Taha Toros Arşivi, Dosya No: 55-Adalet Ağaoğl

Balabanlar, Mürşit

Istanbul Sehir University Repository

-20
WRITER O /H O N O U R  1994
ADALE T
AĞAOĞLU
“BEN İNANIYORUM Kİ, ROMAN YAZARI, 
KENDİSİNDE GERÇEKLEŞTİREMEDİKLERİNİ KİTAPLARIYLA 
GERÇEKLEŞTİRMEK, KENDİSİNDE AŞAMADIKLARINI 
YARATTIĞI KİŞİLERLE AŞMAK İSTER".
“I  BELIEVE THAT THE NOVELIST IS TRYING TO ACHIEVE 
THROUGH BOOKS WHAT HE CANNOT ACHIEVE IN REAL LITE, 
CREATING EICHONAL CHARACTERS WHO OVERCOME 
WHERE HE HIMSELF HAS FAILED".
By MÜRŞİT BALABANLAR Photos MANUEL ÇITAK
Sinemanın kartondan tapınakları devasa şeylermiş gibi 
binlerce insanın üstüne yıkmaya başladığı zamanların 
başı. Sinema hileleri harikalar yaratıyor. İnsanlar bir iki sa­
at için de olsa büyülenmek için akın akın bu sahte cenne­
te doğru koşuyorlar. Babasının elini sıkı sıkıya tutmuş 5 
yaşındaki bir kız çocuğu da var bu kalabalığın arasında. 
“King Kong”u seyredecek. Otuzlu yılların ilk yarısında bir 
sonbahar günü gördüğü, ama yıl­
lar sonra ancak hatırladığını söyle­
diği bu film, onun düş dünyasına 
yerleşecek ve bir daha çıkmaya­
cak.
Ankara’nın kazası Nallıhan’dan altı 
kişilik ailesiyle zaman zaman İs­
tanbul’a gelen Adalet Ağaoğlu,
Yüksekkaldmm’daki evlerinin bal­
konundan Galata Kulesi’ne bakar­
ken hep bu filmi hatırlayacak.
Filmde, King Kong kızı insanlar­
dan olabildiğince uzağa kaçırmak 
istiyor. Çıktığı yer neresi olabilir?
Elbette Galata Kulesi! Adalet Ağa­
oğlu terasa her çıkışında Saraybur- 
nu’nun, puslu denizin ve yüzlerce 
çatının arasında yükselen Galata 
Kulesi’nde King Kong’u bir daha seyredecek. Kuledibi’ne 
her gidişinde, hâlâ, kendini, kulenin tepesindeki King 
Kong’un pençesinde gördüğünü söylüyor.
5 yaşındaki kız çocuğunun ilk gördüğü yüksek yer de Ga­
lata Kulesi’ydi. ikisi birbirine yapıştı, düş dünyasının bir 
köşesine yerleşti. Bu arada büyük kentin ne olduğunu da
I t  was the time when cinema’s seemingly gigantic card­
board temples were beginning to crash down on people’s 
heads. The illusions o f cinema were creating miracles. 
People poured into this artificial paradise fo r  a couple o f 
hours o f enchantment. Among them was a 5  year old 
child holding her father’s hand tightly. She was going to 
watch King Kong. This film  which she watched on an 
autum n day in the early 1930s, 
but did not admit that she remem­
bered until years later, took root in 
her imagination and was never to 
leave again.
Every so often, Adalet Agaoglu, her 
parents and  three siblings would 
make the journey from the town o f 
Nallthan in Ankara to Istanbul, 
travelling by train and ferryboat. 
As she looked out at the Galata 
Tower from  the balcony o f their 
house in Yuksekkaldinm she would 
always recall this film. In the film, 
King Kong wanted to carry the girl 
as fa r  out o f reach o f other people 
as possible. Where did he go? To the 
top o f the Galata Tower o f course! 
Whenever Adalet Agaoglu went out on the terrace she 
again saw King Kong on the summit o f Galata Tower, ris­
ing amidst a sea o f roofs, with the headland o f Topkapi 
Palace and the hazy water o f the Golden Horn in the 
background.
Whenever she visits this district o f Istanbul, she says that
1 9
S K Y L IF E  K AS IM  N O V E M B E R  1 9 9 4
Boğaz’ın uzak köşesinde her türlü kirlilikten uzak 
yaşıyor. Sardunyaları sararmaya başladığında Cemal 
Süreya'nın dizelerini mırıldanıyor: “Aşklar da bakım 
ister /  öğrenem edim  g itti” . /  She lives in a remote 
corner o f the Bosphorus. When the geraniums start to 
fade, she murmurs these lines by Cemal Siireya: "Loves 
need care too/I keep forgetting".
öğrendi: Büyük kent demek, babaların çocukların ellerin­
den tuttuğu yer demekti. Sinemaya öyle gitmemiş miydi? 
Çocukluktan ilk genç kızlığa geçişi savaş yıllarına rastlayan 
Adalet Ağaoğlu o yılları, “dizboyu yoksulluk, gizlenen lok­
malar, örtülen ışıklar” olarak yazdı daha sonra. Ankara’da 
Hatay Sokağı’nda oturuyorlardı. Genç kızlık merakmın yol 
açtığı “röntgenciliği”yle karşı apartmanda neler olup bitti­
ğini görürken, geceyarısında ressam Fahir Aksoy’un kapısı­
na dayanan ve “Fahir, in aşağı” diye bağıran çılgın gençle­
rin Orhan Veli ve arkadaşları olduğunu öğrendi. Alt katta 
sessiz sedasız okuyup yazan ise Refik Ahmet Sevengil’den 
başkası değildi. Hatay Sokağı’nın her dalda sanatçı ithal ve 
ihraç eden bir küçük liman olduğunu hatırlıyorsa eğer, bu­
nu, o günlerdeki röntgenciliğine borçlu olmalı. Sanatçı 
yaşamını böylesine merak etmesinin nedeni var mıydı? Ya­
zar olmasında gördüklerinin etkisi ne kadardı, bilmiyoruz. 
Ama, 1950’lere doğru zaman zaman Ankara’nın ünlü Kar- 
piç’ine giden, Ankara Palas’ın balolu gecelerinde genç ga­
zetecilerle dans eden kızın adı artık “Şair Adalet Sümer”di. 
İşte onun içsel haritasının çizdiği coğrafya.
O coğrafyanın üstündeki insanlara gelince...
she still sees King Kong on top o f the 
tower, and herself grasped in his paws. 
The Galata Tower was the firs t high 
building which that five year old child 
saw. They were both linked in her mind 
and so remained ever afterwards. Here 
she learnt what a large city was: It was 
a place where fathers held their children 
by the hand. Was not that the way she 
had gone to the cinema?
Adalet Agaoglu was a teenager during 
the war years, which she later described 
as, “a m ire o f  poverty, concealed  
morsels, curtained lights. ” They were 
living on Hatay Street in Ankara then. 
With the curiosity o f a young girl, she 
used to spy on the comings and goings 
in the apartment building opposite. She 
discovered that the rumbustious young 
men who arrived one night at the street 
door o f the building where the painter 
Fahir Aksoy lived and yelled for him to 
come down were Orhan Veli and  his 
friends. The quiet man who spent his 
time reading and  writing in the fla t 
below was none other than Refik Ahmet 
Sevengil. I f  she remembers Hatay Street 
as a harbour where artists o f all disci­
plines came and went, this is thanks to 
her adolescent spying sessions. Why did 
she feel such curiosity about the lives of 
artists? How fa r  did this play a role in 
her own decision to become a writer? 
Perhaps she herself does not know fo r  
certain. But what we do know is that 
the name o f the girl who in the 1950s 
danced  with yo u n g  jo u rn a lis ts  at 
A nkara  Palas ballroom a n d  could  
sometimes be seen at the city’s famous 
restaurant, Karpiç, was now Adalet Siimer the Poet.
That is the geography o f her private map. When it comes 
to the people who inhabited that terrain, this was a time 
when the exhilaration o f the 30 year old Turkish Republic 
was still at its height, especially in Ankara, but also a time 
o f profound cultural clashes and confusion. Parents were 
still instilled with eastern, mystic and feudal values, while 
schools and social life offered western values. These con­
trasting worlds constantly challenged Adalet Agaoglu 
during her writing career: “I  am a writer o f a society o f 
contradiction which is possibly sharper than in any other 
country in the world, ” she declared. “This contradiction is 
a cultural duality. I was bom during a period when the 
cultural ambivalence between East and West was at its 
peak. A different set o f value judgm ents prevailed at 
home, at school and in social life. ”
To what extent the writer was able to programme her own 
life under such circumstances we do not know, but she 
herself took a close look at the extent to which the individ­
ual can programme his or her own life in her novel, 
“Three or Four People”. The year was 1984 and she had
S K V L IF E  KASIM
2 0
N O V E M B E R 1994
" If anyone asks me what an u t sounds 
like, I  say it  is like those evenings when 
we sat with my grandfather on the 
divan around a tray like a bird with a 
broken wing... Is the sound o f the u t an 
evening, or the trace o f an evening?”
A dalet Agaojflu, "The Evening" in "The First Sound 
of Silence ".
Cumhuriyet heyecanının, başta Ankara olmak üzere tüm 
Türkiye’yi sardığı o yıllarda, derin kültür çatışmalarının 
kargaşası da yaşanıyordu. Doğulu, mistik, feodal değer­
lerle yüklü ana-babalar, Batılı eğitim veren okul ve ha­
yat... Bu farklı dünyalar Adalet Ağaoğlu’nun yazarlığında 
hep karşısına çıktı: “Ben” diyordu, “belki de dünyanın 
başka hiçbir ülkesinde bu kadar keskin olmayan, bir çe­
lişki toplumunun yazarıyım.
Bu çelişki kültürel ikiliktir. Doğu-Batı kültürel ikileminin 
çok yoğun yaşandığı bir dönem içinde doğdum... Evde 
ayn, okulda ayrı, toplumsal hayatta ayrı değer ölçüleri...” 
Bu panorama içinde, yazar 
kendi hayatını ne kadar 
programlayabilirdi bilmiyo­
ruz, ama insan yaşamının 
birey tarafından ne oranda 
programlanabileceği sorusu­
nu “Üç Beş Kişi”de derinle­
mesine didikledi. Yıl 1984’tü 
ve o, taşra burjuvazisinin 
bastığı yeri gıcırdatan ayak 
seslerini işitmişti. O insanla­
rın İstanbul’la yüzleşmesini 
anlattığı satırlar bugünün 
haritasının taslağı sayılabilir.
Ağaoğlu kent ve kendilik 
üstüne kafa yormuş düşün­
ce kişisidir aynı zamanda.
Değerinden bir şey kaybet-
" Bir u t sesi nedir, diye sorulursa bana, büyükbabam la, 
sedirin üstünde, bir kanadı kırık kuşu olan tepsinin 
başında birlikte o tu rd u ğ u m u z  akşam üstleridir 
öğretm enim , derim ". (...) "U t sesi bir akşam üstü 
m üdür, bir akşam üstünün izi m idir yoksa?"
A. Ağaoğlu'nun, "Sessizliğin İlk Sesi"ndeki "Akşamüstü" hikayesinden.
heard the footsteps o f the provincial bourgeoisie resound­
ing on the ground. Her descriptions o f their encounter 
with Istanbul is like a preview o f the picture today. 
Agaoglu is at the same time a person who has turned an  
investigative eye on the city and urban life. Like her col­
lection o f porcelain, copper, lamps and  other cultural 
objects o f the past which lose none o f their value over the 
years, she has saved sentences, lines and  paragraphs 
about the city which have likewise remained applicable. 
“Tanpmar's city, ” says the writer, “is a symbol o f rupture 
in our lives, o f the inability to resist either old or new.” As 
she says, it has been pointed out by many that this interest 
is based on nostalgia. “However," says Agaoglu, “every 
line reflecting our writers’ view o f our cities is filled with 
warnings against future loss." Adalet Agaoglu loves the 
city and  true urban life, but not the state o f Istanbul 
today. Living in a remote comer o f the Bosphorus, keep­
ing her distance from all kinds o f pol­
lu tion , she yea rn s fo r  a n d  loves 
nature. Winter and summer she feeds 
the birds which sing in the boughs o f 
the bay tree. When the geranium s 
begin to fade, she quotes these lines by 
Cemal Süreya: “Loves need care too/L 
keep fo rg e ttin g .” Then C hekhov’s 
“Ivanov” comes to mind, in which 
Sasha says, “The more effort love 
requires the finer it becomes, the more 
intensely it can be felt. ”
H aving touched on the subject o f
21
S K Y L IE E  KASIM  N O V E M B E R  1 9 9 4

Ağaoğlu kent ve 
kendilik üstüne kafa 
yormuş bir düşünce 
kişisidir aym 
zamanda.
O , özgün olmayı 
başarmış 
nitelikli bir 
romancı...
Ağaoğlu is at the 
same time a 
person who has 
turned an 
investigative eye on 
the city and urban 
life. She is a novelist 
who has sought 
and found  
originality.
meyen porselenler, bakır­
lar, lambalar gibi eskinin 
kültürel “lüksleri”ni şimdiki 
evinde muhafaza ederken, 
kentle ilgili ve yine değe­
rinden bir şey kaybetmeyen 
cümle, satır veya paragraf­
ları da saklamıştır. “Tanpı- 
nar’daki kent” diyor yazar, 
“hayatımızdaki kopuk ko­
pukluğun, eskiye de yeniye 
de dirençsizliğin bir simge­
sidir”. Yazarın da işaret etti­
ği gibi bu ilginin nostaljik 
olduğu çok söylendi, söyle­
niyor. “Oysa” diyor Ağaoğ­
lu, “yazarımızın kentlere 
bakışını yansıtan her satırı, 
önümüzdeki zamanın ka­
yıplarına karşı uyarılarla 
doludur”.
Kenti ve gerçek kentliliği 
seviyor Adalet Ağaoğlu.
Ama İstanbul’un bu halini 
değil. Boğaz’ın uzak köşe­
sinde her türlü kirlilikten 
uzak yaşamaya çalışırken, 
doğayı da özlüyor, seviyor.
Defne dalları altında cıvıl­
daşıp duran kuşlarını yaz- 
kış besliyor. Sardunyaları sararmaya başladığında “Aşklar da 
bakım ister /  öğrenemedim gitti” diyor. Cemal Süreya’nın 
bu dizelerini mırıldanırken, Çehov’un “tvanov”u aklına geli­
yor. Şaşa şöyle diyor: “Aşk ne kadar emek isterse o kadar 
güzelleşir, anlıyor musun, o kadar iyi hissedilir”.
Söz aşktan, sevgiden, etkilenmekten açılmışken biraz daha 
yaklaşalım ona. Henüz ondördündeyken “Çalıkuşu”nu oku­
yan birçok genç kız gibi Anadolu’nun uzak köşelerine ışık 
saçmaya gitmek isteyen yazar, Fahri Celal’in hikayelerine 
bayılıyor. Gençliğinde belleğinde kalan, şimdi gezinen göl­
geleri yerli yerine oturtmak için eski kitaplan yeniden oku­
yor. Sait Faik’i, Jean Genet’yi, Joseph Conrad’ı seviyor. De 
Sade, Malraux, Canetti, Kundera ve Umberto Eco hayran ol­
duğu yazarlar. Oyun yazarları arasında ise aklına ilk gelen 
isim Anton Çehov. Çehov ona göre çağdaş ritmin habercisi. 
Ölmeye Yatmak’la başlayan romancılığı Fikrimin İnce Gülü, 
Bir Düğün Gecesi, Yazsonu, Hayır ve Ruh Üşümesi’yle de­
vam eden Ağaoğlu, Sait Faik Hikaye Armağanı’nı aldığı 
“Yüksek Gerilim”den başka Sessizliğin İlk Sesi ve Hadi Gi- 
delim’le hikaye yazmayı sürdürdü.
Eserlerini ve aldığı ödüllerin hepsini burada anmak istemi­
yoruz. 1960’1i yıllardan bugüne, otuz yılı aşkın bir süre için­
de roman, hikaye, deneme, oyun türlerinde yazan Adalet 
Ağaoğlu’nun birçok ödülü var çünkü. O, bu yıl Kasım ayı­
nın ilk haftasında açılacak olan İstanbul Kitap Fuan’nın da 
“Onur Yazan” olacak.
Selim İleri, “her hayat, her töre, her toplumsal koşul kendi­
ne özgü bir roman geliştirir” diyordu. Bu sözler Adalet Ağa­
oğlu için de geçerli. O, özgün olmayı başarmış nitelikli bir
romancı.
2 4
S K Y L IF E  KASIM NOVEMBER- 1994
authors and their influ­
ence on her work, let us 
pursue the matter a little 
fu rth er . Like m any  
young girls, after read­
ing the novel “Çalıkuşu ” 
she was determined to 
spread the light o f learn­
ing in distant parts o f 
Anatolia. She adores the 
stories o f Fahri Celal. 
She has begun re-read­
ing the books o f  her 
youth, to give new sub­
stance to the shades 
wandering in her mem­
ory. She loves Sait Faik, 
Jean Genet and Joseph 
Conrad, a n d  is an  
adm irer o f De Sade, 
M alraux, Canetti, 
Kundera and Umberto 
Eco. She is enchanted  
a n d  even adm its to 
being jealous o f their 
intelligence, ability to 
synthesise and  struc­
tura l composition. 
Chekhov is her favourite 
playwright, and in her 
view the harbinger o f  
modem rhythm.
Adalet Ağaoğlu is the 
author o f six novels and 
numerous short stories, 
one o f which has been 
awarded the Sait Faik 
Short Story Prize. I will 
not list the other awards 
she has received here, 
because in a w riting  
career o f over 30 years, 
includ ing  essays and  
plays, Adalet Ağaoğlu 
has been the recipient of 
many. But since it is top­
ical I  will mention that 
she will be “Writer o f  
H onour” at Istanbul 
Book Fair during the 
first week o f November 
this year.
Selim İleri has said that 
“Each life, each custom, 
each social fa c to r  
inspires its own novel.” 
The same is true fo r  
Adalet Ağaoğlu. She is a 
novelist who has sought 
and found  originality. •
Bawft«- ••
S
Taha Toros Arşivi


Writer of honour 1994 Adalet Ağaoğlu

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository