Taha Toros Arşivi, Dosya No: 50-Cenap Şehabettin.

Not: Gazetenin "Edebiyat Bahisleri" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Ozankan, Cenab

Istanbul Sehir University Repository

1* Şubat 1957
nmnıwmnmmmnm»mı ■ . 1
EDEBİYAT BAHİSLERİ |
' 1 " I  i I! I i H İl r'ılTİTi ii i iill U1 n iiii iti
Ölüm yıldönümünde
Cenab Sahabettin
Yazan: Cenab OZAffSCAÜ
Bir yandan yarim  sihri ve zevii, 
öbür yandan garbın güzelliği ve ru­
hu., İşte Cenab Şababeddln bu İki 
kutbu blrblrtle birleştirdi. Şöyle kİ 
Naci mektebinden sonra Recalz&de- 
ninklne girdi.. Hele Parlste hekimlik 
İhtisası yaptığı sırada edebiyat u iu iu  
büsbütün genişledi.
Avrupa dönüşünde şiirleri yeni şe­
kil ve ruh altında görünmeğe başladı. 
Recalzâdenin ve Abdtllhakhâmldin de 
tesirlerinden kurtulan Cenabın yeni­
liği kolay hazmedümedl.
Cenab önce şairken tam mânâstı e 
1908 den sonra naşir oldu. Böylece bi­
rincisi İkincisinin gölgesinde kaldı. 
Tanzimat 6 asırlık bir divan edebiyatı 
ma saltanatından sonra edebiyatta 
bir inkllâb yapmıştı. Serveti Fünûn 
ise ileri bir yenilik getirdi. Fikret Ede 
biyatı Cedide şiirinin mümessiliydi. 
Cenab da bu vadide peyk olarak kal­
madı. Flkretim elinde balmumu gibi 
şekli alan aruza o. aşkı ve lirizm! sok 
tu. Bunların ardı sıra da edebiyatı­
mıza tabiatı getirdi. Nazmın eskiden 
beri alışılmış şekillerinin dışına çıkıp 
sone tarzının güzel örneklerini verdi. 
Şiirde sembolik çığırı açtı, Böylece 
Âhmed Hâşlme bile öncülük yaptı.
Hâştm, onun «Temaşa! Hazân» isim 
İl şiirinde yaptığı yenilikten bahseder 
ken şöyle der:
«Bu şiirde kelimeler uzak ve nâşi- 
ntde bir erganun ahenlnl erile inler, 
vezin rüzgâr gibi uğuldar, kafiyeler 
dallar gibi çatırdar. Türkçede İlk ha­
kiki tabiat şiiri. İlk sonbahar »tlrt iş­
te bu şiirdir.»
Fakat bunlara rağmen Cenab Şaha 
beddin’nin şiiri hakkında umumî ola 
rak; ağdalı terklblerl biraz tuhaf da­
ha ziyade kendisi İçindir denebilir. 
Lügatin en unutulmuş kelimelerini 
bulmayı-ve garib terklblerl şiirine 
sokmayı gençken Fransada bulunduğu 
zamanlar benimsemişti.
N&sir Cenaba gelince; işte bu ger­
çek bir yükseklik yüksek bir kıymet.. 
O önceleri yalnız şair diye tanınırken 
meşrutiyet İnkılâbından sonra siyasî 
hayatla alâkalanınca yepyeni bir nâ- 
sir parlamağa başladı.
Tevfik Fikretln nazmı nesre yaklaş 
tırtnası gibi o da nesre nazım ahengi 
vermeği başardı, çünkü «nesrin de 
aruzu var, nesir nazımdan daha güç» 
diye düşünüyordu.
Dili ilk nesirlerimde da şiirlerinde 
olduğu gibi çok terkibi! ve ağırdı. Fa­
kat gene de kalıblaşınış inşa tarzının 
çok İlerisine geçerek cümleye kıvrak 
bir eda vermeği bildi. Cenab. bu ye­
niliği edebiyatımıza beraberce getir­
diği Halid Zlya’yı da geçti. Nesre clva 
gibi kaypak bir akıcılık vermenin sih­
rini bulmuştu. Bir hayli yabancı mem 
leket gördüğü için bunlardan edindi 
ği intibaları kâğıda dökünce Türk 
edebiyatının en güzel örnekler} dot- 
du.
Nesirlerini «Haç Yolunda. «Afak-ı 
İrak», «Avrupa'  Mektubları», «Nesr-1 
Harbe, «Ne.er-1 Sulh», »Bvrak-l Ey­
yam». «Tiryaki Sözleri» İsimleri altın­
da topladı. Avrupa mektubları 1918 
de «Tasviri-Etkir» gazetesi adına Av­
rupa ya gidişinin mahsulüdür. Bunda 
yabancı kelime ve terktbler azalmış, 
İfada daha tabiî bir sadelik kazan­
mıştı.
Cenab Şababeddln şairlerin en kud­
retlisi değil, en bilgilisi İdi. Ruşen Eş 
ret «Diyorlar kİ» yi hazırlarken keıjdi- 
aile görüştüğü vakit masasının üstün­
de üç ciltlik fizik eserini görünce hp.y 
rettni sakliyamamıştı. Gerçekten, Pa­
r is 'i  müspet Mm dağarcığını yükliys- 
rek memlekete dönmüş olan şair ta­
rih, felsefe içtimaiyat torbasını 
doldurmuştu. «Avrupa Mektubîarı»- 
nda Eerllndan bahşederken en İnce 
noktalan gözden kaçırmadığı anlaşı­
lır;
«Fakat bilmem niçin, bu mümtaz 
payitaht lâyik olduğu derecede sevil­
medi: Berlinl Votter sevmemiş, Mozart 
beğenmemiş, ŞlHer zevkine mugayir 
bulmuş, Goethe kendi nezaretlle taban 
tabana zıd bulduğunu ilân etmişti.»
Cenab Şababeddine nesirin kuyum­
cusu demek hiç de yersiz olmaz. Çiin 
kü kelimeleri öyle ustalıkla yerleşti­
rip, birbirine öyle yakıştırır ki, keli­
meler bambaşka bir parlaklık kazanı 
verir. Sözler yuvalarına menteşe gibi 
yeri eşmiş, çilmişler bla veya bilgi 13e 
bezenmiştir, »Avrupa mektubları»n- 
dan bir yen tekrire okuyalım:
«Sabaha karşı Plevne civarından ğe 
çlyorduk- Alaca karanlıkta pencereyi 
açtım. Plevne ovasını görmek, arz tize 
rinde hâkir bir mezarı bile kalmıyan 
zavallı babamın rııh-ı menfa-nişinlni 
biraz teneffüs etmek istiyordum. Ey­
vah, yüksek ve zengin enginleri okşı 
yan gece rüzgâr:-madde ve hakikat 
gibi insafsız- dedi kİ: «Babanın kanı­
nı emen bu toprak şimdi babanın d -  
Bim ve ruhundan yabancı açlıklara 
sümbüle-1 gıda hazırlıyor...»
Şimdi ufk-ı şarki kızarıyor kızarıyor 
du. Türk bayrağı gibi al olmuştu. Bir 
ruh-ı şehid İçin bu ufk-ı sabah ne 
güzel kefendi: «Baba, seni bu ağustos 
ayının son seherinde Plevne ufkunun 
bu geniş kanlı mendili içinde kokla­
dım!»
Şairin «Nesrl-Harb», «Nesr-i Sulh» u 
muhtelif mevzularda- yazdığı makale­
lerinden gelmiştir. Tevfik Fikret için 
yazdıkları da Nrsr-1 Sıılh'un içinde­
dir. Gerçekten Cenabın, Fikre» e çok 
derin muhabbeti vardı. Bu^sevgi gö­
nülden olduğu kadar da isabetli idi. 
«Flkretln vefatı» ismini taşıyan maka 
lesl için çok kudretli bir müdafaana 
ra* denilebilir. Bu makalede onun ah 
lâk, fazilet, teessür, hiddet,  ^ nefret.
memleket sevgisi hatta sanatım objek 
tlf olarak belirtmiştir. Fikret hakkında 
yazıp konuşacaklar İçin ışıklı bir reh­
ber olan makalenin İşte başlangıcı: 
«Fikret'in ' vefatile biz büyük 
bir şair, büyük bir sanatkâr, ba- 
hasus pek büyük bir Türk kay­
bettik. Şair Flkretle bütün Türkl 
ye iftihar edebilir, fakat insan Fikret 
bütün İnsaniyetin medar-t mübahatt 
olsa gerektir. Fikret en temiz mâjıâ- 
sile Türktü: «İrfanım tebdil-1 tabiye t 
etti» dediği dakikada hiç şüphem yok 
kİ en müthiş azab-ı dimağlyl hisset­
mişti. Zira o bu memleketin öyle ç ıl­
gın bir âşıkı idi kİ; fikri âncak bu 
memlekete tâbi yaşıyabilirdi. Ve pek 
çok sevdiği bu memleketi istediği de 
recede güzel, zeki, zevk-âşlna, zen­
gin, süslü ve temiz göremediği için 
dişlerini gıcırdatır, ufka yumruğunu 
gösterir, sevdiklerini ve sevmedikleri­
ni nîze-1 hicvi İle uyandırmak ve 
se.yha-ı İtabı ile utandırmak isterdi.»
Cenab Şababeddln dilin sadeleşme­
sine taraftar görünmemekle beraber 
seneden seneye daha duru yazılar ka­
leme almağa başladı. Hayatının son 
senelerinde «Cumhuriyet» te çıkan- 
makaleleri dilin en sade ve bilgile 
yüklü örnekleridir. Namık Kemal İçin 
yazdığı makalenin bir yerini okuya­
lım :
«Diyorlar ki Kemal’in ecdadından 
müteselsilen dokuz vezir sıralanıyor- 
muş. Fakat o tuğlu ricalin mefhari 
Kemal dediğimiz çıplak torun olsa 
gerektir, zira Kemal tarih! medeniye­
timizde doksan vezirden ağır basar!»
Cenab aynı makalenin daha aşağı­
sında da edebiyat dersi veriyor:
«Abdulhâk Hâmldim şehkârîarı Se­
zai’nin bediaları, Akif'in ve Fikret'in 
neşideleri gibi dünkü ve bugünkü ne­
fis yazıların hepsi Namık Kemalin 
edebiyat tubasında taze açılmış filiz­
lerdir, Şlnaslye ancak Namık Kemal 
marşının peşrevi denebiliri»
Cenab Şahabeddln’ln yazılarına 
«mensur şiir» demek hepsinden doğ­
ru... Hâşlmln mısra İle yaptığını o, 
satır ile yapıyor. İşte «Sonbahar»:
«Güneş artık dalların yeşilliğini le­
kelemeğe başladı. ve yapraklara kepek 
renkli çiller serpmeğe başladı. Yazın 
son şûleieri sanki ağaçlara yapışıp ka 
Iiyor v j ormanlara eylül yfc’.dızlı mü- 
rekkeble yazılıyor. Ağaç şimdi, can eı 
kratssmdan paslanmış gibi.. Her yap 
rak üstüne biraz gurup solgunluğu ya 
pişiyor, her batan güneş dallardan bl 
raz yeşillik siliyor...»
Cenab Şababeddln ömrünün sonıma 
kadar şiirle edebiyatla parlattığı kafa­
sını, bilgiyle besledi. Son eseri Shs- 
kespeare hakkında bir etüddür. Yu . 
nus Nâdl, dostu Cenabın ölümünü 
duyduğu vakit makalesine şöyle baş­
lamıştı:
«Söa onun elinde gözler alıcı ren­
gârenk kumaşlar dokumak İçin en hâ 
11* İpek malzemesi İdi. Fikir ve zekâ 
bu kumaşlar üzerinde daimt hâre 
dalgaları yapan bir elektrik dinamosu 
gibi idi.»
Son senelerde Yunus Nâdl İle görü­
şerek ve Lârus lügatini esas tutarak 
bir Fransızca-Türkçe lügat hazırlama 
ğa başlamıştı. Buna ald hazırlıklara 
da giriftiyse de ecel 12 şubatta kapısı 
m  çaldı. O günden bugüne tam 23 yıl 
geçti. Fakat nesrimizde ilk inkılâbı 
yapan yasılan zamanın yıpratıcılığın­
dan âzâde duruyor...
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Ölüm yıldönümünde Cenab Şahabettin

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository