Taha Toros Arşivi, Dosya No: 33-İnas Sanayi Nefise Mektebiİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Mutlu, Asım

Istanbul Sehir University Repository

\-  -------- ------------------------ ----- — . ....... .. . ı I,
RESSAM BELKIS MUSTAFA’NIN 
YAŞAMI VE ONUN DESENLERİ İLE 
YAKIN ÇEVRESİNDEN BİR KESİT
Prof. ASIM MUTLU
3 Mart 1987 de Destek Sanat 
Galerisinde sergisi açılan ressam 
Beikıs Mustafa ıçm Sanat Çevıesı 
dergisi benden bir yazı istedi. 
Onun sanat yönünü ve eserlerim 
anlatmağı ressam arkadaşlara ve 
sanat sieşurmenienne bırakmak 
dana doğru, ama ben en kuçuk
kardeşi olarak onun yaşamım 
yetki ile anlatabilir, onun resim 
defterlerindeki desenien de ya­
kın çevresinin bir kısmım sîzlere
ram tan ılırım.
'.896’da İstanbul'da doğan 
3eikıs Mustafa, bugün Yunanis­
tan. Makedonya sınırlan :çmde 
■çalmış olan Serfıçe ıServıej kasa­
bası eşrafından olan arazı ve çift­
lik sanını Süçukağaiardan Karun 
3ey oğlu Mustafa Bey ile ı sonra­
dan Mutlu soyadını almıştır), ge­
ne Serfiçeü olan Aymzadeierden 
Necip Efendi kızı Fatma Hanımın 
beş çocuğundan ıkınasıdir. 3aba 
Mustafa Bey süvari zabitidir. Te­
miz ve iyi harita çızmekie tanın­
mıştır. Dürüstlüğü, terbiye ve ne­
zaketiyle. uzun süre Serasker 
Milli Müdafaa Bakam) yaverliği 
vazifesinde bulunmuştur. Saikan 
Savaşından sonra emekli olmuş, 
ticaret ve armatörlüğe başlamış­
tır. Anne Fatma Kanım. Necip 
Efendinin uç çocuğu arasında teK 
kız evlattır. .Alafranga pıvano 
tersıen atmıştır. Seıkıs. annesı- 
-ur. piyanosu ..e cocuıcken müzik 
tevicm ze almıştır 3eıkzs. zasta- 
u-tu e :a'.~ü rmvesıne. tanrısız
3 E L K IS  M U S T A F A  —  Kendi P o rtre - 
,ı ' "9 1 5 . Desen.
3ELK /S M U S TA FA  -  Kendi P ortre ­
si '  Desen.
jcüçük vücuduna rağmen, a tlı ve 
şefkatli cır yaradılışadır. Yakm- 
lanna çok düşkündür, insanları, 
hayvanlan, çiçeklen tüm tabian 
sevmektedir. Küçük yaşiarmdan 
nen resim yapmak onda büyük 
bir tutku olmuştur. Rüştiyeyi 
(ortaokul) bitirdiği yü 1914'de 
henüz açılmış olan Inas Sanayü 
Mense Mektebi Alisine t Güz el Sa­
natlar Akademisi Kızlar Kısmı) 
girmiş, okulun ilk öğrenciler, ara­
şma katılmıştır. 1917’de okuiu bi­
tirdikten sonra Maaruı Hezare- 
tmce (Milli Eğinm Bakanlığı) Al- 
maya'ya gondenimıştır. Berlin 
Güzel Sanatlar .Akademisi resim 
kısmını tamamlamış, devnn ünlü 
ressamlarmdan LOVIS CO- 
RIMTH’in atölyesinde çaiış- 
-nalarım sıirdürmüşnir. Tatiller­
de Münih. Amsterdam. Roma, 
Rloransa. Venedik gibi şemrierde
kalmış, oralardaki müzelen ve sa­
nat yapıtlarını tanımış, Rem- 
-brandt'ın eserienne özel cır ügı 
duymuştur.
Almanca’yı üsa zamanda de- 
rıniiğine öğrenmiş, Sebiller uı. 
Hemerun şiirlerim. Tagor'un 
Hayyam m Almanca tercumelen- 
nı yamndan ayırmaz olumuştur. 
Muntazaman gittiği konserler, 
operalar, tiyatrolarla sanatçı ru­
hunu beslemiştir.
.Almanya’da yağlı boya çatış­
malarından naşka füzen, kara ka­
lem. tarama kalemi veya fırça ile
mürekkep, akuarel. guaşla da 
eserier vermiştir. Ayrıca, tahta 
üzerine oyma, çinko uzerme çelik 
kaiemie oyma tekniklerinde gra­
vürler de yapmıştır.
1921 yılında '/urda döndüğün­
de, genç yaşma rağmen. 3elkıs.
artık tekniğe .lakım olgun cır sa­
natçıdır. Glatasaray’da her yaz 
açılan sergilerin tümüne yedi-se- 
kız eserie katılmaktadır.
1924 yılında çalışma ve eserle­
rinin üstün değerde bulunması 
sonucunda Milli Eğinm Bakanlı­
ğınca yemden Almanya’ya gön­
derilmiş tır.
Ne yazık kı orada uzun süre ça­
lışamadan kısa bir hastalıktan 
sonra 29.1.1925'de vefat atmış­
tır. Kabn Berlin'de Tempeihof ci­
varındası Türk mezarü .udadır.
Beikıs m Sanayü Nense öğren­
ciliği üe beraoer. ancak on seneyi 
dolduran kısacık sanat hayan içi­
ne sığan çalışmalarının çokluğu 
nisanı şaşırtmaktadır.
3elkıs. durmadan yonemadan 
çalışan cır ressamdı. Her malze­
me ve teknikle manaretie resim
3ELAIS MUSTAFA -  bassam Jhhr< -1u .-.n  T.
■Fi.t.'S  \1LS~~r . ,t m/.-.j dev 3e-
yapardı. Peyzajlar için günlerce 
dışarıda çalışır, evdeki atelyesın- 
de meyve ve çiçek resimlen, 
portreler yapardı. Bazen gerdiği 
bir ipek kumaş üzerine çizdiği 
desenin konturlannı fırça üe tut­
kal geçtikten sonra, renkli çim 
mürekkeplen üe hanka kompo­
zisyonlar yapardı.
Beğendiği bazı eski çını motif­
lerini çıkarmak üzere camı ve tür­
belerde günlerce çalışırdı.
Belkıs, resme başladığı tarih­
ten itibaren el çantasında taşıya­
rak yarımdan hiç eksik etmediği 
defterlerine mütemadiyen resim 
yapmıştır. Sayılan oldukça kala­
balık olan bu defterlerdeki resim­
lerde ailenin bütün bireylen, ya­
kın. uzak akrabalar, ahbaplar.
hizmetkarlar, kalfalar devirle? n- 
nın giysüennın tüm özelliklen ve 
yüzlerinin manaları üe canlı ola­
rak yaşamaktadır.
Piknikler, nişan, düğün gibi 
olayların her bin bu defterlerde 
yer almıştır. Beüas'm demz yolu 
üe yapnğı İzmir yolculuğundaki 
tayfalar, yolcular, göç edenler, 
askerden dönenler, küçük liman­
lardaki yükleme işlen işlek kroki­
ler halinde defterlen doldurmak­
tadır. Bu defterler adeta bir gün­
lük niteliği de taşımaktadır. Gene 
bu defterlerde yer alan isimler, 
notlar, cetveüer aracılığı üe biz 
Inas Sanayn Nefisenm öğrenenle­
rinin isimlerini, adetlerim, oku- 
duklan derslen. bu derslerin kat­
sayılarını. öğrenebiliyoruz.(x)
belkıs m aeıtenne çızcıgı omu 
hayatına ait krokilerden, Sayın 
Taha Toros. Hoca Ali Rıza Bey ve 
Mihn Müşfik Hanımı tanımıştır.
Ressam 3elkıs seven ve sevi­
len bir insandı. Ölümünden otuz 
yıl sonra Berlin'de onu zıyerete 
gittiğimde mezarındaki taze çi­
çekleri sorduğum zaman mezar 
bekçisi kadın, onu halâ arkadaş­
larının ziyaret ettiğim söylemiş­
tir.
O, hayatı boyunca, sanatçı ve 
aydınlardan başka onu tanıyan 
her düzeyden insanlardan oluşan 
bir sevgi halesinin merkezi oldu.
Bugün artık onun şahsım tanı­
yan çok az insan kaldı. Ama faiz­
lerden sonra da gelecek nesille­
rin Ressam 3eikıs Mustafa'yı 
devrinin en ıyı ressamlarından 
bin olarak değerlendirerek seve­
ceklerine inanıyorum.
3 ELKIS MUSTAFA -  Ressam Hoca AH Rıza Bev ' Desen. 3 ELKIS MUSTAFA -  kuzenim Hasız Erez Desen
3ANAT ÇEVRESİ - 2
i
f  $ íf ^  (  O (
* * " Í £ ^ Ú  ^ ' .  < / ,> ¿ J  £ r  ^
iç i okul 
Bn, Sayın 
ı Bey ve 
ıışttr. 
fcve sevi- 
en otuz 
f  ziyerete 
ftaze çı- 
mezar 
rkadaş- 
pyiemiş-
atçı ve 
ayan 
jıoiuşan 
in oldu.
A
ü M -
BEUOS MUSTAFA -  Sabam Mus­
tafa Bey" Desen.
' r/ J
r &  ... *V, V 3 T  
V - - -  V  - '.
- ^ V '  ■ V >  i
: / ' . < I
I»''
BELKİ S  MUSTAFA — "Sanayt-t Nefi­
se den bir arkadaş" Desen.
(x) 1330 (1914) yılı inas Sanayii Nefise Sınıfı öğlencileri ve
3eücs 
Nazlı 
Nazire 
Nazıde 
Sıdıka 
Sfraz
Muhterem 
Tacıser 
okunamadı)
Nedime Ahmet 
Mediha 
Münıre
Rahıa e
Muzsan 
Nevzat 
Naciye 
Macüen 
Nevvare 
Rukıye 
Bakiye 
Rana 
Nimet 
Ruhiye 
Şükuie
* 5Lll.il . t:<
MeıeK \
Refika ( S * * * ^ -  
Semye 
3emce
Sahihe fi.* t*£a',C’-İ 
Nihai 
Zehra Sait 
Sabnye
1914 yılında. açudıÇı yılda S3 çene kızın 'esim tansume casıamas: 
lana o devirde kadınlarımızın ne radar uyanık ve iğrenmeğe 
r.evesü olduğunu gösteriyor. Resim dersinden aıınar: ncuanr. 
ouniann hepsinin resim Kabiliyeti oiduçunu kanıtlıyor.
:t '1332) 1916’da inas Sanayii Nefise ikinci Sınıf Sersien ve 
Öğrencileri (T^jio 2) , ,
ers.er 3eikıs Nezir8 Naz3  2eyıa Naçıae Muhterem Puxıve Nevzat .\^;ceC*nu.e£i:az
notlan (Tablo 1)
Resim Pastel Tarih Menazır Yekun
30 10 9 10 59
30 9 9.50 10 58.5
30 9 7 10 56
30 8 3 9 55
30 9 7 3 54
30 3 3 3 54
30 9 6.5 / 5.25
27 10 5 9 51
27 9 10 c 51
27 9 10 5 51
7*74. / 3 7 9 01
24 10 10 51
24 3 10 9 51
20 3 5.50 5 50.5
2^ 10 3.50 5 50.5
27 9 3 5 50
30 10 0 10 50
24 10 6 9 49
24 9 10 5 49
24 3 3.50 7 47 50
27 9 5 6 4 /
27 •7 9 7 46
21 7 3.50 9 45.50
1 9 6 9 45
24 3 5 5 4o
Z / 10 0 5 42
24 9 0 9 • c.
24 10 nJ 5 19
27 3 0 .7
21 p 0 6
7 -N ,
30 0 0 'd. j
21 J 0 j \
.T esin: 30 20 30 30 30 30 ;o 27 •0 30 20
Vücut 30 20 30 20 30 27 27 :o 20 30 24
Teşrin 30 20 20 18 20 20 18 20 13 *.3 20
Menazu 10 :o 10 10 •i 9 3 J :o j 10
Çamur 10 :o 10 10 -.0 9 !0 9 3 :o }
Tarín 10 3 10 10 7 7 :o - •5 50 :o 3
Vetcun ■ 10 128 n o -.08 106 :02 *.03 .02 '.02 50 * 02 • />.
3 EL KIS MUSTAFA -  Pnjt.OrAkti 
'¿tfjncjr üztren D esen .
'»:cu: -  Nu
*"esnr. - ınatcm: 
leñazo - z'*:soe*v¿
T: ra sim: T.evr-:cu '
-.em. ;•
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
5 8 3 0 6


Ressam Belkıs Mustafa'nın yaşamı ve onun desenleri ile yakın çevresinden bir kesit

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository