Taha Toros Arşivi, Dosya No: 172-Niyazi-Mediha Berkes.



Not: Gazetenin “Pencere” köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Selçuk, İlhan

Istanbul Sehir University Repository

TK\ Tl- 57) Öt ^
m
Masal ülkesi
Prof. Niyazi Berkes’ten bir mektup aldım. Prof. Niyazi 
Berkes’in kiyı olduğunu söylemeye lüzum yoktur. Bundan yıl­
larca önca karanlık çevrelerin iftiraları ile kürsüsünden uzak­
laştırılmış bir hocadır Berkes.. Simdi Kanadadadır. Ve ora 
üniversitelerinde çalışmaktadır. Kendisiyle birlikte haksızlığa 
uğramış bir başka hoca -  Pertev Boratav - da Fraıısadadır. Ve 
Sorbonne’ın  daimî öğretim kadrosundadır. İşte size iki değer ki 
bir iki erindin:
— Komünisttir, solcudur, şudur, budur... diye elaltmdan 
jurnallamasıyla bizim Üniversitelerimizden kovulmuş... hem de 
delilsiz, ispatsız, senetsiz, sepetsiz kovulmuş... Zamanın Bakanı 
Karakuşî bir hüküm verdi mi, tamam.
Prof. Niyazi Berkes’ten aldığım mektubun bazı bölümleri­
ni -kendisinden özür dileyerek- bugün yayınlamaktan kendi­
mi alamıyacağım. Bu özel bir mektuptur, ama okuyucumla bir­
likte okumak isteğime dayanamadım:
«Saym Ilhan Selçuk,
Bugün memleketten ayrılalı 12 yıl olmak üzere. Bu, bir 
kimsenin hayatında hatırı sayılır bir süredir. Hele o kimsenin 
hayatında en verimli olduğu yaşlara raslarsa. Bu süre içinde 
aleyhimizdeki tezvirler durmadan sürmüştür. Bir bir saysam 
başınızı ağrıtmış olacağım. Kendimden bahsetmiyeyim de sade­
ce Pertev’e ait bir misal vereyim. Londra Üniversitesinde Türk 
bilim bölümü hpşkanı Bernard Lewis bizzat bana bundan 
on yıl kadar örnce Pertev’i kendi' üniversitelerine tâyin etmek 
üzere iken admı vermek istemediği makamlardan gölen ihtar 
üzerine muamelenin durdurulduğunu anlattı. Ve bunun sebe­
bini bir türlü anlayamadıklarım bana hikâye etti. Ben, bulun­
duğum memlekette üniversite ve hükümet makamlarından her 
türlü kolaylık ve yardım gördüğüm halde bizim temsilcilerden 
hor muamele ve hatta düşmanca tavırdan başka şey görmedim. 
Fakat 27 Mayıstan sonra bu değişti; hatta geçen yıl 27 Mayıs 
Bayramı reception'una bile dâvet edildim. Bununla beraber 
akademik çevre veya makamlarımızdan hiç olmazsa bir jest 
şeklinde bir hareket olmadı.
Diğer birçok kimseler gibi ne Pertev, ne ben maddî ve ma­
nevî zararlara rağmen yıkılmadık, ölmedik; hatta daha iyi, 
daha imrenilecek durumlardayız. Bu yıl Pertev Sorbonne’un 
daimî öğretim kadrosuna alındı. Ben on yıldan beri daimî pro­
fesör kadrosunda bulunuyorum, (...) Zikretmekten maksadım 
gerek Pertev’in gerdk benim yabancı uyruklu olarak bu yer­
lere tâyinimizin istisnai bir şey olduğuna dokunmak. (...) Oğün- 
mek değil, şu noktaya gelmek İçin yazıyorum: Bugün benim 
memlekette ne bir mevkie, ne onun maaşına ihtiyacım yoktur. 
İkisinin de kat kat yükseğine burada malikim. Hem de ha­
yatımın sonuna kadar tekaüdü ile, sigortası ile garanti edil­
miş olarak. Böyle halde, orada bana bir ihtiyaç olduğu ifade 
edilsin hepsini' bırakıp gelmeğe hazırım.
Hem bunu denemek, h «n  de bazı makamlar hakkında 
belki haksız hükümler veriyorum düşüncesiyle ve bazı kimse­
lerin «Sen gelmek isteğini gösteriyor musun ki seni istesin­
ler» der gibi konuşmalarına veya teşviklerine uyarak geçen 
yıl (...) Üniversitesi sosyal bilimler şubesine müracaat ettim. 
Yukarıda yazdığım «bir faya İhtiyacım olmadığı» kaydını be­
lirterek eğer size bir lüzumum varsa (o zaman gazetelerde 
ilânlarla hoca arıyorlardı) veya bir hizmetim olabilirse geli­
rim diye yazdrnı. (...) Altı ay gibi «kısa» bir zaman sonra bir 
cevap aldım: Müracaatımın nazarı itibara alınması için üç adet 
tavsiye mektubu (!) sağlamalıymışım ve bir de hakkımda ge­
reken makamlardan tahkikat yapmaları lâzımmış. (...) Nere­
deyse mezara gideceğiz, fakat hâlâ tahkikat konusu olmaktan 
kurtulamamışız.
Bunları konu ile ilgilendiğiniz için ilâve malûmat olarak 
yazıyorum. Biraz da içimi boşaltmak için. Mazur göreceğinizi 
umarım. Yoksa memleketin öyle dertleri var ki onların yanın­
da bunları yazmağa değil, düşünmeğe bile insan utanır. Keş­
ke yolsuzluğa veya haksızlığa Uğrayan badece biz olsaydık.* Kos­
koca bir âbideyi, Enstitüleri, hatta koskoca Kemalizmi gözleri­
mizin önünde güldür güldür yıktılar. Yarım yüz yıllık çaba­
ların bir iki mahsul vermeğe başladığını görür gibi olduk, yal­
lah hepsi gitti, tuz buz oldu. Şimdi memleketin doktoru, mü­
hendisi, aydını, yıllarca yok yok deyip durduğumuz işçisi 
oluk oluk dışarıya akın ediyor (Ben buraya geldiğimde hiç 
Türk yoktu; şimdi hangi hastahaneye gitseniz en aşağı iki Türk 
doktora raslarsmız. Gün geçmez muhaceret dairesinden tele­
fon ederler «Bir adam geldi, Türk olduğunu anlıyoruz, dil bil­
miyor, kendisi ile konuşun da derdini bize anlatın, kendisine 
iş bulalım» tarzında müracaatlarla karşılaşırım.) Durum bu, 
öte yandan hâlâ Amerika veya Avrupa yardımı ile, konsorsi­
yumlarla kalkmılacağı sanılıyor. Bu bizim adamlarımız hiç mi 
bir iki satırlık kitap okumuyor; hiç mi dünyaya şöyle bir 
bakmıyorlar »
Prof. Berkes’in mektubunu okuyanlara, hocasızlıktan kın­
lan bir Türkiyede yaşadığımızı da hatırlatıverelim. Bu fakir 
ülkede İstanbuldan Ankaraya her hafta uçakla gidip ders ve­
ren profesörler vardır. Kim öder bu uçak paralarını? Halk 
tabii... Ama biz şunu da söyliyelim ki Berkes veya Boratav 
bizim üniversiteler kendilerini dâvet etseler de gelmemelidir­
ler. Bakarsınız bir iktidar değişikliği, bir Karakuş hesabıyla 
gene açıkta kalırlar... Bu yaştan sonra gene gurbet ellerde di­
dinip hayat kurmak ve yeniden yaşama savaşına g’ rmek kolay 
mı? Biz sayın Berkese buradan gerektiği kadar Türk yolluyo­
ruz. Kendisinin de anlattığı gibi doktorundan işçisine kadar... 
vatan hasretini onlarla sohbet ederek gidersin...
Hem nedir bu bizim memleket canım... İcerdekiler dışarı 
çıkmak, dışardakiVr içeri girmek için çırpınır, can atar da, 
muradına eremez bir türlü... Büyü mıi yaptılar hepimize nedir?
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Masal ülkesi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository