­
dan ve bir kaç hafta içinde dağılın erimeleri­
ne karşı, ayni devletin ordusunun bu defa 
Çanakkalede ve tııgilizlerin tâbiri ile «Devler 
ülkesinde bir devler savası» verebilmesinde 
Enver Paşanın dişinim ve teşkilâtçılık ruhunun 
payı, hakikaten büyüktür. Bu zafer sayesinde­
dir ki Rusya yolu müttefiklere acılamamış ve 
bu vaziyet. Rusyada ihtilâlin patlamasında ö- 
nemle müessir olmuştu.
Churchill’e gelince, o bu yenilgiden sonra 
gözden düşer. Kabineden çekilir. Ve binbaşı 
rütbesi ile garp eepbesine gönderilir Ondan 
sonra da sıvası bayatta müdahaleleri olacak­
tır ama. siyasî hayatının zirvesine, ancak eok 
sonra ulaşacaktır. İşte Chıırchîll’in kasdettiği 
20 yıl, bu virmi yıldı ..
Al) Enver, Enver Paşanın ikisi kız olan 
üç evlâdından sonuncusuydu. 1920 de Alman- 
yada doğdu. O sırada babası, artık Rusyaday- 
dı. Ve Aliyi hiçbir zaman göremedi. Ama doğu­
munu haber aldığı zaman sonu onun Panıir etek 
lerinde ölümü ile bitecek olan gurbet yoluculu- 
ğunda yazdığı bir mektupla dile getirir. Bıı mek 
tup, çok ilginçtir. Enver Paşanın ruh âlemi hak­
kında çok şeyler ifade eder. Onu «Makcdon- 
vadan Orta Asyaya — Enver Paşa» İsimli ese­
rimizin, basılmakta olan üçüncü cildinde ve 
diğe mektupları arasında yayınlayacağız. Ya­
zımıza. hem Babasının, hem oğlunun ruhları­
nı anarak son verelim.
Taha Toras Arşivi


Asil bir arkadaşlık örneği

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/132686/3/001640114010.pdf

Asil bir arkadaşlık örneği

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository