Taha Toros Arşivi, Dosya No: 140-Murat Belge, Burhan Belgeİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Aytul, Turhan

Istanbul Sehir University Repository

B M W
Sıkıyönetim, seçimlerle ilgili eleştirileri yasakladığı için 
İstanbul basını susuyor, ancak İzmir gazetesi,
«Hayır, biz bunları seçmedik» diye yazıyordu
Bir yazar M eclis'e 
«Piç» diyecek, bir kadın 
hapse girecek, bir genç de 
intihar edecekti...
| STANBUL basını 
I  46 seçimlerini yo- 
rumluyamıyordu. 
Çünkü sıkıyönetim seçimler 
üzerine gölge düşürecek 
eleştirileri yasaklamıştı. 
Ama aym günlerde İzmir’­
de yayınlanan İzmir 
gazetesinin başlığı şöyley- 
di:
“  — Hayır, biz bunları 
seçmedik 1”
Aym gazete, birkaç gün-; 
sonra da seçim sonuçlarım 
şu dört kelimeyle yorumla­
yacaktı:
Nezebi sahih olma­
yan çocuk”  yani “ Anası, 
babası bilinmeyen çocuk. ”
Yazıda da sandığın ana, 
sandığa atılan oyların baba 
olduğu belirtilerek, oyların 
değiştirilmiş olduğu öne sü­
rülüyor ve yeni Büyük Mil­
let Meclisi’nin “ anası ba­
bası belirsiz bir çocuk”  ol­
duğu açıklanıyordu.
Çok ağır kelimelerin bu­
lunduğu yazıda imza yoktu. 
Sıkıyönetim İstanbul bası­
lımda eleştirileri yasak­
ladığı için Doğan Nadi, Ah­
met Emin Yalman, Cihat 
Baban, Selim Ragıp Emeç 
ve Bedii Faik gibi ünlü ya­
zarlar da bu gazetede içle­
rini döküyorlardı. Acaba 
yazı bunlardan biri ta­
rafından mı yazılmıştı?
Sıkıyönetim sınırları dı­
şında İzmir’de çok ilkel 
makinalarda basılan “ İz­
mir”  gazetesi kamyonlarla 
İstanbul’a getiriliyor ve o 
günün heyecanı içinde bazı 
günler İstanbul gazetele­
rinden bile çok satıyordu.
“ Anası, babası belirsiz 
çocuk”  başhklı yazı bir 
anda Ankara’yı karıştır­
mıştı. Bakanlık derhal İz­
mir Başsavcılığını aramış, 
soruşturma açılmasını iste­
mişti. Gazetenin sahibi,
•  İzmir Savcılığı, soruşturma açtı... 
Ancak yazının orijinali yakıldığı için 
yazarı bulunamamıştı. Bunun üzerine 
yazının sorumluluğu gazetenin yazı 
işleri müdürü olarak görünen 
Müçteba üstündağ'a kalıyordu. 
Müçteba üstündağ, idam istemiyle 
mahkemeye verildi
daha sonraki yıllarda Sağ­
lık Bakanı olacak Dr. Ek­
rem Hayri Üstündağ’dı. 
Gazetenin etiketinde de 
yazı işleri müdürü olarak 
Müçteba Uraz adlı bir ka­
dın gözüküyordu.
Demokrat Parti’nin ku­
rulduğu günlerde, parti yö­
neticileri İzmir’de kendile­
rine bağlı bir gazete çıkart­
mayı düşünmüşlerdi. Sonra 
da bundan vazgeçilmiş, ga­
zetenin il başkanlığınca çı­
kartılması kararlaştırıl­
mıştı. Üstündağ bu görevi, 
İzmir’de oturmaya zorunlu 
tutulan aşırı solcu Naci Sa- 
dullah’a vermişti. Onun 
adına gazete afişleri hazır­
lanmış fakat Celâl Ba- 
yar’ın:
Bütün toplar bize 
çevrilmiştir. Sağa dönsem 
faşist derler, sola dönsem 
komünist. Ortada kalsam 
CHP’den neden ayrıldın, 
diyorlar”  uyarısıyla Naci 
Sadullah’tan cayılmış ve 
görev Burhan Belge’ye ve­
rilmiştir.
•  Yazıyı 
Burhan  
Belge mi 
yazm ıştı?
Burhan Belge Türk siya­
sal topluluğunun belirli bir 
tipiydi. Renkli uslûbu, esp­
rili konuşması, derin kültü­
rü ve ünlü aile çevresiyle
siydi— 1930’lardan beri 
Türkiye’nin kalbürüstü ga­
zetecilerinden biriydi.
Yakup Kadri, Şevket Sü­
reyya, Kâzım Taşkentle 
birlikte “ Kadro”  dergisini 
çıkartmış ve burada “ Bur­
han Asaf”  imzasıyla iyi bir 
ksılem savaşçısı olduğunu 
kanıtlamıştı.
Bir süre de Amerikalı 
ünlü artist Zsa Zsa Ga- 
bor’la evli olan Burhan 
Belge, savaş yıllarında da 
Ankara Radyosu’nda
“ radyo gazetesi”  saatini 
yüklenmiş uzun yıllar dışa­
rıya karşı Ankara’nın söz­
cülüğünü yapmıştı. Burhan 
Belge, 1945’de DP kurucu­
larının yanında yer almış ve 
İzmir’deki gazeteye baş ya­
zar olarak atanmıştı. Bu 
kavgacı yazar daha 1950 
seçimlerine varılmadan 
CHP adına “ siyasî mektup­
lar”  adlı bir haftalık çıkara­
cak, kızgın bir CHP’li ola­
caktı. Ama seçimlerden 
sonra hemen tekrar DP’ye 
dönecekti.
Bu imzasız yazıyı Burhan 
Belge yazmamıştı. Ama- 
onun da bulunduğu bir sof - 
rada konu görüşülmüş, 
onun fikirlerinden yararla­
nılmış, sonra da bir yedek- 
subay tarafından kaleme 
alınmıştı.
İzmir gazetesinde Bur­
han Belge’nin yardımcı­
larından biri de Nihat Kür- 
şat’tı. AP döneminde Basm 
Yayın ve Turizm Bakam 
olan Nihat Kürşat da o gece 
o masada bulunmuş, sonra 
da yazılan bu yazıyı gazete­
ye getirerek yayınlanma­
sında görev almıştı.
•  Yazının
sorum luluğu  
bir kadına  
kalıyor
Adalet Bakanlığı’nm
isteğiyle İzmir Savcılığı 
harekete geçmiş ve yazının 
sahibi olarak Nihat Kür- 
şat’ı gözaltına almıştı. Fa­
kat yazı içindeki bazı keli­
meler onun Osmanlıca bil­
gisini bir hayli aşıyordu. Bu 
nedenle hemen serbest 
bırakıldı fakat hakkında da 
soruşturmayı saptırmaktan 
hakkında tahkikat açıldı.
O sırada gazete yönetici­
leri yazının “ orijinalini" ya­
karak yok etmişlerdi. Bu 
nedenle gazetede yapılan 
aramalar sonuç vermeyecek 
ve yazıyı kimin yazdığı 
anlaşılamayacaktı.
Savcılık, bu kez gaze­
tenin yazı işleri müdürünü 
çağırmıştı. Yazı işleri mü­
dürü İzmir DP İl Başkam 
Ekrem Hayri Üstündağ’m 
gelini Müçteba Üstündağ’- 
dı ama gazetede kızlık soy­
adını kullanıyordu. Aslında 
yazı işleri müdürlüğü göre­
vini Ustündağ’ın oğlu Bü­
lent Üstündağ yüklenecekti 
ama o sırada yedeksub aylık 
görevini yapıyordu. Karısı­
nın da kızlık soyadını kul­
lanmasının nedeni de buy­
du.
Müçteba Uraz bir ge­
neralin kızıydı ve yazıdaki
İstanbul basını susarken İzmir gazetesi, “Hayır biz 
bunları seçmedik" diye yazıyordu.
yarın lopıuıuyur
Ingiliz heyetine Başbakan 
Attlee riyaset ediyor
tesisat
|rdü
bu la rv a n  fa- 
iş!«* S*r»W»$M«n 
r frr tem a lına  
I  tatilim i ma-tmfı- 
timitfu iİH.k 
■ ravor 
I  Hayır korumu 
t çdtl k mı*»
reşal 
un ak
ra  gidiyor
t/n beganatı
■  7 (Hu»u>9) — la- 
Ktvvkili Mareşal 
l y * n n  A va ra y a
umalm&ku*
(Huşa*!) —  
Ç»km«k dûn 
K ıenkörûodtki
■ ziyaret odeo ga- 
ıtuaiyla baaına
i »«emiştir: 
«batla bemı*h- 
l i l -  M il-
bula&ayo-
ı vatancUften» 
byuuu Türk md*
; (.Uu h»">::!«?*** i, • t
! ttı**ı:ıkan uy-v*et * 1 '
B ıiic  i'».- g»’»i Wu heyet:- ite van 
\1»- N . Sir.efx-i t'r-pr* 
»<• Duff Cof'.ver cLhıl Bulun 
m *kra Ur.
Valıum bir 
açıklarımı
“  .. • .... ..0|, i,
■■■T'*' '•* Avun »t M .i i t v j ;
■ >f-< r r.Y: '•-sı; « ■ >bar> y.*n d- 
»■ ' ie Va» tanecili«« iM.r-.r
■ '•> u;ıv:*!«a İttzu<0it4 #4
ni-a:t jtur.
İ So im  4 tv«i »,ıhıfwf~j
F I K R A
Nesebi şahit) olmayan çocuk
M xi«n i kanana auzau sekizinci babı ba yukarıdaki başlığı 
taçır
Dataokraaıya iotıkaliımzi bir doğama benzetecek oiunuık 
oevzaduı ao» ve btba*sm tayin etmek icabedecektir.
Bir baoreden farkaız olarak Türk mılieiı çocuğan doğma« 
için «tul k başında bâtıla s.fıyuM ile yapuğms «andığı meşru 
izdivacı C H P .  n»u futunuzsa ve ıffotıat telvis etm«k aore- ı 
tiyle, zorbalıkla »¿ma geçerek utemedıgi bir raakarenettea 
bugünkü mahluk değdir.
Bug İn  A N A  bûiûn ız 'm p la n  ile başbaşad». .
Zıvailı ana. zalim zorba
Her ilİDtv.ı de T<irk tarihinin »ahifeleri kaydedecekti*
Türk la n h ı :
Ana için: A n \  Bal, masam
Zorb» zaopar» ıçta de: Kftvuh. vicdanca diyecektit.
Ö/le zavallı bir an»ki çektiği ırtırapian d s y a a k  tâ «  ( â e  
a iye a  bir çocuk d  Hayaya getirmiştir.
Ya m .
N e s e b i  a a H k i h  o 1 m  a  y a a  ç o o t t h
S ıo ı  düet re dâf o»a kim«e aevonyecaktir.
Çdakft f e n  «o m  m im u »  gvçebdecek timtta h »  çocak- 
aao. ^
Ihtittslafuutt gtdvu üe bğjra, ya«e re  «oosade «I k i hiçbir
g>.
Bundan iki -  üç gün sonra aym gazetede bir başmakale 
yayınlanıyor ve Meclis için “Anası, babası belli 
olmayan çocuk" deniyordu ve bundan sonra da kıyamet 
kopuyordu.
Osmanlıca kelimeleri bile­
cek kadar da yetenekliydi. 
Savcılıkça çağrıldı, ilk sor­
gusu yapıldı ve "Büyük 
•Millet Meclisi”ne hakaret 
iddiası ve “ idam”  istemiyle 
mahkemeye verildi.
Müçteba Uraz hamileydi. 
Mahkemeden çıkıp, iki eli 
kelepçeli jandarmalar ara­
sında cezaevine götürü­
lürken birçok Egeli onu 
Türkiye'nin “ Jan Dark” ı 
olarak selâmlamıştı. O 
günün İzmir'ini bilenler 
Adliye binasıyla cezaevi 
arasındaki yolun orta­
sındaki Elhamra Sineması'- 
nı da anımsarlar. Bu sine­
mada İstiklâl Mahkemesi 
yıllar önce görev yapmış ve 
pekçok siyasî sanığa idam 
cezası vermişti. İşte Müç­
teba hanım her yargılama­
ya giderken bu yoldan ve 
bu sinemanın önünden gelip 
geçerdi.
Bülent Üstündağ da eşi­
nin yargılanmasını büyük 
bir endişeyle izliyordu. Ar­
tık duruşmanın sonuna 
gelinmişti. Mahkeme ya 
idam ya da uzun süreli ha­
pis cezası verecekti. İşte o 
günlerde Bülent Üstündağ 
gazetede etrafına topladığı 
genç arkadaşlarına çe­
nesinden ter damlarken 
şöyle söylüyordu:
“ — Artık benim için inti­
hardan başka seçenek 
yok!..”
Kendisini öldürebilir
miydi?
Gerçekten o yazıyı karısı 
mı yazmıştı? Eğer o yaz­
mamışsa gerçek yazar 
neden ortaya çıkmıyordu?
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 1 1 5 2 2 0 0 6 *


Bir yazar Meclis'e "piç" diyecek, bir kadın hapse girecek, bir genç de intihar edecek...

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository