Taha Toros Arşivi, Dosya No: 41-Halide Edip-A. Adnan Adıvar.



Not: Gazetenin "Demokrasi Davaları" köşesinde yayımlanmıştır

Adıvar, Abdülhak Adnan

Istanbul Sehir University Repository

CUMHURÎYEl ¿í- 1- tH
1
I DEM OKRASİ D A V A L A R I |
<
Bir makalenin zeyli
Cumhuriyetim 8 
eylül 194S tarihli 
nüshasında, Siya­
sette Hudud Mese­
leleri başlığile, yaz­
dığım bir makalede 
iktidar partisile muhalif partiler ara­
sında üzerinde evvelden konuşulup an­
laşılabilecek bir çok meseleler olabile­
ceğini ve bu anlaşmalara topyekûn «mu­
vazaa» adını vermek doğru olmadığını 
söylemiştim. Bu son hafta gelen Britain 
To-Day adlı Ingiliz mecmuasında Hü­
kümet ve muhalefet -  Geniş anlaşma 
sahası adlı bir makale vardı. Bu mec­
muanın hal ve şanından İlmî bir mec­
mua olmaktan ziyade İngiltereyi ya­
bancılara tanıtmak maksadile çıkan, 
fakat propagandayı en az dozda kulla­
nan bir dergi olduğu anlaşılıyor. Daha 
ziyade günün vakaları üzerinde durdu­
ğu ve bu münasebetle İngiltereden bah­
settiği için üzerine alâka toplıyabiliyor. 
İşte bu aylık mecmuanın dört gün ev­
vel elime vâsıl olan eylül nüshasında 
Ivor Thomas adlı bir Ingiliz mebusu ta­
rafından yazılmış olan yukarıda ismi ge­
çen makale, bizim gibi demokrasi haya­
tına yeni girmiş ve partiler münasebatı 
hakkında kırk yıldanberi (1908 -  1948) 
batıl itikadlara saplanmış olanlar için 
faydalı bir yazıdır. Bilhassa bu yazının 
benim daha evvel Cumhuriyetteki ma­
kalen de ifade ettiğim fikirlerin bir ne­
vi teyidi demek olduğunu görünce, 
okuyuculara ondan bahsetmeyi muvafık 
gördüm..
Ingiliz mebusu Mr. 1. Thomas, Ingil- 
terede parlamento hükümeti sisteminin 
yalnız ve yalnız parti kökünden çık­
tığını ve partilerin aralarındaki keskin* 
farkı söyledikten sonra, Mr. Churchill'in 
1943 te bir nutkunda dediği gibi, Avam 
Kamarası içtima salonunun yuvarlak 
olacak yerde uzunluğuna olması ve bi­
naenaleyh muhalif taraftan muvafık 
tarafa veyahud muvafık taraftan mu­
halif tavafa doğru yavaş yavaş kay­
malara yer kalmaması (ve böyle kay­
malar olursa bunun hemen göze çarp- 
ması) lüzumunu belirterek diyor ki:
«Bir gece (1) dinleyiciler galerisin­
den Avam Kamarası müzakerelerini ta- 
kib eden bir yabancı, sağdan sola, sol­
dan sağa atılan sözleri, isnad olunan 
suçları ve istihfaflı cümleleri işitince 
İngiltere hükümetini klâsik parti hü­
kümetlerinin bir numunesi gibi telâkki 
eder. Halbuki bu telâkki, hakikatin ta 
kendisi değil, belki bir kısmıdır. Fil­
hakika İngiliz partileri her günkü 
; vak’ alarda ¡birbirleri!e uyuşamazlar. 
Bununla beraber artık muaraza ve 
münakaşa mevzuu olmaktan çıkmış 
olan meselelerde pek kuvvetli bir su­
rette birleşiktirler.
Partiler, filozofların tâblrile, «birlikte 
ayrılık», yahud «fark ve İhtilâfların üs­
tüne çıkan bir birlik» tir. Daha basit 
bir ifade ile söylemek istersek, birbi- 
riie uyuşan ve aynı evde yaşamayı 
mümkün kılacak kadar hayatta müşte­
rek şeyleri olan ve maamafih bu ha­
yatı enteresan kılmak için de kâfi ih­
tilâfları bulunan bir ailedir.»
Bundan sonra mebus muharrir, İn- 
gilterede muhalefet partisinin resmî 
vaziyetinden yani hükümetin «Kral 
Hazretlerinin hükümeti» olduğu gibi 
muhalefetin de «Kral Hazretlerinin 
muhalefeti» olduğunu söyledikten sonra, 
İngiltere parlamentosunun hakikaten 
bu fikri ifade eden merasiminden bi­
rini zikrediyor: Kral, açmak için par­
lamentoya geldiği zaman veyahud diğer 
bir sebeble Lordlar, Avam Kamarası­
nı umumî içtimaa davet etmek üzere 
■siyah âsasını» gönderince (2) hükü­
met reisi yanma muhalefet reisini, her 
iktidar partisi azası yanma bir muhale-
Yazan \A. Adnan - j
(1) İngiltere Avam Kamarası, hafta­
da beş gün saat üçten gece saat on bire 
kadar içtima eder.
(2) İngiltere Sarayının ve aynı za­
manda Lordlar Kamarasının teşrifatçısı 
olan zat elinde daima bir siyah âsa ta­
şıdığı için «Siyah âsa» göndermek her­
hangi merasime davet manasını tazam- 
mün eder.
fet partisi azasım almak üzere bir alay 
teşkil edip yola düzülürler. Bu geçıd 
resminin, zahirî manası altında, bir 
birlik ruhunu gösterdiğini ifade eden 
muharrir diyor ki:
«Biz aramızda uyuşamadığımız me­
seleleri münakaşa ederiz. Aramızda 
uyuştuğumuz meseleler münakaşa mev­
zuu olmaz. Böyle münakaşa mevzuu ol­
madan geçen maddeler, bir aysbergin 
denizin sathı altında kalan sekizde yedi 
kısmı kadar çoktur. Meclisi dinleyen­
lerin işittikleri münakaşalar ancak ays­
bergin deniz üzerinde kalan ve gemici­
ler tarafından görülen sekizde bir kıs­
mıdır. Su altında kalan uyuşma zemi­
nini görenler, hükümet azası ile mu­
halefet partisinin işleri takibe memur 
azası yani «whip»’lerdir. işte sahne ar­
kasında bir çok işleri telif ve tesviye e- 
den bunlardır.»
Muharrire göre bu uyuşma zemini 
(isterseniz benim kullanıdığım tâbirle 
hudud sahası) üzerindeki meseleler a- 
rasmda başta tarihin uzun seyri esna­
sında teessüs eden insan hakları gelir 
ki Ingiltere Parlâmentosunda, bu mef­
humun müzakere mevzuu olması şöyle 
dursun, ismi bile ancak Birleşmiş Mil­
letler Cemiyeti veyahud diğer memle­
ketler münasebetile geçer. Yoksa işçi 
Partisi, Muhafazakâr, Liberal Partiler 
bu hususta birdir, tek bir dimağ gibi 
düşünürler. Bu haklara taarruz edecek 
bir söz geçecek olursa hangi partiden 
olursa olsun hemen ayağa kalkıp o 
hakları müdafaa etmiyecek bir tek 
mebus yoktur. Bu insan hakları mefhu­
mu içine şahsî masuniyet (Habeas
Corpus), söz ve toplanma, matbuat ve 
din hürriyeti dahildir, işte bu hürriyet­
lerden birine taarruz etmeğe kalkışan 
hükümet kendi partisi azası tarafından 
hiç olmazsa muhalif parti mebusları ta­
rafından olduğu kadar hücuma uğrar. 
Diğer meselelerde hattâ esas kanuna 
dair münakaşalarda evvelâ partiler a- 
rası uyuşma yoluna gidilmek mutaddır. 
Meselâ bu son zamanlarda Lordlar Ka­
marasının kudret ve salâhiyeti üzerin­
deki müzakerelerde bile evvelâ partiler
arasında bir uyuşma 
teşebbüsüne girişil­
miş ise de muvaf­
fak olunamamıştır. 
Fakat nasıl ki muh­
telif dinlerde küfür 
haram sayılan bir fikirve şirk veya 
ve hareket sonradan zahidane bir tavır
ve bir helâl hareket ve nihayet ilham 
edilmiş bir hakikat sayılıyor idiyse bu 
kanun tâdilleri de bir kere müzakere 
neticelendikten sonra gökten inmiş bir 
emir ve ferman gibi muta olur.
Mr. Thomas’a göre, Büyük Britanya 
Parlâmentosunda müzakere edilen bir­
çok maddelerde dıştan görünüşünden 
çok ziyade evvelden uyuşmalar vardır; 
meselâ hariciye ve müstemlekât mesele­
lerinde olduğu gibi. Vakıa dahilî me­
selelerde partiler arasında münakaşa 
her vakit çok şiddetli olabilir; çünkü 
bu meseleler ekseriya seçim mücadele­
lerinde esas olacak maddelerdir. Fakat 
meselâ bir sıhhat veyahud ziraat nazı­
rı, tutacağı sıhhat veya ziraat politika­
sının kendisinden soma terkedilip u - 
nutulmamasmı istediği için, bu gibi da­
hilî meselelerde de evvelden partiler a- 
rasmda bir uyuşmaya varılmasını el­
bette tercih eder.
Şimdi Ingiltere dahilî siyasetinde en 
mühim ve en önde gelen mesele dev­
letçilik tatbikatıdır. Bu meselede bile 
Muhafazakâr ve işçi Partisi arasında 
herkesin zannettiğinden çok ziyade u - 
yuşmalar yapılmıştır. Bir kere Muha­
fazakârlar birçok teşebbüslerin, işlet­
melerin milletin malı olmasını kabul et­
tikleri gibi işçi Partisi de herşeyin dev­
letin elinde olmasında ısrar etmemekte­
dir. O halde mebus Mr. L  Thomas’a gö­
re bu hususta partiler arasındaki fark 
esasta değil derecededir. Meselâ Lon­
dra münakalât vasıtalarının devletleş­
tirilmesi meselesini bir işçi nazır orta­
ya atmış, bir Liberal nazır bu davayı 
benimsemiş, bir Muhafazakâr nazır da 
kanun haline getirmeğe muvaffak ol­
muştur.
işte demokrasinin yüksek ve müte­
kâmil derecesine erişmiş olan Ingiltere 
Parlâmento sisteminde partiler arasın­
da bu ahenkli çalışma ve evvelden an­
laşmaların ne kadar büyük faydası o l­
duğu görülüyor ve anlaşılıyor ki bu u - 
sul bir muvazaa değildir.
A . A D N A N  -  A D IV A R
ŞEHİR TİYATROSU
D R A M  K I S M I
ANTONİUS ve KLEOPATRA
Yazan: W. S H A K E S P E A R E
Türkçesi : Edebiyat Fakültesi İngilizce Semineri
K O M E D İ  K I S M I  
Ü V E Y  K A R D E Ş L E R
Yazan: A B İ R A B E A U  
Türkçesi : İ H S A N  B O R A N
1 Ekim 1948 Cuma günü akşamından itibaren temsillere başlanacak­
tır. Temsiller, geceleri saat 20 de ve Pazar matinelerinde saat 15 te 
başlar. Dram kısmında Salı ve Komedi kısmında Çarşamba talebe gece­
leridir. Yalnız Dram kısmında talebe geceleri saat 19 da başlar.
Gişeler 27» Eylül 948 Pazartesi günü saat 13 ten itibaren bilet satı­
şına başlayacaktır. , (14656)
«ÖLÜME KADAR, AŞK YOLCULARI» 
Şaheserlerini yaratan büyük yıldızın son eseri
Perşembe akşamı AR Sinemasında I
Taha Toros Arşivi
f i l i l í  ilil! İlil! İlil mil III
0 0 1 5 8 4 8 4 6 0 1 0


Bir makalenin zeyli

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/132671/3/001584846010.pdf

Bir makalenin zeyli

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository