Taha Toros Arşivi, Dosya No: 140-Murat Belge, Burhan Belgeİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Açan, Necdet

Istanbul Sehir University Repository

Murat Belge 
ile popülizm ve 
popüler olan
■  Türkiye artık iyi kötü adam yetiştirebilen bir ülke, 
yani muz cumhuriyeti değil. Türkiye’nin bir kısmı 
Belçika bir kısmı Hindistan. Ama Belçikası da Belçika.
■  Toplum kendini ucuzlamaya, bayağılaşmaya karşı 
koruyacak bir takım kurumlar yaratamamışsa oldukça 
dirençsiz kalıyor.
■  "Eyvah Tayyip geliyor" diyerek oy verenler 
eğitimli, okumuş adamlar, rasyonel olması gerekenler 
yani. Ama onların da "Gelip bizi kesecekler" diye 
korkmalarının irrasyonel bir yanı var tabii. Bunlar çok 
da rasyonel olmayan bir toplumu ortaya koyuyor.
■ Necdet AÇAN konuştu sayfa 6
X
 «
s»
 c?
 •
MURAT BELGE 
İLE POPÜLİZM 
VE POPÜLERLİĞİ 
KONUŞTUK
Türkiye muz cumhuriyeti değil 
iyi kötü adam yetiştiren bir ülke
Çok satan kitap iyi kitap mıdır, 
popüler olan kalıcı olmaz mı, gişesi iyi 
sanat filmi olur mu, neden popüler iyi de 
popülist kötüdür. Bütün 
bunları yazılarında ve 
nda popüler 
kültür üzerine yaptığı 
analizleriyle de 
tanıdığımız Murat Belge 
ile konuştuk.
■ Popüler olanla sanatsal olan hep 
kavgalı mıdır?
- 1850'ler, 60’larda İngiltere'de en iyi 
romana kimdir diye sorsanız cevabı büyük 
ihtimalle Charles Dickens'dır. Peki en 
popüler, en çok okunan kim, yine Dickens. 
Hem çok satıyor hem de iyi romana yani. 
Bu Dickens zamanında mümkündü ama 
sonra yavaş yavaş ikisi aynşü. Türkiye'de 
önce Umberto Eco arkasından Orhan 
Pamuk gibi dünyanın bu gidişatına aykırı 
şeyler oldu. Hakikaten önemli bir edebiyat 
eseri aynı zamanda bestseller da oldu. Ama 
bu da bitti galiba. Türkiye artık iyi kötü 
adam yetiştirebüen bir ülke, yani muz 
cumhuriyeti değil. Türkiye'nin bir kısmı 
Belçika bir kısmı İndia. Ama Belçikası da 
Belçika. Dolayısıyla 100 bin 150 bin Orhan 
Pamuk satabilir ve o 150 binin 100 bini 
kitabı sahiden sonuna kadar okur ve 50 bini 
de oradan bir şey çıkarır. Ama bu rakamları 
daha fazla itip kakmaya kalkıştığımız 
zaman bir nesnel duvarın sonuna geliyoruz, 
tabii Orhan yapmadı öyle şeyler.
■  Kim yaptı?
- Artık söylemeyeyim kim yaptı. 
Rakamlar da girince işin içine, o zaman 50 
bin kişiye daha okutmak için hadi şurasına 
da bir kuş kondurayım demeye 
başlayacaksın, kaçınılmaz olarak. Bu çok 
fazla zorlanarak değişecek bir gerçeklik 
değil. Onun için bu ayrışma oldu.
Türkiye’nin bir kısmı Belçika bir kısmı İndia. Ama Belçikası 
da Belçika. Dolayısıyla 100 bin 150 bin Orhan Pamuk 
satabilir ve o 150 binin 100 bini kitabı sahiden sonuna 
kadar okur ve 50  bini de oradan bir şey çıkarır.
En rasyonellerin “gelip bizi kesecekler” diye 
korkmalarının ¡rasyonel bir yanı var tabii
■  Popüler kültür ve 
popülizm açısından siyasete, 
3 kasım seçimlerine 
baktığınızda ne 
görüyorsunuz. Seçmenin 
duygularıyla oy verdiğini 
söyleyen de var, rasyonel 
davrandığını yazan da.
- En ufak siyaset nosyonu 
olmayan adamların bir siyasi 
rasyonalizm içinde 
davranmalarım nasıl bekleriz? 
Ha ama şu son seçim 
sonuçlarını mesela rasyonel 
değil mi, derseniz, bence 
rasyonel. Çok duygusal Ecevit 
önce yüzde 22 almış şimdi 
yüzde 2. Bir seçim önce 
Baykal'a aynı şeyi yaptılar. Bu 
sefer Baykal meclise girdi.
Normal olarak "ben solum" 
diyen bir partiye oy verecek 
adamlar değü, "Eyvah Tayyip 
geliyor" diyerek oy verenler. 
Eğitimli, okumuş adamlar, 
rasyonel olması gerekenler 
yani. Ama onların da 'Gelip 
bizi kesecekler’ diye 
korkmalarının irrasyonel bir 
yanı var tabü. Bunlar çok da 
rasyonel olmayan bir toplumu 
ortaya koyuyor. 80'e kadar 
seçmen davranışları bir 
tutarlılık gösteriyordu, sonra 
büsbütün başka bir şey oldu.
■  Nedir bu farklılık?
- 60'lar, 70'lerde dünyayı 
değiştirebiliriz, birbirimizle 
dayanışma içinde olursak 
daha iyi bir dünya
yaratabiliriz gibi değerler 
vardı. Sonra topluma 
hiçbirşey olamaz, ben kendim 
için ne yapabilirim başladı.
Her koyun kendi bacağından 
asılır diyen, konformist, kafa 
tutabilecek veya 
sorgulayabilecek cesarete 
sahip olmayan, sürünün 
gidişine uyan, bireysel 
olmadan bireyci, herhangi bir 
zevk geliştirmemiş, 
konformizmin ona verdiği 
şeyi alıp bundan daha çok 
isterim, hepsi benim olsun 
falan diyen bir kültür.
■  Bu da popüler kültürün 
bir parçası değil mi?
- Evet, üstelik bunlar sadece 
Türkiye'ye mahsus değil.
Okum ak diş çektirm ek gibi acı veriyor
Türkiye’de okuma 
alışkanlığı yok, gazete 
okunmuyor televizyon 
seyrediliyor. Küçük yaşta 
böyle bir alışkanlığı 
geliştirmeyince bu 
memlekette okumak 
insanlara, resmen fiziksel acı
veriyor. Dişini çektirir gibi 
bir şey yani... Bir cümleyi 
okurken anlayacaksın, bir 
önceki cümleyi akimda tutup 
ona bağlayacaksın filan. 
Kolay bir şey değil yani. 
Alfabeyi bilenlerin oranım 
artırmış olabiliriz ama o
alfabeden yararlanan, 
okuyan ve yazan sayısı küt 
kalıyor. Bunun yükseldiği 
yerlerde bir çok yazar 
kitaplarının satışıyla 
geçinebiliyor. Hemingway 
geçim sıkıntısı duymamıştı 
bir zamanlar.
A nadolu çok plak tüketîrdİ
■  Murat Belge popüler yazardır' iltifat 
ama 'popülist yazılar yazıyor' denince 
negatif bir anlamı var. Popülizm, popülist, 
popüler kavramları aynı kökenli değil mi?
- Tabii, halk lafından türüyor. Popüler 
biraz halk tarafından tutulan anlamına 
geliyor, popülist deyince...
■  Halk kuyrukçusu mu anlaşılıyor...
- Kuyrukçusu olduğu gibi aynı zamanda 
manüpile de ediyor. Halka saygılı bir 
yaklaşımı olmaksızın, ne yaparsam hangi 
tepkiyi alırım deyip, buna göre halkı 
kullanan bir şey. Tabi bu kavramlar çok 
kanşıyor.
■  Popüler kültür deyince...
- Sanayi dediğimiz şey lokomotif 
yapmayı halledip de plak ya da radyo 
yapmaya başlayınca, kitlenin neyi 
tüketeceğine başkaları karar vermeye
başlıyor. Mesela Osmanh son döneminde 
Anadolu'da gramofon olmayan orta halli ev 
yok. Ve en büyük plak tüketicisi 
toplumlardan biri. Plağı başkaları üretiyor 
ama gramafonda neyi çalacağını sen 
seçiyorsun. Sonra radyo geliyor, senin 
için sesi aktarıyor. Giderek bugünkü İMÇ 
falan oluşuyor. Binlerce şey çıkıyor ama 
yine de tüketicinin seçim şansı var. Ama 
tüketiciyle üretici arasında kesin bir kopuş 
var.
■  Bu kopuş neye yol açıyor?
- Popüler kültür piyasa mekanizmasıyla 
beraber yürüdüğü için bu işleri yapan adam 
birbiriyle kopuk olmayan iki şeye girişiyor. 
Bir, daha kolay olmak. Hayatın her alanında 
benzerleri vardır. Sınıfta ders veriyorsun, en 
aptal öğrenci hangisiyse, seviyeni mecburen 
ona ayarlarsm ve o zaman diğerleri sıkılır. 
Senin baştan bir ön kabulün var; bu
toplumun büyük kısmı aptaldır. İkincisi, 
insanların yüksek sesle söylemekten utanç 
duyulan şeylere merakları. Dengine getirip 
ne kadar çok söylersen kendini o kadar çok 
beğendirirsin. Yani toplum hakkında 
verilmiş karar doğrultusunda toplumu 
şekillendirmeye başlarsm, kaliteyi 
düşürürsün falan... Magazinci ya da 
Yunanistan'da aptalca milliyetçilik yapan 
politikacının 'Ne yapayım halk böyle istiyor' 
demesi böyledir mesela.
M oda geçer ama döner
■  Bu ürünler aynı zamanda çok satan 
şeyler değil mi?
- Evet ama uzun ömürlü değildir, 
insanların akimda da kalmaz. Biraz da 
çevrecilikle ortaya çıkan Recycle örneğine 
benzer. Basıp veriyorsun adama, bakıp
-I-
atıyor, alıp biraz daha düşük kalite kağıda 
basıp veriyorsun o gene alıyor, atıyor... 
Böyle gidiyor yani. Toplum kendini bu tür 
ucuzlamaya, bayağılaşmaya karşı 
koruyacak bir takım kurumlar 
yaratamamışsa oldukça dirençsiz kalıyor. 
Ama bunun da bir ilahi adaleti var ve moda 
geçiyor ama aynı moda geri geliyor. 
Sonsuza kadar, daha önce hiç olmayan 
şeyleri icad edip gidemeyiz. Eski bir şarkıyı 
duyduğumuzda aa ne güzelmiş 
diyebilirsiniz. Biz erkeklerde çok 
belirgin değildir ama kadınlarda öyledir, 
kuşakların bir mantığı var: Bir genç kız 
annesini çok rüküş, büyük annesini ise 
çok şık, zarif bulur. Onun için hiç 
keşfedilmemiş ya da hiç hafızada 
kalmamış olanda insan bir romans 
keşfedebilir. O yüzden recycling burda da 
söz konusu.
O ■
p> tjoQ ( 9{',hf - iu0
SEZEN AKSU KALICI ÇUNKU
Niye Sezen Aksu üç gün sonra 
unutulacağını bildiği bir şeyi söylesin. Belki 
genç yaşında yapardı, ama denemiş ve 
bakmış öyle değil, olmamış. Üçüncü sınıf 
şarkıcı olarak kalacağını anladığı zaman 
söyleyeceği şarkıyı da seçecek, öyle kolay 
çöpe atılır bir şey de olmayacak yaptığı.
YETENEKLER ARASINDA FARK
Yetenekler arasında her zaman farklar 
vardır, olacaktır. İnsanlar bir takım kodlan 
öğreniyor, sanat filmi yapmanın kodları 
bunlar diyorsun ve başlıyorsun. Ondan 
sonra yeteneğini konuşturman lazım. Bir sürü 
de o kodlara göre yapılmış tahammül 
edilmez, ukalaca şeyler var ortada. Belki 
onlarla kıyaslandığı zaman satış için, halk 
için yapılmış yapıtlar çok daha artistik de 
olabilir yani.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 1  1 4 8 5 0 0 6 *


Murat Belge ile popülizm ve popülerliği konuştuk:Türkiye muz cumhuriyeti değil iyi kötü adam yetiştiren bir ülke

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository