Taha Toros Arşivi, Dosya No: 218-Sabahattin Ali.

Not: Gazetenin "Evet/Hayır" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Akbal, Oktay

Istanbul Sehir University Repository

EVET/HAYIR
OKTAY AKBAL ? I î
>1
Münevver Aydınlar!  ^ /
‘Aydın’ konusu, üzerinde çok tartışılan bir sorun oldu. Yalçın 
Küçük ‘Aydın Üzerine Tezler’ ileri sürer; Enis Batur Alternatif: 
Aydın’ der; Refik Erduran ‘Tamirci’yi aydından üstün tuttuğu­
nu belirtir; DSP Genel Başkanlığı’na seçilen Rahşan Ecevit 
‘seçkin aydın’lardan alayla söz eder; politikanın önde gelen ki­
şileri aydın’ı küçümser...
Bu arada, Sabahattin Ali’nin ‘Yarı Münevver’ adlı bir yazısı 
—ki 1943’te ‘Yurt ve Dünya’ dergisinde yayımlanmıştır— eli­
me geçti. Ancak iki üç kez karşılaşabildiğim bir kişidir Saba­
hattin Âli... Ama benim kuşağım Sabahattin Ali’nin öyküleriy­
le beslenmiştir. O ve Sait Faik’tir ilk göz ağrılarımız... Saba­
hattin Ali’nin bu ilginç yazısını okurken aradan geçen 42 yıla 
karşın ‘yarı münevver’in değişmediğini, ortadan kalkmak şöy­
le dursun, daha da çoğaldığını, hatta etkinleştiğini düşündüm.
Sabahattin Ali “ birkaç sayfadan fazla yazı okumaya taham­
mülü olmayan yarı münevver zümresi” nden öz ederken, bun­
ları ‘ruhları hasta, iradeleri gevşek, kafaları bir nokta üzerinde 
uzunca bir zaman durabilmek kabiliyetinden mahrum’ kişiler 
sayıyor. Şöyle sürdürüyor bu ilginç yazısını:
“ Bu tip insanların kafası hayatın bütün ciddi meseleleriyle 
alâkalarını kaybettiği için hiçbir şey onları sahiden sarsmaz. 
Bir çocuk tecessüsü ile her şeye şöyle bir dokunurlar ve der­
hal daha ne olduğunu anlamadan bıkarlar. Kütleşmiş ve has­
saslığını kaybetmiş alâkalarını bir an uyandırmak için daima 
başka şeylere muhtaçtırlar. Konuşmaları bile böyledir. Fevka­
lâde merakla sordukları bir şeyin cevabını dinlerken zihinleri 
avuçlarının içinden gidiverir, daha siz üçüncü cümleyi söyle­
meden o, mevzuunuzdan şaşılacak kadar uzaklardadır. Ne de­
diğinizin farkında bile olmadan size, bütün o zavallı saflığıyla, 
kendisine yeni hediye edilen bir tablodan, dün falanca ile etti­
ği kavgadan veya maaşına hâlâ zam yapılmadığından bahse- 
diverir.”
Sabahattin Ali’nin tanımladığı, daha doğrusu usta bir romancı 
gözlemciliğiyle çizdiği kişileri hep tanırız. Yalnız kendisi için ya­
şarlar bunlar! İlgilerinin odak noktası kendileridir. Her şeyi bi­
lirler, her şeyden anlarlar. Size nasılsa bir şey mi sordular, sen 
ne yapıyorsun, ne yazıyorsun mu dediler; söylediğiniz sözü din­
ler gibi yapsalar da önemli olan kendi sözleri, kendi yazdıkla­
rıdır. Gözümün önüne böyle bir ‘tip’ geliverdi hemen. Arkadaş­
lığı, dostluğu, yalnız ‘kendisi için’ kendi çıkarı açısından anla­
yan böyle biri.. Sözü dönüp dolaştırıp kendine getiren, yalnız 
kendi durumu, çıkarı ile ilgilenen, sizleri de bu önemli bireyin 
çevresinde, çıkarına, ününe, gelecekteki yararlanma hesapla­
rına yardımcı olduğunuz sürece seven, sayan, ya da sever, sa­
yan görünen biri, birileri...
Aydındırlar, yazardırlar, şairdirler, düşünce adamıdırlar, ama 
gerçek anlamda bir aydının, bir sanatçının erdemlerinin birini 
bile elde etmemişlerdir. Edemeyeceklerdir. Çünkü bencillikle­
ri içinde boğulup gittiklerinin farkında bile değillerdir. Ödül mü 
var, onlarındır. Yarışma mı, birincilik haklarıdır. Kazanç mı, ken­
dilerinindir. Ya siz, ya karşılarındakiler? Siz de aynı alanda ça­
lışsanız bile, belki de o kişiden daha yararlı, daha dürüst, da­
ha kalıcı ürünler ortaya koysanız bile, o bencil, sözde aydınla­
rın gözünde hiçbir önem, değer taşımazsınız...”
Ne güzel tanımlamış Sabahattin Ali böyle aydınları, yazar­
ları!.. ‘Yarı Münevver’ tipinde çizilen ‘yarı münevver’in yazar 
olduğunu anlıyoruz. “ Bu gibiler arasında yazı yazmaya mera­
kı olanlar da vardır. Ellerine kalem önlerine kâğıt alıp saatler­
ce, günlerce, senelerce oturup düşünmeyi akıllarına bile geti­
remeyecekleri için, şöyle ayda yılda bir iki üç sahife keramet 
yumurtlarlar. Kesik kesik cümleler, sık sık değişen ibarelerle 
bir düşünceden öbürüne atlarlar. Hatta daha çok mizaçlarına 
uyduğu için şiir yazmayı tercih ederler. Kendilerine benzeyen­
ler arasında sadık takdirkârlar bulurlar. Karanlık boşluklarının 
içinde dünyalar saklı olduğunu zannettirecek mühim edalar ta­
kınırlar.”
Nerdeyse yarım yüzyıl geçmiş! Şimdi de Sabahattin Ali’nin 
çizdiği ‘yarı aydın, sözde yazar, şair’ tipleri aramızda dolaşı­
yor. Hepimiz böylelerini görüyor, tanıyoruz. Sabahattin Ali bu 
gibiler için bakın ne diyor: “ Ömürlerinde asla bir fikir sahibi 
olamayacak kadar tembeldirler; bugün şu fikir, yarın öteki fikir 
kırpıntısını beraberlerinde gezdirmek suretiyle münevver insan 
olduklarını kendilerine ispata kalkarlar.”
Aydın üzerine sürdürülen tartışmalara küçük bir katkıda bu­
lunmak için Sabahattin Ali’nin 43 yıl önce yazdığı bir yazıdan 
birkaç alıntı yapmakta yarar gördüm. Anlayanlara, bu sergile­
mede kendilerini bulanlara... -  'L .% 1^ 3
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Münevver aydınlar!

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository