Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Müzisyenler. Not: Gazetenin "Tarihi Bahisler" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Şehsuvaroğlu, Haluk Yusuf

Istanbul Sehir University Repository

C L M ttU K lïË 'l
I T A R İ H İ  B A H İ S L E R  | 
T " "  “
Ordumuzda Garb Musikisi
Yeniçerilerle beraber Mehterhane 
de kaldırılmış ve II. Mahmud, garb 
usulünde kurulan yeni ordu için bir 
bando tesisini istemişti. Hükümdarın 
bu arzusu üzerine Istanbuldaki Sar­
dunya Sefiri Marquis Gropella'ya, 
Türkiyede garb musikisi tedris ede­
cek ve Türk sanatkârlar yetiştirecek 
bir İtalyan üstadın getirilmesi yo­
lunda bir müracaatte bulunulmuştu.
Sardunyalı diplomat vaziyeti mem­
leketine yazmış ve Sardunya hükü­
meti 1828 yılında îstanbula maestro 
ve bestekâr Gaétan Donizetti’nin bü­
yük kardeşi Joseph A. Donizetti’yi 
göndermişti.
Bir yabancı müellif İtalyan sanat­
kardan ve bu vazifesinden şöyle bah­
setmektedir. (Şarkta hakikî müzi­
ğin ilk tohumlarını Anna Bolena 
operası müellifinin kardeşi Jozef Do- 
nizetti atmıştır. Jozef Donizetti ev­
velce Napoléon I. idaresinde de mü­
zik profesörü olarak hizmet görmüş­
tü.
1828 yılı ortasına doğru Îstanbula 
gelen Donizetti İmparatorluk mızıka­
sının başına geçirilmiş ve bu vazife­
sinde büyük güçlüklerle karşılaşmış­
tı. İtalyadan ayrılırken ıslah edilecek 
bir sistemle karşılaşacağını zanneden 
sanatkâr, İstanbulda tamamen yanıl­
dığını. ses ve icra bakımından yeni 
bir nesil yetiştirmek mevkiinde bu­
lunduğunu anlamıştı.
Fakat sanatında pek mahir olan ve 
yorulmak bilmiyen azimkâr profesör 
bir yıldan daha az bir zamanda zor­
lukları yenmiş, müzik sanatının ace­
misi olan talebeleri garb tiyatrosunun
r
ı
Y a z a n :
Halûk Y. Şehsuvaroğlu 1I
en meşhur parçalarım icra etmeğe 
başlamışlardı. Burada profesörün ma- 
haretile beraber talebelerin uyanık 
zekâlarını da zikretmek yerinde 
olur.) (1).
II. Mahmudun emrile Enderun
gençlerinden yeni orkestra için ayrı­
lan gençler garb musikisinde hakika­
ten büyük bir maharet göstermişler 
ve kısa bir zamanda bazı mühim 
parçaları muvaffakiyetle çalmağa 
başlamışlardı.
1829 Rus harbi münasebetile Ta- 
rabyadaki karargâhında bulunan II. 
Mahmudun günlük hayatından bah­
seden bir İngiliz deniz subayı Ende­
run gençlerinin maharetinden şöyle 
bahsetmektedir: (... Birdenbire Türk 
askerî bandosu Karadeniz Boğazı sa­
hilinde Rossini’nin havalarmı çalma­
ğa başladı. Bando muallimi olan pro­
fesör Sinyor Donizetti'ye gerçekten 
şeref verecek kadar güzel çalıyordu. 
Yemekten kalkarak bandonun çal­
makta bulunduğu saray rıhtımına 
gittik. Burada bandoyu tertib eden 
Türklerin ne kadar geııc olduklarını 
ve alafranga sazları ne büyük bir 
alışkanlıkla kullandıklarını görerek 
hayret içinde kaldım. Bu gene mı­
zıkacıların sadece padişaha c-drmk 
üzere talim görmüş Endurunlular ol­
duklarını öğrenince hayretim büsbü­
tün arttı.
Profesör Donizetti’nin anlattığına 
göre bu gençlerin musikiyi öğrenme­
de heves ve istidadları İtalyada bile 
hayreti mucib olacak derecede yük­
sekti. Bu gösteriyor ki Türkler yara­
dılışta musiki ile alâkadardırlar.) (2).
Donizetti (Ağalar Orkestrası) ismi 
verilen gene ndurunlulardan müte 
şekkiı müzik topluluğunu bu şekilde 
yetiştirdikten sonra 1831 yılında Sul­
tan Mahmud için bir marş da beste­
lemişti. (Bu suretle bir Osmanlı hü­
kümdarı adına, garb usulile bir marş 
bestelenmiş oluyor, bu (Sultan M.ıh- 
mud Marşı) 1831 yılının ilkbaharında 
Beylerbeyi Saraymda bulunan hü­
kümdarın huzurunda (Ağalar Orkes­
trası) tarafından çalmıyordu. Kendi
adma yapılan bu marştan pek mem­
nun kalan Sultan Mahmud Don'zet- 
ti’ye bir nişanla beraber (Bey) un­
vanını da vermişti.) (3). _
Donizettinin kurduğu saray orkes­
trası her gün öğleden sonra Sarayın 
pencereleri altında en güç ve çeşidli 
müzik parçalarını çalıyor ve bizzat 
Sultan Mahmud tarafından teşvik ve 
takdir görüyordu.
1839 temmuzunda tahta ,ıkan Ab- 
dülmecid, babasının giriştiği ııiahat 
hareketlerini ileri götürmeğe cehdet- 
miş ve bu arada garb musikisine kar­
şı büyük bir anlayış ve yakınlık gös­
termişti. Gene hükümdar garb mu- 
sikisile bizzat meşgul oluyor ve sev­
diği bu musikinin memlekete yayıl­
masını istiyordu. Bu bakımdan Doni- 
zetti'nin kurduğu, Mızıkai Hüma­
yundan, ordu mızıkalarından başka, 
sarayda ve İstanbulda tanınmış aile­
lerin arasında garb musikisi tahsili 
de ilerlemiş, bu devirde Îstanbula 
bir çok tanınmış gaıblı sanatkârlar 
da konserler vermek üzere gelmiş­
lerdi.
1847 yılında List'in îstanbula geli­
şini Donizetti oğluna yazdığı 9 tem­
muz 1847 tarihli bir mektubla şöyle 
anlatıyordu: (... Dünkü gün List şeh 
rimize geldi. Bu haberi Padişaha u- 
laştırmak için istical gösterdim ve 
bir kaç saat sonra da sanatkâr Avus­
turya sefareti Baştercümam refaka­
tinde hükümdar tarafından kabul 
edildi. Haşmetmeab aynı günün ak­
şamı Çırağan Saraymda huzurunda 
çalmasını istedi.
Bu emir üzerine derhal Erard pi­
yano evimden saraya nakledildi, bu 
suretle bu âlet Sultan Abdülmecidin 
huzurunda List’in parmaklarile ça­
lınmak şerefine nail oldu.) (4).
List’den bir yıl sonra Belçikalı ke­
man virtüözü Henry Viextemps da 
îstanbua gelmiş ve gene Çırağan 
Sarayında Sultan Mecidle, maiye- 
tindekilere bir konser vermişti. San­
atkâr pek beğenilen bu konserin so­
nunda padişah tarafından yirmi bin 
kuruş atiye ve bir iftihar nişanile
taltif olunmuştu.
Donizetti, garb musikisinin hamisi j 
olan Abdülmecid namına da yeni bir 
marş yapmış ve bundan dolayı padi- !
şah kendisine üzeri büyük pırlanta­
larla tuğra işlenmiş altın bir enfiye 
kutusu hediye etmişti.
Saray orkestrası ve ordu bandoları ı 
tesis etmek vazifelerini muvaffaki­
yetle başaran Donizetti (aynı zaman- ! 
da talebelerine İtalyanca şarkılar 
öğretiyor, bu suretle Türkiyeye Dan 
te’nin ahenkli lisanını da sokmuş o- 
luyordu.) (5)
Donizetti saraydaki çalışmalarını 
17 ocak 1846 tarihli bir mektubunda 
bir dostuna şöylee naklediyordu: 
(Oğlum size Türk talebelerinin İtal­
yanca şarkılar söylediklerini şüphe­
siz bildirmiştir. Sultan bir kaç ope­
ret görmeği arzu ediyor. İyi operet­
leri nereden temin edeceğimi bilmi­
yorum.) (6)
Donizetti bu mektubu yazdıktan 
kısa bir zaman sonra sarayda ope­
retler oynamağa da muvaffak olmuş 
tu. (Sarayın salonlarından birine bir 
sahne kuruldu ve sultanın huzurun­
da sarayın talebelerinden teşkil edi­
len amatör aktörlerle bazı operetler 
temsil edildi. Daha sonra bu sahne 
büyültüldü ve küçük bir tiyatroya 
tahvil edildi. Bu tiyatroda operetler, 
meslekten sanatkârlar tarafından da 
operalar temsil edildi.) (7)
Muzikai Hüpnayun Donizetti’nin 
idaresindeydi. Ayrıca ordu mızıka­
ları için de Avrupadan mütehassıs­
lar getirtilmişti. 1848 yılında İstanbul 
ordusu süvari mızıkaları muallimliği 
ne Prusyadan Kari von Şfe celbolun 
muştu. Ayrıca Muzikai Hümayun ta­
lebelerine de Avrupadan gelen bazı 
hocalar ders vermekteydi. 1854 yılın­
da (glarneta üstadı) Françesko, bo­
razan hocası Doos, piyano muallimi 
Freel ve keman üstadı Vels ve Bug- 
vani, musiki nazariyatı hocası Hau- 
zen’di. Bunların başında da (üstadı 
evvel) diye anılan Guvatelli bulunu­
yordu.
Muzikai Hümayun doksan kişiden 
mürekkebdi. Bunların kırk sekizini 
çavuş ve onbaşılar teşkil ediyorlar­
dı. Muzikai Hümayun ders program­
larında musiki derslerinden başka 
türkçe, arabca, fransızca ve yazı ders 
ler vardı. Abdülmecid, Donizetti 
Paşayı mirlivalığa terfi ettirmiş, ay­
nı zamanda Muzikai Hümayunun 
meşhur şahsiyetlerinden olan Necib 
Bey de Paşa olmuştu. Muzikai Hü­
mayundaki istidadlı gençler gittikçe 
birer birer yabancı hocaların yerleri­
ni alıyorlardı. 1861 de iki yabancı 
hocanın yerine muzika mülâzimle- 
rinden Şevket Beyle, Çavuş Hiisrev 
ağa (ehil ve erbab) göründüklerin­
den tayin edilmişlerdi.
19. asrın birinci yarısında orduda, 
sarayda, konaklarda İstanbulun ba­
zı umumî yerlerinde gaı-b musikisi 
yer almış ve benimsenmiş bulunu­
yor. sarayda hergün çalan mızıkadan 
başka alayların, orduların mızıka ta­
kımları da- hergüft"-ikindi saatlerinde, 
kumandan daireleri önünde muhte­
lif garb parçalan terennüm ediyor­
lardı (8).
(1) Antonio Bratta Costantinopli 
nel 1831
(2) Amiral A. Slade’in Ali Rıza Sey 
fioğlu tarafından türkçeye çevrilmiş 
(Türkiye Seyahatnamesinden)
(3. 4, 5, 6. 7) G. Donizetti: Histoire 
de la reforme de la musique en 
Turquie
(8) Cumhuriyet gazetesi. İstanbul­
da garb musikisi, 18,3,1956
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
o o


Ordumuzda garb musikisi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository