Taha Toros Arşivi, Dosya No: 62-Neyzen Tevfikİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Ay, Behzat

Istanbul Sehir University Repository

2 8 O C A K 1 9  9 3
Neyzen Tevfik'siz kırk yıl
Neyzen, 24 Mart 
1879’daBodrum’da 
doğmuş,280cak 1953 
yılındalstanbul’da 
ölüp, Kartal’daki aile 
gömütlüğüne 
gömülmüştür. Anası, 
Bolunun 
Müstahkimler 
bucağından Emine 
Hanım, babası da 
Bafra’nın kolay 
köyünden Rüştiye Öğretmeni Haşan Fehmi 
Efendi’ dir. Rüştiye Öğretmeni Haşan 
Fehmi Efendi Urla’ya atanınca, babasıyla 
Urla’ya gider. Babasından, Sadi’nin 
‘Gülistan’ adlı kitabını okuyarak Farsça 
öğrenir. Urla’da bir berberden ney dersleri 
alır. İzmir’deşairEşrefveTokadizade 
Şekip’le tanıştıktan sonra şiiryazmaya 
başlar. İstanbul’agelerekMehmet Akif 
Ersoy’dan aruz öğrenir. 1908’de Mısır’a 
gidip, orada beş yıl ney çalarak y aşanımı 
kazanır. Bu ilginç şairimizi ölümünün 
kırkıncı yılında Behzat Ay'ın yazısıyla 
anıyoruz.
' 2 .sayfada.
“Rind”lerin Sonuncusu yenilikçi ve ilerici bir insandı.
Neyzen Tevfik'siz kırk yıl
6EHZAT AY
N eyzen’in yüzüncü doğum yıldö­nümünde basınımızda azım­sanmayacak yazılar çıkmıştı. Yalnız bizim gazetede (Cum­
huriyet) Özgen Acar, İlhan Selçuk, 
Mehmed Kemal, Mustafa Yeşilo­
va’nın olmak üzere dört yazının ya­
yımlanmış olduğunu belgeliğimde gö­
rüyorum şimdi.
Özgen Acar, Neyzen’in iki yapıtını 
da belirtmiş olarak anlamlı bir girişle 
başlıyoryazısına:
“Yüzyil önce 24 martta bir ‘Hiç’ için 
doğan ve 74 yıl ‘Azab-ı Mukaddes’i 
yaşayan Neyzen Tevfik’i Türkiye’nin 
dört köşesinde nasıl anacağız?” 
Neyzen, 24 Mart 1879’da Bod­
rum’da doğmuş, 28 Ocak 1953 yılın­
da İstanbul’da ölüp, Kartal’daki aile 
gömütlüğüne gömülmüştür. Anası, 
Bolu’nun Müstahkimler bucağından 
Emine Hanım, babası da Bafra’nın 
kolay köyünden Rüştiye Öğretmeni 
Haşan Fehmi Efendi dir. Rüştiye Öğ­
retmeni Haşan Fehmi Efendi Urla’ya 
atanınca, babasıyla Urla’ya gider. Ba­
basından, Sadi’nin ‘Gülistan’ adlı ki­
tabını okuyarak Farsça öğrenir. Ur- 
la’da bir berberden ney dersleri alır. 
İzmir’de şair Eşref ve Tokadizade Şe- 
kip’le tanıştıktan sonra şiir yazmaya 
başlar. İstanbul’a gelerek Mehmet 
Akif Ersoy’dan aruz öğrenir. 1908’de 
Mısır’a gidip, orada beş yıl ney çalarak 
yaşamını kazanır.
“Mey’de Bektaşi göründüm, ney’de 
oldum Mevlevi,
Meşrebim mollayı Rumi, mezhe­
bim Bektaşidir” dizelerinde belirttiği 
gibi, kendisini hem Bektaşi, hem de 
Mevlevi sayarmış.
Neyzen, yergi (hiciv) sanatına başla­
masının nedenini, küçükken kendisi­
ni çok etkileyen bir olayda görür: 
“Küçüktüm. Bir gün Bodrum’da 
yoldan geçerken birtakım kalabalık, 
ellerinde kesilmiş başlar götürüyordu. 
Bu, meğer hükümet kuvvetleri tara­
fından yakalanan bazı eşkıyaların baş­
ları imiş. Birdenbire korktum ve titre­
dim. Bende ilk isyan galiba böyle oldu. 
Çünkü o eşkıya, halkının yanında yer 
alarak saltanat hükümetiyle uğraşıyor. 
İstanbul’dan beş paraya aldığı malı on 
kuruşa satan muhtekir halktan çaldığı­
nı o da onun kasasından alıyordu. Şu­
raya bakıyorum kötülük, öteye bakı­
yorum haksızlık... Bu durumu en iyi 
tasvir edecek aracı hicivde buldum.
S A Y F A  2
Yobazların 
dinsizlikle 
suçladığı 
Neyzen, sarayın 
kendisine 
verdiği altınları 
denize atar... 
ikinci kez Sultan Reşat’ın bir 
kese içinde kendisine verdiği 
altını Rumeli’den gelen 
göçmenlere dağıtır. Kendisini 
kabul etmeyen zamanın 
valisine, “Tanrı senin 
hamurunu necasetle
yoğurmuş - Anan seni S.......
yanlışlıkla doğurmuş” diyecek 
kadar korkusuzdur.
Üzerimde Eşrefin de etkisi oldu. ” 
Neyzen, 1918’de yayımlanan ilk ya­
pıtı “Hiç” için şunları söyler:
“İşgal devrinde Eskişehir’de iken, 
“Hiç”i yazmıştım. Bunun Üstat Ah­
met Halit Bey basmak iyiliğinde bu­
lundu. Kaç sayı basıldı? Bunu sormak 
cüretini kabul edemem. (...) İşte bu 
ilk perişannamemin kârından Ahmet 
Halit Yaşaroğlu, Sirkeci’de Manto de­
nilmekte maruf olan meyhaneciye beş 
lira olan borcumu verdi. Bana da zan­
nedersem bir miktar kitap vermişti. 
Onları ise Eskişehir’de Yunanlılar alıp 
götürdüler.”
Aradan 37 yıl geçmiştir. “Azab-ı
Mukaddes” yayımlanır. Bu kitabı ko­
nusunda da şöyle söyler: Hazırlanması 
himmetinin kahramanı Vatan Gazete­
si muharrirlerinden hukukçu İhsan 
Ada’dır. (...) Fikren, bedenen, nak­
den fedakârlık yapmıştır. Şu kalende- 
rane yazıların yolunda yapılan bu feda­
kârlığın, eserin fakirane kıymeti ile 
müsavi olmadığını bilirim... Rodoslu 
İhsanın 'bu gayret ve yardımlarının
minnetini ödeyemeyeceğim.”
*  *  *
Yobazların dinsizlikle suçladığı 
Neyzen, sarayın kendisine verdiği al­
tınları denize atar... İkinci kez Sultan 
Reşat’ın bir kese içinde kendisine ver­
diği altını Rumeli’den gelen göçmenle­
re dağıtır. Kendisini kabul etmeyen 
zamanın valisine, sigara paketinin ar­
kasına yazıp yolladığı “Tanrı senin ha­
murunu necasetle yoğurmuş - Anan 
seni S....... yanlışlıkla doğurmuş” di­
yecek kadar korkusuzdur,
*  *  *
Yobaza, yobazlığa karşıdır. Cumhu­
riyet döneminde bile şöyle yazar: “Ba­
şımızda laik cumhuriyet - Ortada kür- 
si-i ilahiyat! Felce uğrar içindeki ezda- 
dın - Akl-u hikmet, teceddiidat-ı ha­
yat!”
Siyasacıları yeren taşlamaları da ün­
lüdür. Bu ünlü taşlamaların kimileri, 
sanırım kitaplara girmediler; fısıltı ga­
zeteleri gibi kulaktan kulağa dolaşıp 
yayıldılar... * * *
Neyzen yenilikçi, ilerici bir insandır. 
Ulusal Kurtuluş Savaşı’nda kimileri 
bir yerlere yaslanıp umarlar aramayı 
yeğlerken, “Varsa dostun dipçiğidir,
Neyzen Tevfik
öp de omzunda taşı” demek yüreklili­
ğinde bulunur. Bu niteliğiyle Ata­
türk’ün sevgisini kazanmıştır. Bir ke- 
zinde Atatürk, “Neyzen’i buraya çağı- 
rınf’der. Çağırırlar. Sofrada Neyzen 
hem ney üfler hem de nükteler yapar. 
Sofradan kalkılırken Atatürk, “Ben­
den bir isteğin var mı?” der. “Bir nü­
fus kağıdı istiyorum” yanıtını alınca, 
“Nüfus kağıdın yok mu?” der. “Hiç­
bir zaman olmadı.” “Neden?” “Şim­
diye değin doğru dürüst bir hükümet 
görmedim ki biat eyleyim. Ancak biat 
edilecek hükümeti sayende gördüm, 
bir nüfus kağıdı istiyorum.”
Atatürk bir kezinde de, “Bir oturuş­
ta ne kadar içersin Neyzen! Yarışalım 
mı?” diye sorar. “Yarışalım” der. İki­
şer okkalık rakılar ayrılır. Neyzen, bir 
kova ile iki somun ister. Getirirler. 
Neyzen, rakıyı kovaya boşaltır, ekme­
ği de doğrar, başlar kaşıklamaya. Ata­
türk, “Pes Neyzen, sen kazandın” 
der.
* ★  ★
“Uzun darbederlik hayatımda, o 
kaldırımdan bu kaldırıma; o kapıdan 
bu kapıya; o diyardan bu diyara; 
ney’im ve mey’imle bir kuru yaprak gi­
bi savruldum...” diyerek özyaşam öy­
küsünü özetleyen “rind”lerin sonun­
cusunu kırkıncı ölüm yıldönümünde 
saygıyla anıyorum. ■
C U M H U R İ Y E T  K İ T A P  S A Y I  1 5 3
Neyzen Tevfik dostlarıyla birlikte
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği


"Rind"lerin Sonuncusu yenilikçi ve ilerici bir insandı:Neyzen Tevfik'siz kırk yıl

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository