Taha Toros Arşivi, Dosya No: 33-Füreya Koral. Not: Gazetenin "Köşebent" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Batur, Enis

Istanbul Sehir University Repository

31 AĞUSTOS 1997 PAZAR
KÖŞEBENT
ENİS BATUR
Füreya'yı Uğurlarken
Birkaç gün önceydi; Leyla Gencer’le yan yana 
otururken, içimde tırmanan heyecanın nedenini 
arıyor; daha doğrusu duygusal kıpırdanışlarımın 
bir bakıma adını koymaya çalışıyordum. Bir yer­
den hatırlıyordum: Bir hafta öncesinde Nurhan 
Atasoy ile yan yana geldiğimiz günden mi, bir ay 
önce Mina Urgan ile konuşurken mi, iki yıl önce 
Cahit Uçuk Hanım ile söyleşirken mi, daha önce 
Muallâ Anhegger’le karşılaştığımda mı - hayır, 
hiçbirinde değil, çünkü hepsinde bekleyen, sak­
lanan, görünen bir gizilgüç... en çok da, galiba, Fü- 
reya’da.
Bu hanımefendiler ne büyük bir derinlik, ne bü­
yük bir karmaşa açmışlar, yaratmışlar içimizde. 
Onların yaratıcı yanlarıyla sınırlı olmayan bir ilişki­
den söz ettiğimi güç bela fark ediyorum: Bir o ka­
dar da “İnsan" ve “Kadın" kimlikleriyle beni, baş­
kalarını büyülerine hapsetmişler.
Füreya’nın ölümü, sayısız özel isim çağırdı zih­
nime: Füreya’da netleşen sanki bir portreydi.
Kimdi o?
Yalnızca bir sanatçı türü, bir insan tipi, bir kadın 
“form”u ve içeriği olsaydı gene iyi: Bütün bunla­
rın toplamı, o toplamın bir fazlasıydı.
Füreya’yı anlamaya başlamak için ondan önce­
sine uzanmak gerekiyor. Bu topraklarda, bu şehir­
lerde geçen yüzyılda, hatta yüzyılımızın ilk yılların­
da yaşananları gözden geçirmeliyiz. Pek çok ta­
nıktan birine bakmak yeterli: Lo ti’nin, dilimize Na- 
hid Sırrı Örik tarafından çevrilen “Naşad Kadın­
ları” bütün ipuçlarını veriyor: Sıkışmış, çünkü iyi­
cene sıkıştırılmış, erkek dünyaysı tarafından bo­
ğulmuş OsmanlI kadınları kıpırdanıyor, taşmaya 
hazırlanıyorlar.
Bir adım sonrasında, bir fotoğraf: Füreya’yı, Ley­
la Gencer’i, Mina Hanım’ı ya da Nurhan Hanım’ı 
hazırlayan Halide Edip, Sultanahmet Meyda- 
nı’nda konuşuyor: Kurtuluş, ancak çok boyutlu 
olunca gerçek anlamında kurtuluştur.
Bu kadınları, bu insanları, bu sanatçıları bir dün­
ya görüşü doğurmuştur. Devrimci Cumhuriyet’in 
yıkılmasını tek çözüm yolu olarak görenlerin ara­
sında erkekleri görmek beni şaşırtmıyor, anlamak­
ta güçlük çektiğim: Kadınların, Kadın’ın Erkek he­
gemonyasından belli ölçülerde sıyrılmasının bede­
lini göremeyişleridir.
Yakın dostu Ferit Edgü, son zamanlarında Fü- 
reya’nın, neredeyse artık yaşamak istemediğini, 
ülkenin içine düştüğü durumdan duyduğu mut­
suzluğa katlanamaz hale geldiğini aktarmıştı.
Bir başka dünya görüşünün “Kadın”a biçtiği de­
ğer ve ayırdığı yer üzerinde duracak değilim. Bu, 
onların kendilerinin bileceği iştir. Köklü rahatsızlık 
duyduğum şey başka benim.
Füreya’nın ölüm haberi ulaştıktan sonra, bir 
avuç insan, televizyonların konuya “gerektirdiği" 
özeni göstermelerine katkıda bulunmak amacıy­
la harekete geçtik: Samih Rifat’ın çektiği Füreya 
belgeselinin birer kopyasını bütün kanallara gön­
derdik. Bazıları değerlendirdiler bu malzemeyi, ba­
zılarıysa “hemen” ilgilenmediklerini belirttiler.
, Onların “Kadın”\ değildi Füreya: Onların “/n- 
san"ı, “Sanatçı”sı değildi. Onlar dakikalarını, hat­
ta saatlarını “zina” odağının etrafında değerlendir­
meyi, “Kadm”\ bu yönde kullanmayı yeğliyorlardı.
Çağdaşlık /  Çağdışılık ayrımını bir noktada 
odaklamak doğru değil: “İstismar”ın en ağır biçi­
mi, çarşafın altında gizlenmiyor bana kalırsa.
Füreya’yı uğurlarken bunları düşündüm.
Hâmiş: Sevgili çocukluk arkadaşım Hadi Ulu- 
engin, ipin ucunu kaçırdı. Saygı kaybolursa sev­
gi yaşar mı?
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Füreya'yı uğurlarken

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository