Taha Toros Arşivi, Dosya No: 19-Faruk Nafiz Çamlıbe

Mardin, Yusuf

Istanbul Sehir University Repository

Ç A M L I B E L ’ E A İ T  B İ R  İ Kİ  A N I
■ YITSUİ' M A .R D İIÎ  a
Türk dili ve edebiyatı ünlü ustalarından birini daha yitirdi. Çamlıbelde güneş battı. Gönül ha­
vuzlarını, mısralarınm çekici ahengiyle dalga­
landırmasını bilen bu ince sevgi ve tabiat şairi de
göçtü.
Kaleminde aruz ve hece vezinlerini aynı güçle, 
aynı kolaylıkla yoğurmak maharetini gösteren ve mem­
leket sevgisini dile getirmekte güçlülüğünü kabul etti­
ren Faruk Nafiz Çatnlıbel'i İstanbul Amerikan Kole­
jinin Lise İkinci sınıfındayken tanımıştım. Kendisi 
Arnavutköy Kız Kolejinde Edebiyat Öğretmenliği ya­
pıyordu. Hafta içerisinde bir gün, sınıfımızdan beş 
arkadaşı, Bebek Bahçesinde kabul etti. Kolejin «İzleri­
miz» Dergisi çalışmalarına nezareti sırasında ilginç 
bir düşüncesini ortaya atmıştı. Bu düşünce, Türk Ede­
biyatının dış dünyaya tanıtılması fikriydi. Bizlerden 
Türkçe şiir ve hikâyeleri İngilizceye çevirmemizi isti­
yor; bunların bir kitap halinde yayınlanması olanak­
larını hazırlamakta bulunduğunu bildiriyordu. Akıcı ve 
inandırıcı konuşması, zeki buluşları ve alaycı nükte­
leriyle hepimiz büyülenmiştik. Bir ay sonra tekrar ay­
nı yerde buluştuğumuz zaman, beşimizin de elinde ha­
zırlanmış çeviriler bulunuyordu. Ne var ki, Lise İkinci 
sınıf öğrencisinin İngilizce dilinin bütün inceliklerini 
bilemiyeceğini, yaptığı çevirilerde umulan başarıyı sağ- 
lıyamıyacağını pek hesaba katmamış olmalıydı. Çün­
kü arkadaşlardan birinin, iyi niyetle ve elinden geleni 
yapmak suretiyle, kaleme aldığı şu dörtlük okunduk­
tan sonra :
«Attached like a bow to the steel wires of your
hair
My heart will run after you for hundreds of years; 
Even if you should escape gazelledike from
mountain to mountain 
My love will follow you like beasts.
bu çok yerinde düşüncesini ilerde uygulamamız için 
bizlere emanet bıraktı.
Kolejden mezun olduktan sonra, bir yandan Hu­
kuk Fakültesine devam ederken, bir yandan da Şirke - 
tihayriye'nin «Boğaziçi» adlı aylık dergisini çıkarıyor­
dum. Bu yıllar içerisinde büyük iistâd Çamlıbel'le sık 
sık Şirket vapurlarında yolculuk eder, kendisinden hem 
Dergi için şiir, hem de şiir konusunda düşüncelerini 
öğrenerek feyiz alırdım. Vapur gezintilerini çok se­
verdi. Derslerini bitirdikten sonra Arnavutköy vapur 
iskelesinden bindiği vapurla, gâh Rumelihisarda, gâh 
Yeniköyde aktarma ederek, tâ Kavaklara kadar gi­
der, sonra dönerdi. Akşam güneşinin Boğaziçi suları­
na döktüğü renkler, sonbaharla kızaran yaprakların 
dallarda ürperişleri, eski yalılarda beliren tek tük lam-
ba ışıkları ve tepelerde tutuşan camlar — kendisirfi 
bir hayâl âlemine sürüklerdi. O sıralarda Şirketihay- 
riye Boğaziçini yeniden, canlandırmak amacıyla «Meh­
tap Âlemleri» düzenlemeği kararlaştırmıştı. O zama­
nın ünlü saz ve ses sanatçıları aralarında, aklımda kal­
dığına göre, Safiye Ayla, Münir Nureddin Selçuk da * 
vardı, Şirketihayriyenin ışıklarla donatılmış Araba va­
purunun güvertesinde bir musiki ziyafeti çekecekler ve 
diğer bütün vapurlar Kanlıca Körfezinde bir hilâl şek­
linde onun etrafını alarak Mehtâp Âleminin sefasını 
süreceklerdi. O gece için Bir Boğaziçi Şarkısı yazıl­
ması gerekiyordu. Şirketihayriye Yönetim Kurulu Baş­
kanı rahmetli Necmeddin Kocataş'ın ricasını reddede- 
miyen iistâd, Boğaziçi şarkısını yazmağı üzerine aldı. 
Aradan on gün geçtikten sonra bir Salı günü Şirketi- 
hayriyede buluştuk. Yönetim Kurulu toplantısı bitmiş, 
Pandeli'nin Balık Pazarındaki lokantasına gidiyoruz. 
Halic’in Tuna'yı hatırlatan sularını dalgalandıran rüz­
gârda sandalımızın tentesi yalpa vuruyor. Başkanın 
elinde mendiliyle başını silerken, «Faruk Nafiz Bey, 
nasıl Boğaziçi Şarkısını tamamlayabildiniz mi?» diye 
sorduğunu hatırlıyorum. Kendisi o sırada pek cevap 
vermiyor. Sonra yemekte, Başkanın bir ahbabıyla ko­
nuşmasını fırsat bilerek bana ilk mısrada, bir kapalı 
ve bir açık heceden oluşan iki heceli bir noksan bu­
lunduğunu söylüyor ve «Acaba bunu nasıl tamamla- 
sak?» diyor. Mısra ş u :
«Gam çekme gönül — . baharın sonu yazdır»
Kendisine, «bil ki», «nazlı», ya da «bekle» diyebiliriz 
cevabını veriyorum. Üstad kendisine has nezaketiyle 
hiç ses çıkarmıyor; karışık ızgaramızı yerken, kendi­
sinin daha iyi bir çözüm yolu bulmak için düşündü­
ğünü görür gibi oluyorum. Nihayet gülerek «Tamam» 
diyor :
«Gam çekme gönül, nolsa baharın sonu yazdır,
Sevdaların en çoştuğu yer şimdi Boğazdır!»
Aradan uzun yıllar geçti. Üstad kendisini politik 
hayata sürükliyen baskılara karşı koyamadı, ben ise 
kendimi devlet memuriyetinde buldum. Turizm ve 
Tanıtma Bakanlığının Londra'da Turizm ve Tanıtma 
Bürosu Müdürü bulunduğum sıralarda idi. Üstadın 
«Zindan Duvarları» adlı eseri yeni yayınlanmıştı. He­
yecanla ve içime sindire sindire okuduktan sonra duy­
gularımı bir mektupla kendisine yansıtmak istedim. 
Yazdığım manzum satırlar şöyleydi :
«Nereden esti bu rüzgâr, bu satırlar kimden?
Bunca yıl sonra hatır sormağa gelmiş kim var?
Gönlü hasret dolu, hürmet dolu üstada derin
Arzı endam ediyor karşıda Yusuf Mardin.
22
«Dinle Neyden» demiş açmış ta «Çoban Çeşme»sinî 
«Suda Halkalıyla yüzen gönlü tutuşmuş yanmış, 
Özlemiş vermeği bir ses o «Gönülden gönüle» 
«Bir Akar Su’yla» «Ömür Böyle Geçer» miş sanmış.
İçli yaprakları şiirin sıralanmış duruyor,
Buna şair geçinen her yiğidin girmesi güç,
Nice şairlerin ilhamı olan kavmimize 
Çamlıbel sonrası bir kıt’a beğendirmesi güçl»
Hâmiş: Geçen gün çok sevdiğim mahdumunuz, halefim 
Okyay'dan yayınlandığını duyduğum «Zindan Duvarla­
r ın ı  okumak üzere aldım. Gençliğimizi «Han Duvar­
la r ın ı okuyarak geçirmiştik, kader ahır ömrümüzü de 
«Zindan Duvarlarının okumakla geçirtecekmiş. Bu sa­
tırlar o eşsiz kıt’aların gönül sularında ürperttiği hal­
kalardan bir kaçı.. Tazimlerimle.
Üstad lütfedip gönderdiği mektubunda şöyle yaz­
mıştı :
«Seneler var ki haber yoktu vefa semtinden; 
Müjdeler geldi neden sonra Yusuf Mardin’den!»
Manzum mektubunuza muntazam bir cevap vermek 
isterdim; bu samimi arzumu gelecek mektubuma bı­
rakmak zarureti hasıl oldu; umumi ve hususi bazı 
meseleler ve meşgaleler sebebiyle ancak güzel mıs- 
ralarınızın tadına eriştim, sözlerime aynı tadı vere­
bilmek için bir dinlenme devrine ihtiyacım var. 
Hüseyin Pektaş pirimizle Adnan Güneşin dervişimiz, 
ara sıra, müşküllerini1 halleden hususlarda sizin mek­
tuplarınızdan bahsederlerdi. Bu suretle, eski âşinâ­
ları ihmal etmemek gibi gerçek faziletinizi, iki boy­
dan yükselen necabetinize çok yakıştırırdım; mektu­
bunuz, bu kanaatimin yeni teminatı oldu. Gözleriniz­
den teşekkür ve muhabbetle öper, ailece sıhhat ve 
saadetler dilerim, aziz kardeşim.»
Faruk Nafiz, Mehmet Emin Yurdakul'un Türk­
çülük ve Halkçılık sevgisini kendi usta ve ahenkli şiir 
süzgecinden geçirerek; hece veznine aruzun kıvraklığım 
getirmiş, çağdaşları Orhan Seyfi Orhon, Yusuf Ziya 
Ortaç gibi hecenin Beş Şairi diye anılan gurubun en 
güçlü şairi olduğunu eserleriyle ortaya koymuş, şiire 
sevgi yoluyla giren genç kuşakları uzun yıllar etkisi 
altında bırakmıştır. Geniş doğu kültürüyle batıdan 
edindiklerini kaynaştırmasını bilen Çamlıbel, pürüz­
süz söyleyişi, kılçıksız diliyle halkın ozanı olmuştur. 
Ahmet Haşini ile Yahya Kemal'in aristokrat dilini, 
bugünküne en çok yaklaştıran Faruk Nafizdir. Genç­
liğinde şiirleri bütün gençlerce ezberlenmek mazhari­
yetine erişen Çamlıbel, yıllar geçtikçe, yeni, garip 
akımların dilimize yayılması sebebiyle bir kenara bıra­
kılmış, hakettiği değer kendisinden esirgenmişti. Ede­
biyatımızın Cumhuriyet Tarihi ele alındığı zaman, ha­
zırlanacak eserlerle' antolojilerin FARUK NAFİZ 
ÇAMLIBEL maddesiyle başlaması bir zorunluktur.
Kendisini kaybetmiş olmanın verdiği üzüntüyle 
kaleme aldığım bu anılarıma, geçen yıl başı lütfedip 
göndermiş olduğu Tebrik Kartındaki şu beyitle son 
vermek istiyorum :
«Geliyor, yıl sonu geldikçe, hesabın sırası :
Eski yâran kalıyor hep Yeni Yıl Hatırası!»
F r a n s ı z  Ş i i r i n d e n  Ç e v i r i l e r  : 7
D Ö N Ü Ş Ü M L E R  (C o rres p o n d an ce s)
Tabiat bir tapınak, canlı sütunlar orda 
Anlaşılmayan sözler fısıldanırlar bazan;
İnsan geçer o yerde senbol ormanlarından, 
Bunlar bakar insana tanıdık bakışlarla.
Birbirine karışan uzak uzun akisler 
Kap karanlık ve derin içinde tek varlığın, 
Yaygındır gece gibi, aydınlık gibi yaygın, 
Dönüşür birbirine kokular, renkler, sesler.
Çocuk tenleri gibi tazecik kokular var, 
Obua’lar kadar hoş, yeşil çayırlar kadar,
— ötekilerse bozuk, ama zengin, bahtiyar.
O bitmiyen şeylerin yayılışıyle onlar, 
Aselbent, ya da günlük, adeta misk ve anber, 
Aklın ve duyguların coşkunluğunu söyler.
C H A R LES B A U Ü E L A IR E ’d en  ç e v ir e n  : D r . NECDET BİNGÖL
23
Taha Toros Arşiv


Çamlıbel'e ait bir iki anı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository