Taha Toros Arşivi, Dosya No: 77/A- Ermeniler. Not: Gazetenin "Takvimden Bir Yaprak" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Ulunay, [Refi Cevad]

Istanbul Sehir University Repository

Kj v't's
...............
7 d
SAYFAı %
1 Bir film münasebeti ile
I E
i *  EHRİMİZDE BULUNAN Amerikalı filmcilerden «Elia Ka- I 
J  zan» kazanı başımıza devirdi. Olacak çocuk bilmem nesin- =
*  den bellidir., derler bu da başlangıcı ile en güzel filmi |
1 olacağmı söylediği bu eserle bizi adamakıllı haşlayacak. Manza- |
I ralarmm güzelliği ile bütün dünyayı hayran bırakan memleke- =
| timizde Hasköyde yan çökmüş, camları kırık evle hakkuran ka- |
E fesine dönmüş harap bir kahve, bir de delik deşik bir sandaldan [
E başka dekor olmağa lâyık birşey bulamamış.
| Bu şöhret sahibi rejisör, bütün dünyaya gösterilecek filmi ile I 
| senelerdenberi hakikî hüviyetini belirtmek için uğraştığımız |
I memleketi harice karşı öylesine berbat bir halde teşhir edecek ki |
I bunu kolay kolay düzeltmeğe imkân olmayacak.
Sadrâzam Keçecizade Fuat Paşanın Fransa hükiimdan Üçün- |
| cü Napolyona:
— Dünyanın en kuvvetli memleketi Türkiyedir. Asırlardan E 
I beri biz içeriden siz dışarıdan yıkmağa uğraştığınız halde yıka- f 
E madik. 1
Demesi gibi dolambaçlı yollardan aleyhimize yapılan propa- |
I ganda bundan başka birşey değildir.
i-  Evet... Bizde çökmüş evler, pis sokaklar, lime lime elbiseli |
E adamlar da var ama Beylerbeyi Sarayı da var. Başka memleket- E 
| lerde saraylar yapan Hilton:
| — Dünyada mevcut bütün Hiltonlan bir araya toplasak Bey- |
I lerbeyi Sarayının bir divanhanesi ile boy ölçüşemez!
Diyor. Bu sarayın mimarı da imparatorluk devrinin mühim |
E elemanları olan Ermeni cemaatına mensup Serkiz beydir.
| Kazan efendiye filmini Beylerbeyi Sarayında çevirsin, demi- E
1 yoruz ama ilk adımında Türkiyeyi bir «hırpaniler diyarı» olarak |
İ göstermesini de değru bulmuyoruz. O kadaı- doğru bulmuyoruz E 
İ ki buna hükümetin nasıl olup da lâkayıt kalabildiğine hayret |
İ ediyoruz.
Kazan’ın bu garip zihniyeti Türkleri serpuş olarak hâlâ baş- |
'  larında saksı taşıyan, bacaklarında parça parça şalvarlı insanlar |
| olarak tasavvur ediyor. Bu tasavvur ona inhisar etse ehemmiyeti E 
| yok, elindeki vasıta ile dünyaya yayılacak, ama denilecek ki bu, |
E geçmiş bir devre aittir. |
O geçmiş devirde memlekette bugünkü kadar hırpani yoktu. |
I Köylüsü de, esnafı da, hamalı da çalışmadığı günler temiz giyi- |
1 nirdi. Hele hamal... Çuha şalvarını giyer, beline Trablus kuşağı- E 
I nı sarar, üstüne ağır gümüş saat kösteğini sallandırır, mensup E 
E olduğu loncanın kahvesine giderek, nargilesini tokurdatırdı.
Ben senaryoyu bilmiyorum, Elia Kazan’ın büyük babası hır- E 
1 pani mi imiş? |
Olabilir, fakat bunu bütün memlekete teşmil etmek affolun- |
I maz bir hatâdır. _ E
Kazan’ın büyük babası Kayserilidir. Bundan evvel Gülbenk- jj 
İ yana ait yazdığım bir yazıda Kayserililerin hayat hakkındaki na- |
E zaviyelerini yazmıştım. Buna benzer bir vak’a olarak bir de bu | 
î  memlekette büyük bir gazete kuran yine bir Kayserili Ermeniden \
E «Sabah» gazetesi sahibi Mihran efendiden bahsedeceğim:
Mütarekede yanlış bir politika takip ettiği için memleket ha- |
E ricine çıkan bu adam, (N is) de yerleşmişti. Şahsiyeti, bir gazete | 
1 sahibi olması birkaç sene sonra Fransa hükümetinin dikkatini | 
1 celbetti. (A lp Maritim) valisi görüşmek üzere kendisini davet et- E 
1 ti. Mihran efendi Fransızca bilmiyordu, tercümanlık etmek üzere i 
| birlikte gitmekliğimi rica etti, beraber gittik. Vali:
__ Merkezden aldığım talimat üzerine kendilerine bir teklifte =
E bulunacağım: Bu zat Türkiyede büyük bir gazete kurmuş bir ı 
\ şahsiyettir. İnkılâp dolayısıyle Fransada siyasî mülteci olarak Ş 
1 bulunuyor. Türk hükümeti kendisi ile alâkasını kesmiştir. (Hay- f 
I matlos) olduğu için seyahatlerinde (Nansen) pasaportu kullan- | 
| mağa mecbur olmuştur. İçtimaî vaziyetini tanzim etmek üzere | 
| Fransa tabiyetine geçmek arzu ederse kendisine lâzım gelen her | 
I türlü kolaylık derhal yapılacaktır.
E Valinin bu sözlerini Mihran efendiye aynen tercüme ettim. 5 
| Düşünmeğe bile lüzum görmeden:
— Sana evvelâ rica ederim... Vereceğim cevabm bir kelime- | 
I sini dahi değiştirmeden aynen söyliyeceğine yemin et.
İ Benden teminat aldıktan sonra:
— Ben Kayseriliyim. Fakir denilecek kadar mütevazı bir | 
I ailedenim. Ailem hayatımı kazanmak üzere benim İstanbula git- I 
I mekliğimi münasip gürdüler, beni İstanbula gönderdiler. Cebimde ş 
î bir silik mecidiye, ayağımda yarım pabuçla İstanbula geldim. | 
E Mithat Paşanın kurduğu Sanayi Mektebine girdim. Okudum, | 
E orada mürettiplikle yaldızcılık öğrendim. Borç harç bir müret- | 
1 tiphane kurdum, kasaları islâh ettim. Şemsettin Sami ile (Sa- | 
| bah) ı çıkardık, çok şükür muvaffak olduk. Senelerce memleketime | 
| hizmet ettim, o memleket bana mevki verdi, Bâlâ rütbesi verdi, E 
I nişan verdi, servet ve refah verdi. Ben bütün bunları tepip va- E 
I tanımın tabiyetinden çıkmak nankörlüğünü asla yapmam. Türk E 
İ doğdum, Türk yaşadım ve Türk öleceğim, ama onlar beni tabi- | 
| yetten çıkarmışlar... Ben çıkmadım ki! Bunlar her memlekette | 
| olabilir. Vatanıma kavuşmadan gurbette ölürsem, vasiyetim var, | 
| nüfus kâğıdımla Türk pasaportumu benimle beraber gömecekler! E
Bunu söylerken gözlerinden süzülen iki damla yaş pos bıyık- | 
E larının arasında kayboldu.
Vali, tercüme ettiğim bu sözleri dikkatle dinledi, sonra aya- E 
E ğa kalktı Mihran efendinin elini sıktı. |
— Tebrik ederim, dedi, ben de olsam böyle yapardım.
Şimdiye kadar garplılar tarafından bize ait olarak çevrilmiş |
I bir film görmedim ki her cihetten muvaffak olmuş bulunsun. Bu | 
| itibarla ben Atatürk filminin de çevrilmesine taraftar değildim. | 
Elia Kazan’ın büyük babası sağ olsaydı torununun memle- | 
1 ketini tırnaklayan bu eseri hakkında acaba ne derdi?
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Bir film münasebeti ile

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/168419/3/001510633006.pdf

Bir film münasebeti ile

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository