Taha Toros Arşivi, Dosya No: 11, 176/Şükriye-Tiraje Dikmenİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Antmen, Ahu

Istanbul Sehir University Repository

SAYFA CUMHURİYET T T - f 'O
14 KÜLTÜR
Tiraje Dikmen’in resimleri, dokuz yıl aradan sonra İstanbul’da, Milli Reasürans Sanat Galerisi’nde
Balı yla Doğu’yu yoğuran ressam
AHU ANTMEN__________________
Ressam Tiraje Dikmen, 46 yıldır 
Paris'te yasıyor. İkinci Dünya 
Savaşı'nın hemen ertesinde gittiği bu 
kentte, kendine özgü bir yer edindi 
resmiyle. Türkiye'de ise yeterince 
tanınmıyor: resimlerini uzun aralıklarla 
görme olanağı bulabiliyoruz ancak. 
Dokuz yıllık bir aradan sonra, resimleri 
İstanbul'da; şu sıralar Milli Reasürans 
Sanat Galerisi’nde sergileniyor.
Sergide, Tiraje Dikmen’in uzun bir 
döneme yayılan desenleri ve yağlıboya 
resimleri yer alıyor.
Tiraje Dikmen, Büyükada’nm yerlisi. 
Paris'te olmadığı zamanlar, 
Büyükada’daki evinde oluyor. Yaşamı, 
İstanbul ile Paris arasında köprüler 
kurarak geçiyor yıllardır. Bu gidiş 
gelişlerin, bu alış verişlerin resmine 
olan etkisi irdelenir sıklıkla. Yazar 
Patrick \Valdberg, bu olguyu 
Tiraje'nin resminin temel dayanağı 
olarak yorumlamıştı: “Tiraje’nin 
yaşamını Paris ile doğduğu Türkiye’si 
arasında paylaşmasının, onun esprisini, 
duyma ve görme yeteneğini, çelişkili 
değilse de çoğu kez birbirinden başka 
yönlerde biçimlendirmesi kaçınılmazdı. 
Paris bir olaydır, olayların tarih ile 
giinü gününe temasıdır, fikirlerin 
karşılaşmasıdır, yeni atılımların 
aydınlığa çıkarılmasıdır, gerçek ile 
hayalin sürekli sorgulanmasıdır.
İstanbul ise, antik dünya ile yakınlık. 
Doğu’ya açılış, zaman dışılığa tanınan 
öncelik, Bizans’ın aydınlatıcı varlığı ve 
efsanevi düşüncenin tarihin keşfinin 
önünde gelmesidir.... Tiraje’nin bu ikili 
titreşimin ritmine uyduğu kanısına 
vardım.”
Bir ressamın yurdu, ve sonra ‘ikinci 
yurdu', bunlar arasındaki etkileşim 
kuşkusuz yoğrulacak ya da 
çarpışacaktır sanatçının yansıttığı 
‘ayna’da. Tiraje Dikmen Paris'e 
gittiğinde. Akademi’de özgür eğitim 
anlayışı ile Türkiye'de sanat eğitiminde 
yenilikçi bir tavrın öncülerinden 
Leopold Levv’nin öğrencisi olmuş, bu 
arada İktisat Fakültesi’nde yine 
dışarıdan gelen Alman profesör 
Kessler yönetiminde “Kadın İşçilerin 
Çalışma Koşulları” başlıklı tezini 
tamamlamıştı, (iktisat, kendi 
deyimiyle, “bir temel” oluşturmuştu
gelişimine; resimde karar kılacağı ise 
baştan belliydi galiba, bu eğitime 
karşın.)
Paris’e gittiği yıllarda bu kent, hâlâ, bir 
sanatçı için vazgeçilmez duraklardan 
biriydi. İkinci Dünya Savaşımın 
ardından, özellikle 19501 i yıllardan 
sonra New York Paris’in saltanatını ele 
geçirecekti ama, Tiraje Dikmen’in de 
bir söyleşide anlattığı Paris, 
“Montparnasse, savaş öncesinde 
olduğu gibi, sanatçıların buluştukları 
yer”di. Tiraje Dikmen bu dönemde ve 
sonrasında Giacometti, Dubuffet,
Chagall, Man Ray, Derain gibi pek çok 
ünlü sanatçıyla tanışıyor. Max Ernst, 
1956 yılında gerçekleştirilen ilk desen 
sergisine geliyor Tiraje’nin, bir 
desenini satın alıyor. (Bu dönemi, 
yaşayan bir tanığından enine boyuna 
dinlemek kaçırılmaz bir fırsat olacaktı 
ama, Tiraje Dikmen konuşmayı pek 
sevmiyor, kendinden söz etmeyi ise hiç 
mi hiç... Sessiz ve çekingen. 
Konuştuklarımız aramızda kalsın 
istiyor.) Tiraje Dikmen'in resim 
eğitimi (bu arada F.cole du Louvre’da 
sanat tarihi ve müzeoloji) tamamen
Batılı temellere dayanıyor. Ancak. 
“Sanatçı, doğduğu, kültürünü aldığı 
memleketin değerlerini iç y aşantıda 
taşıyor her nereye gitse” diyen Tiraje 
Dikmen’in resminde, Türkiye'den bir 
‘tad’, kaçınılmaz olarak bu 
coğrafyadan görsel çağrışımlar var. 
Tiraje Dikmen'in sanatında, hareket 
noktası figür. Resimlerinde figürün 
kendince ‘soyut bir ifadesini’ yansıtan 
Tiraje Dikmen’in Milli Reasürans’taki 
sergisinde, özellikle 1960’lı yıllara ait 
resimlerinde küme küme figürlü 
resimleri, Dikmen'in toplumsal
olaylara olan duyarlılığını da ortaya 
koyuyor. Bir yandan 27 Mayıs’ı 
yansıtıyor tuvaline Tiraje Dikmen, bir 
yandan Paris'te Mayıs 68’i. Öğretmeni 
Leopold Levy’nin önerisi üzerine uzun 
yıllar yalnızca desen çalışan Tiraje 
Dikmen’in sergide yer alan iki büyük 
boyutlu deseninden biri de 1960’lı 
yıllarda, Zonguldak’ta bir işçi 
yürüyüşüne dayanıyor. Bir yürüyüşün, 
küme halinde tek vücut olan insan 
kalabalıklarının canlı kıpırtısını, 
yıllarca desen üzerinde ısrar etmiş bir 
sanatçı olarak usta bir “el kolaylığıyla’ 
çizgiye yansıtmış Tiraje Dikmen. 
Desenlerinde, sokakların uğultusu 
duyulabiliyor.
Tiraje Dikmen'in adı, Türkiye’de 
genellikle 1964 yılında Paris’te Galerie 
Charpentier’de açılan ve de Chirico'dan 
Giacometti’ye dek pek çok ünlü 
ressamı biraraya getiren, Tiraje 
Dikmen'in de başka bir Türk ressam. 
Yüksel Arslan ile birlikte yer aldığı 
“Sürrealizm: Kökenler, Tarih ve 
Yakınlıklar” sergisi ile gündeme 
geliyor. Sözkonusu sergi, başlığı 
itibarıyla bile bünyesinde topladığı her 
sanatçının ‘gerçeküstücü’ olmasını 
dayatmamasına karşın, Tiraje 
Dikmen’in bu sergide yer almış 
olması, sanatçının bu başlık altında 
anılmasına neden oldu Türkiye’de. 
Tiraje Dikmen gerçeküstücü bir ressam 
değil, yapıtları, serginin sürrealizme 
“yakınlıklar” kapsamı çerçevesinde 
değerlendirilmiş, sergi katalogunda 
sanatçıdan, “hayalci resmin güçlü 
kişiliklerinden biri” olarak söz 
edilmişti. Tiraje Dikmen, yıllardır bu 
yanlış anlaşılmayı düzeltmeye 
çalışıyor. Onun resimlerinde, hayal ile 
gerçek atbaşı gidiyor, birinden kopup 
ötekine doğru bir yönelme sözkonusu 
değil. Murat Ural. Tiraje Dikmen’in 
Milli Reasürans sergisi katalogunda 
yazdığı yazıda, sanatçıdan bir alıntı 
yapıyor: “Her şey bir birikimin sonucu 
olmuyor mu?” Tiraje Dikmen'in 11 
şubata dek süren sergisi, gerçekten de 
böyle bir yaşam felsefesiyle yaşamış 
ve yaşayan bir sanatçının, ne kendi 
kültürüne uzak ne de tamamen bu 
izleri taşıyan, ne Batı kültürünü 
dışlayan ne de bu kültürden kopuk 
oluşmuş bir birikimle ifade bulan 
resimlerini biraraya getiriyor.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Tiraje Dikmen'in resimleri, dokuz yıl aradan sonra İstanbul'da, Milli Reasürans Sanat Galerisi'nde:Batı'yla Doğu'yu yoğuran ressam

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository